Het is heel goed mogelijk dat u columns in Trouw leest op zoek naar antwoorden. Omdat u weet dat deze krant columnisten ruimte geeft die nadenken over grote zaken, vaak lang nadenken, en daardoor antwoorden kunnen leveren. Vaak goede of toch op zijn minst interessante antwoorden.

Maar soms is het even nodig vragen te stellen. Waarbij de columnist van dienst heel erg hoopt dat u de tijd neemt over een aantal daarvan zelf na te denken. Want daar kunnen goede dingen uit voortkomen. Dus.

Zou het een idee zijn de zorgen over (onze) democratie serieus te nemen?

Zou het een idee zijn ons niet teveel af te laten leiden door bijzaken, ophef en clickbait anderszins – van oprispingen uit Washington tot dito van omhooggevallen duiders aan

SBS-talkshowtafels – maar ons te realiseren dat we allemaal verantwoordelijk zijn voor die democratie? En haar voortbestaan.

Zou het een idee zijn niet iedereen die uit de pas loopt van Wilders – Coenradie, Markuszower’s zeven dwergen – meteen serieus te nemen, maar ons te blijven realiseren waar ze voor staan? Bij Coenradie is dat remigratie en matig pianospel, bij mogelijk Mossad-agent Markuszower is dat PVV-beleid, het criminaliseren van een deel van de Nederlandse bevolking, het steunen van Israelische genocide en omvolkingstheorien. Ondermeer.

Zou het een idee zijn Markuszower niet ‘mogelijk Mossad-agent’ te noemen, maar wel heel graag te willen weten waarom hij, als beoogd vice-premier(!) in het nog steeds bestaande wrakhoutkabinet, niet door de screening van de AIVD kwam?

Zou het een idee zijn de leider van de VVD te waarderen als een heel goed politicus, iemand die het politieke spel knap speelt – onderhandelen, de juiste belangen dienen, waar nodig geholpen door leugens, VVD-ondernemers en NRC – maar haar heel kritisch te beschouwen als het gaat over de democratie? Omdat samenwerken met de PVV, omdat mogelijk samenwerken met de genoemde zeven dwergen, de democratie op geen enkele manier dient?

Zou het een idee zijn dat VVD-ers die zich zorgen maken over de richting van hun partij en het verdwijnen van het liberale gedachtengoed eindelijk de durf hebben hun mond open te trekken?

Zou het een idee zijn ons als land, als regering zelfs, hard uit te spreken over de voortdurende moorden van Israel op Palestijnen, burgers, journalisten, sinds een paar maanden onder het smokescreen van een staakt-het-vuren?

Zou het een idee zijn politiek leider en agro-lobbyist van der Plas die het kabinet in wording ‘een links kabinet’ noemt op geen enkele manier meer serieus te nemen?

En datzelfde laten gelden voor PVV-kamerlid Faber die ontstemd was omdat ze haar motie over ‘denaturalisatie van Marokkanen’ niet mag indienen? Omdat ze de regels niet kent, omdat ze niet kan klokkijken, omdat ze een racist in een mantelpakje is. Dat laatste is natuurlijk een stukje duiding, realiseer ik me, geen feit.

Zou het een idee zijn ons op alle manieren uit te spreken tegen politici en media-kanalen die groepen in de samenleving criminaliseren, buitensluiten, negatief kenschetsen of willen ‘remigreren’, omdat dat allemaal voorstadia zijn van het ICE-fascisme in de VS?

Zou het een idee zijn te strijden voor onze democratie?

Zelfs D. Trump, de democratisch gekozen dictator – zoveel mogelijk woonachtig in Florida en bedeeld met best kleine vingers – kan soms zinnen uitbrengen die de hardwerkende columnist verrassen. Ondanks alles dat hij de afgelopen jaren al zei, ondanks alternative facts, het uitschelden van journalisten, het schofferen van andere leiders, het ondermijnen van wetenschap.

Onder zijn leiding zijn de Verenigde Staten in hoog tempo bezig alles dat lijkt op internationale samenwerking kapot te maken, trekken zich terug uit verdragen en organisaties, blijken net zo’n grote hekel aan klimaatbeleid te hebben als aan vrouwenrechten, gebruiken geweld tegen andere landen en in toenemende mate tegen de eigen bevolking, lijken te streven naar een wereld waar slechts het recht van de allersterkste geldt, en informatie alleen nog maar via algoritmes van bevriende techbro-miljardairs tot ons kan komen. Erger nog: Peter Thiel, die bij die groep hoort, filosofeert hardop over de macht van tech-bazen als vervanging van de democratie.

Maar dan de zinnen van Trump waar ik over begon: gevraagd naar het afwijzen van internationale verdragen en wetten, zei hij ‘mijn eigen verstand en moraal zijn bepalend’. Dit is een beangstigende zin. Een man die leeft op een dieet van hamburgers, paracetamol en zelfoverschatting, die zich omringt met mensen die hem allemaal fantastisch vinden en doorlopend naar de mond praten, een man die elke afwijkende mening of tegen-stem afkapt, kaltstellt, intimideert of laat ontslaan, heeft niet meer nodig dan zijn ‘eigen verstand en moraal’, om beslissingen te nemen die de hele wereld raken, en beinvloeden. Dat is een puber die schreeuwt ik weet heel goed wat ik doe mama! terwijl hij stoned op een opgevoerde fatbike probeert een lawinepijl vanuit zijn anus af te schieten. Excuses voor dit beeld op de vroege maandagochtend.

