In mijn Oudejaars 2025 ONGEKEND – die ik vier dagen geleden na 90 voorstellingen afsloot, en die volgens de laatste berichten nog steeds integraal op een youtube-kanaal in uw buurt staat – sprak ik elke avond over mijn moeder. Dat had te maken met het noodpakket, wat velen van u ook al in enige vorm in huis zullen hebben, en waar zij en ik over spraken. Ook al omdat ik van haar vier zoons niet alleen de meest succesvolle maar ook nog eens de meest betrouwbare ben. En nee, niet alles in mijn voorstellingen is volledig op de realiteit gebaseerd. Maar goed, er zijn ook politieke partijen die op die manier zogenaamd beleid in elkaar kleien.

Ik omschreef mijn moeder aan mijn publiek als vrouw van 90, eind jaren 50 naar Nederland gekomen van de Ierse westkust waar ze geboren is. En ja, ook als still going strong, en dat is dan weer wel helemaal waar. Als ik die zin uitsprak, de meeste avonden in het najaar dat achter ons ligt, zag ik vaak twee beelden voor me. De plek waar ze precies vandaan komt, Cappa, een heel klein dorpje aan de Shannon, niet ver van Kilrush, een markettown, wij zouden zeggen een provincieplaats. Ik zag en zie de velden, meestal nat van recente rain of drizzle, het bos bij Kilrush (vrij uitzonderlijk omdat de Britse bezetters zo ongeveer al het Ierse bos wisten te kappen om in boten af te voeren naar Engeland; Cill Ruis, de feitelijke gealic naam van Kilrush betekent dan ook church in the woods, kerk in het bos), en natuurlijk de rivier, die bij Cappa al zo breed werd dat het bijna de baai naar de Atlantische oceaan is. En nu ik erover schrijf ruik ik ook de geur die bij die plek hoort, water, modder, rook van een turfvuurtje uit de boerderij iets verderop.

De andere plek die ik zag en zie ligt zo’n 150 kilometer zuidelijk langs diezelfde westkust. We gaan naar Beara, een schiereiland in de zuidwest-hoek van the Emerald Isle, zo’n twee uur vanaf Cork mocht u auto rijden en aan de verkeerde en dus goede kant van de weg blijven. Bij Bantry kijken we al uit over de gelijknamige baai, en voelen we de net al genoemde oceaan dichterbij komen. Bij Ballylickey mogen we even lachen om de naam van dat dorp, maar ook en vooral links aanhouden, waarna we bij Glengariff nog een keer links gaan. Beara, zoals beloofd. Het is nu nog een kilometer of 30 naar de plek waar voor mij veel van de kracht en schoonheid van Ierland bij elkaar komen. Langs een op dat moment best desolate weg wapperen vlaggen, nee, vaandels. Een kronkelweg met stevige klimmetjes leidt ons Dzogchen Beara binnen. Het is een retreat, een plek om je terug te trekken, een plek om tot rust te komen, het is zelfs een Buddhist Retreat, maar ik kan u uit eigen ervaring vertellen dat ook atheisten hartelijk welkom zijn. Het gaat hier niet over geloven, het gaat hier om de plek, en wat die met je doet. Je loopt letterlijk over de kliffen, vele tientallen meters boven de kolkende en bruisende oceaan. De lucht is prachtig blauw, het regent namelijk veel vaker niet dan wel langs deze kust, de zon is warm maar niet te warm, en overal vind je plekjes om in volledige rust te genieten van de uitzichten, van de groene heuvels vlakbij en de dito bergen iets verderop, als die witte stipjes zijn schapen die in volledige vrijheid over dit prachtige schiereiland lijken te banjeren, boven de zee en soms ook het land vliegen vogels waarin je soms meeuw-achtigen denkt te herkennen, maar de kans dat het andere soorten zijn is best groot. En dan realiseer ik me dat ik het woord groen nog niet genoemd heb. Ierland is het land waar groen is uitgevonden, het land dat meer kleuren groen heeft dan God of enig andere schepper ooit heeft kunnen bedenken. In een blik zie je meer varianten groen – het gras, de struiken, de bomen, die heuvels, die bergen verderop, die man met een buikje en een Iers voetbalshirt die met zijn ogen dicht geniet van waar hij deel van uitmaakt – dan waar ook ter wereld.

Je bent een met de natuur, een met het eiland, en ja, ook ik kom helemaal tot rust.
Ooit sprak ik Luka Bloom, een van mijn favoriete Ierse muzikanten. Toen ik hem vertelde dat ik geregeld op Beara kwam, begon hij met enthousiasme te vertellen over de plek waar ik u net naar mee nam. Ook hij komt er tot rust, ook hij wordt er wellicht geinspireerd, ook hij wordt daar een met de natuur. En dat laatste, dat soort momenten, wens ik u allemaal heel veel toe in 2026, geachte vroege luisteraar.

Fijne zondag.

Toen Esther Ouwehand van de echte Partij voor de Dieren in het debat vorige week kritisch was op de keuze van Buma-Bontenbal-Jetten om met de VVD te gaan (in)formeren, terwijl de ‘liberalen’ toch de huidige politieke shitshow (mijn woorden!), en die van de afgelopen drie jaar hebben veroorzaakt, probeerde de optimistische D66-voorman duidelijk te maken dat het dit keer echt anders zou zijn, anders zou gaan. Terwijl VVD-topvrouwen Yesilgöz en Becker vlak achter Ouwehand toekeken met een blik die zweefde tussen not amused en superzuur.

De VVD staat, dat vertelt ze u, voor de hardwerkende Nederlander en de mensen in het land, ze gaat voor rust in de portemonnee zorgen. Als ik nog een gemeenplaats gemist heb, excuses. En als ik ondertussen kijk naar wat de VVD wil is het meer vrijheden voor ondernemers, minder belasting- en regeldruk voor (grote) bedrijven, meer economische groei, waarna al dat verdiende geld ten goede kan gaan komen aan de genoemde gewone Nederlanders, en klimaatbeleid ook, natuurlijk.

Het enige punt is, het gebeurt niet, of nauwelijks. Tuurlijk, een deel van de belastingen die wél worden geheven – ook bij rijke mensen, ook bij goedverdienende bedrijven – komt ten goede aan zorg en onderwijs en infrastructuur en als er nog wat overschiet eventueel aan cultuur. Maar het grootste deel van het verdiende geld vloeit natuurlijk, elke keer weer, al decennialang, naar de aandeelhouders en de mensen die al een topinkomen en/of een groot vermogen hebben. De trickle van de trickle down economy is vaak maar een triest druppeltje zo nu en dan. En toch kan de VVD, of elke andere partij die de kiezer weet te overtuigen met dit economische verhaal, doen alsof het deze keer anders zal zijn.

Zoals marktwerking – zorg, openbaar vervoer, energie, wonen – echt de concurrentie gaat vergroten en daarmee de prijzen voor de consument gaat verlagen. Het gebeurt nooit, machtsconcentraties nemen toe, marktpartijen worden zo groot en sterk dat het niet ver van een monopolie zit, maar deze keer zal het echt anders zijn uitroepteken.
Ik geloof niet meer in deze keer zal het anders zijn.

De BBB heeft, vooral bij monde en handelen van Wiersma en van de Plas, al anderhalf jaar niks anders gedaan dan traineren, mist- en mestgordijnen optrekken, wetenschap ontkennen, nadere onderzoeken aanvragen en ondertussen de volksgezondheid en de biodiversiteit serieuze schade toebrengen. Met constant maar een leidend belang: dat van de grote agrobedrijven die de BBB ooit bedachten, en die hun megawinsten niet bedreigd willen zien worden door suffe dingen als longontstekingen in geitenregio’s, Parkinson waar met gif wordt gesproeid of drinkwaterproblemen.

Dat zal nooit anders zijn.

JA21 is een light-variant van PVV en FvD, waar extreem conservatisme, racisme en anti-migratiesentiment hand in hand gaan. Dat zal nooit anders zijn.

Voedselproducenten en (de meeste) supermarkten verkopen een onwaarschijnlijke hoeveelheid ongezond voedsel, tussendoortjes en snacks aan een steeds dikker en ongezonder wordende bevolking. Ze zullen het hebben over een gezondheidsoffensief en duurzaamheid, over hun verantwoordelijkheid, maar het zal nooit anders zijn.

Ik ben geen pessimist, ik ben een realist. En ook dat zal nooit anders zijn.

Terwijl ik dit schrijf krijgt Donald Trump de FIFA Peace Prize uitgereikt van Gianni Infantino. Ik had in plaats van uitgereikt liever ingebracht geschreven, maar ik ga het netjes houden. Trump is, dat weet u, de democratisch gekozen dictator van de VS, Infantino is de baas van de wereldvoetbalbond, een organisatie waar het vaker over corruptie, televisierechten, sponsordeals en foute leiders gaat dan over splijtende passes en onvergetelijke doelpunten. Helaas. Infantino is in zijn jeugd in een groot vat vloeibare zelfingenomenheid gevallen, waardoor hij de meest krankzinnige beslissingen kan nemen en ontmoetingen kan hebben, terwijl hij constant uitstraalt dat hij lekker bezig is (en het ook wel heel erg heeft getroffen, met zichzelf). In ons land noemen we dat het Syndroom van Yesilgöz.

De vredesprijs is een paar maanden geleden door Infantino bedacht (om aan Trump uit te kunnen reiken), omdat woke-elementen wereldwijd ervoor hadden gezorgd dat de Oranje Leider de Nobelprijs voor de Vrede niet kreeg. De vredes die Trump bewerkstelligd heeft zijn ondermeer in Gaza – waar het IDF donderdag nog twee Palestijnse broertjes van 9 en 10 vermoorde, Fadi en Goma Abu Assi, omdat ze ‘verdachten waren die een direct gevaar vormden voor Israelische soldaten’ – en tussen Rwanda en DCR, waar feitelijke vrede ongeveer even dichtbij lijkt als een nummer-1-notering voor Marco Borsato in de Top2000.

De FIFA is in mijn ogen een organisatie die van zoveel zelfverrijking en machtsmisbruik aan elkaar hangt dat zelfs de Siciliaanse maffia mompelt dat het allemaal wel wat minder kan, toch…? Maar ja, voetbal is een leuk spelletje en als je eerder al toernooien organiseerde in het Qatar van de dwangarbeiders en het Rusland van Putin, is er natuurlijk geen reden te bedenken de VS over te slaan, ondanks gewelddadigheden tegen Latijns-Amerikaanse buren en burgers in eigen land, het slopen van de democratie en het, ten faveure van genoemde leider in het Kremlin, serieus laten wankelen van de NAVO. Vijf weken, meer wedstrijden dan ooit, meer hitte en meer klimaatschade ook.

Ik denk niet de Infantino en zijn meelopers het bij deze prijs gaan laten. Ik denk dat Benjamin Nethanyahu een officiele FIFA-wedstrijdbal krijgt toegekend, wegens zijn jarenlange inzet voor het in beweging houden van Palestijnse kinderen. De EBU kan wellicht ruimte maken voor deze uitreiking net voordat Israel optreedt tijdens de finale van het Songfestival in Bazel.

De FIFA Healthy Food Award gaat naar Coca Cola, want zeker als het tijdens een belangrijke voetbalwedstrijd 37 graden is, is het van het grootste belang te blijven drinken, en dan het liefst iets uit een plastic flesje van een van de hoofdsponsors. En in samenwerking met een grote bandenfabrikant gaat een extra FIFA-Michelinster naar Burger King.
En mocht u sommige beelden in dit stukje beledigend of zelfs krankzinnig vinden, hou ik graag de lijn-Mona Keijzer aan. Zij zei na haar schandalige NOS-Hamas tweet dat ze ook 20 keer per dag een tweetje niet verstuurt. Dat is als een automobilist die een voetganger van het zebrapad schept omdat ze in haar auto zit te vapen, en dan roept maar die andere 20 mensen konden veilig oversteken! Zo werkt dat ook met columns die ik niet publiceer. Die zijn pas echt fel en beledigend.

Ik kreeg eerder deze week van een uitermate slimme vrouw een artikel doorgestuurd aangaande glyfosaat. Omdat het ook nog een heel erg leuke vrouw is stuurt ze me meestal lieve berichtjes, hartjes in verschillende soorten en maten, poezie zelfs en heel soms de vraag of ik nog gember en koriander mee wil nemen, maar in dit geval ging het dus over glyfosaat. Ingredient van landbouwgif, bestrijdingsmiddelen en volgens sommigen zelfs gewasbeschermingsmiddelen. Ik vind het best, ik bedoel, het maakt me niet uit hoe je het noemt, als we er maar niet ziek van worden. En daar ligt gelijk het probleem.

Allerlei soorten landbouwgif zijn toegestaan, in Europa, in ons land, omdat de gezondheidsrisico’s heel erg meevallen. De kans op Parkinson of een kankervariant is minimaal, en dat ‘blijkt natuurlijk uit wetenschappelijk onderzoek’. En iedereen, ook u, vroege luisteraar, weet hoe het werkt: je hebt een mespuntje wetenschappelijk onderzoek, voegt daar een heleboel lobby en economische belangen aan toe, krijgt de politiek mee en hey presto het product mag verkocht en gebruikt worden.

En nu blijkt dus dat het wetenschappelijke artikel waarop elke keer weer het toelaten en gebruiken van glyfosaat is gebaseerd, de glyfosaat-review uit 2000 van Williams, Kroes en Munro (getiteld Safety Evaluation and Risk Assessment of the Herbicide Roundup and Its Active Ingredient, Glyphosate, for Humans), is teruggetrokken. Het blijkt, 25 jaar na dato, niet te kloppen. Omdat, je verwacht het niet, Monsanto, het bedrijf dat miljarden verdient met ondermeer Round Up, de merknaam, grote invloed had op de inhoud van het onderzoek. Dat is niet een slager die zijn eigen vlees keurt, dat is een slager die zegt wetenschapper te zijn (kijk maar naar mijn witte jas uitroepteken) en heeft uitgevonden dat koeien, varkens en kippen het eigenlijk wel prettig vinden in een slachthuis-omgeving.

Het betreffende artikel werd zeer veelvuldig aangehaald: in andere toxicologische reviews over glyfosaat en Roundup, in rapporten van nationale gezondheids- en voedselveiligheidsinstanties, op allerlei plekken waar besloten werd over het al dan niet toelaten van Round Up en haar toxische broertjes en zusjes.

Ik word altijd zeer verontwaardig van dit soort gesjoemel, wetenschappelijk gesjoemel zelfs. Omdat het ten koste gaat van de gezondheid van velen en omdat het enige dat lijkt te tellen de economische en financiele belangen zijn. Wat ik zou verwachten is dat de Minister van Landbouw en de agrolobby-partij waar ze bijhoort, maar ook andere organisaties als LTO en zelfs Farmers Defence Force nu voluit op het orgel gaan. Niet tegen de regelgeving waar ze het altijd zo moeilijk mee hebben, niet tegen Brussel en andere ambtenarij, nee, tegen dit bedrijf en vergelijkbare bedrijven die natuurlijk hetzelfde doen, omdat de sector is voorgelogen en opgelicht, omdat ze goed geld hebben betaald voor gewasbescherming, maar doelbewust zijn blootgesteld aan grote gezondheidsgevolgen.

En ja, dat geldt ook voor ons, burgers in de omgeving van landbouwactiviteiten, langsfietsers, mensen met spelende kleinkinderen, wij allemaal.
Omdat met bijvoorbeeld pfas al jaren en jaren iets vergelijkbaars gebeurd, het is op teveel plekken aanwezig, het is niet goed voor ons, en er gebeurt heel weinig tegen. De genoemde minister, als Wiersma althans feitelijk die titel nog waard is, wil pesticiden die pfas naar ons grondwater lekken vooralsnog niet verbieden, maar eerst echt vernietigende Deense onderzoek toetsen. Toetsen…!

We zijn, als we niet in opstand komen, overgeleverd aan gewetenloze ondernemers, wetenschappers die het wel weten maar niet zeggen, en politici die alles doen behalve ons beschermen.

Ik begrijp dat de zondagochtend niet per definitie het tijdstip is om in opstand te komen, maar ik geloof echt dat we een manier moeten vinden. Want als de huidige Amerikaanse situatie ons voorland is, en dat is nogal eens het geval, komen we terecht in een situatie waarin de ondernemers nog meer vrijheden krijgen, de bescherming die er nog is wordt afgebroken, en als laatste stap vaccins worden verboden omdat ze daar een minister hebben, RFK jr, waarbij vergeleken Wiersma nog best coherent is.

Ik wens u een prettige zondag, met vooral veel meer slimme leuke vrouwen.

Later deze week is het 5 december. En of u nou gelooft in een Goedheiligman of niet, of u het nou een goed idee vindt dat mannen met een beroet gezicht alle kadootjes moeten dragen of niet, of u nou denkt dat een wit paard over een dak kan trippelen of echt helemaal niet, het is een dag met een glimlach, met warmte en plezier. Met herinneringen ook vaak. Mijn vader, die over het algemeen niet heel erg van de gezinsactiviteiten was (hij werkte hard, hij was de kostwinner, zijn vier kinderen waren vooral prettig als hij zo min mogelijk last van ze had, we spreken de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw) heeft meermalen met een zwarte handschoen aan op de wankele deur van onze huiskamer in Amsterdam gebonkt, om aansluitend handen vol strooigoed met grote kracht die kamer in te slingeren. Alleen dat al leverde voor de vier broertjes-Jansen een krankzinnig geslaagde avond op. En omdat de Sint-moeder werkelijk alles (chocoladeletter, speculaas, taaitaai, borstplaat, kadootjes) apart inpakte hadden we elk jaar meer dan een wasmand vol pakjes.

Ik hoop dat u uw kinderen en/of kleinkinderen later deze week ook op vergelijkbare wijze kunt verrassen, verwennen zelfs. Waarbij het helemaal mooi zou zijn als er weinig (onnodige) meuk, Chinese webwinkel-producten en fast fashion-uitwassen worden gegeven, maar ik begrijp ook wel dat ik weer eens sta te schreeuwen tegen een bierkaai, of hoe heet dat ook alweer?

Vandaag, trouwens, is het 1 december. En soms lukt het me op deze plek niet om helemaal weg te blijven van grote emoties, en van wat sommigen moralisme zullen noemen. Vandaag is zo’n dag. Omdat er teveel kinderen zijn, in Gaza, op de bezette Westelijke Jordaanoever, die in bijna onbeschrijfelijk vreselijke omstandigheden leven. In Gaza omdat ze eerst twee jaar lang belegerd, gebombardeerd, verjaagd en uitgehongerd zijn, en nu (indien nog in leven, vanzelfsprekend) in een tent of ‘tent’ verblijven waar het koud is en kouder wordt, en waar elke volgende regenbui betekent dat het water over de eventuele matrassen stroomt. De term mensonterend is, denk ik, onvoldoende.

Op de Westbank is, al jaren en jaren, sprake van toenemend geweld tegen de rechtmatige Palestijnse bewoners, intimidatie door Zionistische kolonisten, en het IDF, het leger, staat erbij en kijkt ernaar. Als ze niet bezig zijn mensen te arresteren omdat ze lijken op iemand die wellicht iemand kent die terrorist zou kunnen zijn. De wandaden in gevangenissen waar Palestijnen verblijven bespaar ik u even, want ik had het over de kinderen. In Khan Younes, in Hebron, in de puinhopen van Gaza-Stad.
Dit zijn, daar ben ik van overtuigd, kinderen zoals de uwe, kinderen zoals uw kleinkinderen.

Vandaag, 1 december, kunt u zich door rood te dragen of rond 12 uur kort het werk neer te leggen, aansluiten bij de actie #wijdoenhiernietaanmee. Een manier om solidariteit uit te spreken met het Palestijnse volk, en, wie weet, zelfs onze ‘regering’ tot enige positieve actie te bewegen. In plaats van, in Trumps voetsporen, te doen alsof er nu vrede is, en alsof die vrede duurzaam is.

En mocht u de kinderen daar willen bijstaan: PAX, Plant een Olijfboom, The Rights Forum.

In1989, het jaar dat Lebbis en ik besloten ons als cabaretier te gaan profileren, met als einddoel ooit in ons leven in de Kleine Komedie te spelen, werd ik ondernemer. Hoe dat allemaal afliep kunt u lezen als, voorjaar 2027, onze (eerste) artistieke autobiografie Pissen tegen de Hemelpoort verschijnt.

Ondernemerschap is volgens mij met veel energie (passie, zelfs) een talent, een idee, een product proberen te verkopen, en in die zin is het iets heel moois. Je bedenkt een duurzaam regenhoesje voor poedels, en gaat daarmee de markt op, je hebt op satirische toon van alles te vertellen over de wereld, en beklimt de podia. En als het meezit kun je zelfs aardig geld verdienen, als ondernemer, want er zíjn veel theaterprogrammeurs met smaak, er zíjn veel poedels (en het regent hier best vaak).

Tijdens de meest recente verkiezingscampagne zette de VVD – een partij die ‘rust in de portemonnee’ belooft bij iedereen die al een goedgevuld exemplaar heeft, een partij waarvan de leider geregeld onwaarheden debiteert maar daar ga ik verder geen labeltje aanhangen, een partij die een stabiel midden-kabinet vooralsnog blokkeert maar wel met JA21 in zee wil (en desnoods met BBB en SGP) – geregeld in op het grote belang van ondernemerschap. Waarmee ik het dus zomaar eens was. De uitwerking was, en is, echter vooral: minder regels, meer vrijheid. Dat eerste omdat regels maar lastig zijn (controle, administratie, gedoe), het tweede omdat meer en vrijheid in één zin zo ongeveer iedereen blij maakt. En, het zal u niet verbazen, daar scheiden onze wegen. Want ondernemerschap kan heel mooi zijn, maar het idee dat ‘al die regels’ maar in de weg zitten, het idee dat meer vrijheid betekent dat ondernemers het nog beter gaan doen, en dat dat ons uiteindelijk allemaal ten goede komt, daar klopt volgens mij weinig van.

Een bedrijf dat zijn bollen of lelies alleen dankzij gifspuiten kan produceren is ondernemerschap.

Een uitstootrijke staalfabriek in Wijk aan Zee is ondernemerschap. Een energieslurpende kunstmestfabriek in Terneuzen is ondernemerschap.
Arbeidsmigranten uitbuiten is ondernemerschap.

Een luchthaven runnen zonder natuurvergunning en met elke keer weer opgepompte economische cijfers is ondernemerschap.
Grote fossiele bedrijven die klimaatafspraken weg-lobbyen en de plastic-recycling zo ongeveer om zeep helpen is ondernemerschap. Banken en pensioenfondsen die stevig door-investeren in planeetvernietigende bedrijven is ondernemerschap.

Het verhandelen van designer-medicijnen, opgevoerde E-bikes, suspect vuurwerk en vapes waarop je ook kunt gamen, is ondernemerschap.
Fast fashion is ondernemerschap.

De krankzinnige voedselmarkt die oplevert dat 80% van het aanbod in uw supermarkt feitelijk niet gezond is, met zo veel mogelijk producten met een licht-verslavende werking (door zout, suiker, vetten) is ondernemerschap. En de miljardenhandel in spuitjes met hormonen ‘om je te helpen afvallen’ is dat dus ook. Kijk in dezen zeker even Zembla van 9 november terug.

Veel ondernemers zweren bij vrijheid, en verwijzen graag naar het werk van schrijver en filosoof Ayn Rand. Een quote: egoisme is een deugd, zeker bij ondernemerschap.

Daar zit denk ik het probleem: als het steeds gaat om meer meer meer voor jezelf (geld, winst, macht) blijft er heel weinig ruimte, vrijheid, veiligheid en gezondheid over voor alle anderen.