En dan zijn moraal. De moraal van Trump ligt, denk ik, op dezelfde plek als het gezonde verstand van Caroline van der Plas (BBB) en de medemenselijkheid van Chris Stoffer (SGP). Het zou mij niet verbazen als de VVD – een partij die geen enkele verantwoording heeft afgelegd voor de politieke shitshow waarin we ons al 2,5 jaar bevinden, een partij die nu al weer bepalend lijkt in het komende kabinet, denk bonussen in de financiele wereld, denk wederom laf agro-beleid – haar leider geregeld een beetje Trump-moraal laat inspuiten.

Als het Donald J. Trump Presidential Museum een ruimte wijdt aan het verstand en de moraal van de gevreesde oranje leider wordt dat een megalomaan grote, volledig lege zaal, waar dag en nacht een kille wind doorheen waait. En de lucht van pis overheerst. Een foto van Victor Vlam en Raymond Mens is door hen zelf ergens aan een muur geprikt.
Je kunt, denk ik, nog beter de technische staf van Ajax het beleid laten bepalen dan het verstand en de moraal van de heer Trump. Maar goed, ik realiseer me, ik ben maar een satiricus van 63 kilo, hij is de capo di tutti capo. Het is de realiteit, Trump ís de realiteit. En dat die realiteit door de huidige politiek, door van Weel en Brekelmans en van Marum (DigiD…), wordt ontkend of vergoelijkt, dat vind ik pas echt beangstigend.

Ik had weer eens een gedachte, beinvloed door grote gebeurtenissen van de afgelopen week. En weken.

Als je, als politiek leider bijvoorbeeld, iets met veel nadruk en overtuiging beweert en het daarna een paar keer herhaalt, gaan mensen het geloven. Omdat mensen vaak geen tijd hebben om te bedenken of iets klopt, en zo’n leider zegt dat ook niet zomaar, natuurlijk..

Erger is dit: je kunt als leider daarna dat wat je beweerde als realiteit gaan zien, en volgende stappen en ideeen en beslissingen vanuit die realiteit nemen. Ook als wat je in eerste instantie beweerde volstrekt verzonnen is, of op zijn best hier en daar ergens in de buurt van de werkelijkheid komt. Je hebt dan een realiteit geschapen, die ga je serieus nemen, en (al naar gelang de sfeer van je leiderschap) iedereen die zich daartegen verzet wordt bestreden, belachelijk gemaakt of uitgeschakeld.
U wilt een paar voorbeelden, denk ik.

‘De president van dat land is drugshandelaar’. Dus we kunnen hem met militaire macht ontvoeren en berechten.

‘Al die postzegeltjes natuur leveren de biodiversiteit niks op’. Dus kunnen we ze opgeven, omhakken, wegspuiten, wat de agrarische activiteit ook een stuk makkelijker maakt trouwens.

‘Groenland is van groot strategisch belang voor ons, en is nu vergeven van de Russische en Chinese schepen’. Dus kunnen we ervoor zorgen dat Groenland weer volledig in onze invloedssfeer komt, of gewoon van ons wordt, dat zou het allemaal en stuk duidelijker en makkelijker maken. En, voeg ik daar zelf aan toe, de kans dat je Denen (laat staan de Groenlandse variant) verstaat is gewoon altijd heel klein, dus of overleggen dan wel zin heeft is det stœre spørgsmål.

‘Vogelgriep komt door trekvogels’. Dus laten we natuurgebieden met waterpartijen in de buurt van pluimveebedrijven sluiten, dan bestrijd je vogelgriep.

‘ICE is een legale overheidsinstantie, iedereen die zich verzet tegen arrestatie en/of de methodes van ICE is een terrorist’. En dan is inderdaad het in haar auto doodschieten van een vrouw van 37 met drie kinderen een tragisch maar logisch gevolg.

‘GL-PvdA is extreemlinks, dus daarmee kunnen we niet in een regering stappen’. En dus krijgen we, als vervanging van het huidige incompetente wrakhoutkabinet, een minderheidsregering, waarover one trick pony Wilders gaat verklaren….nee, nee, dit ga ik nog niet opschrijven, er zijn grenzen aan wat ik aankan, zo vroeg in dit besneeuwde jaar.

Wat ik zou willen: dat wij, weldenkende nadenkende mensen, op dezelfde manier waarheden gaan verspreiden, blijven verspreiden.
Die echt waar zijn. Als daad van verzet, want daden van verzet zijn meer nodig dan ooit. Medemenselijkheid als kernwaarde zien, dat is er een. Rekening houden met de mensen en de planeet om je heen ook. En ‘liefde overwint alles’ uitroepteken. Hoe meer we dat verspreiden, en uiten, hoe meer we daar naar leven, hoe meer het waar wordt.

Ik ben afgelopen woensdag getrouwd met de vrouw die ik, met reden, de allerliefste noem. Natuurlijk werden en zijn wij overspoeld met, of van, of door liefde. Maar uit werkelijk duizenden reacties die we kregen, rechtstreeks en via socials, bleek me hoeveel behoefte er is aan het bewijs van de mooie zin hierboven over liefde. En haar kracht. En dat íedereen daar iets mee kan, ook als je niet just married bent.

Op oudejaarsavond, nog na-suizend van mijn laatste oudejaarsvoorstelling een paar uur eerder, was ik oprecht geschokt door een reportage in het NOS-journaal over allerlei hulpdiensten die zich aan het voorbereiden waren op die avond, en de nacht erna. Hoeveel beschermende kleding nodig zou zijn, hoe vaak en op welke manier ze wellicht aangevallen zouden worden, of het even erg of erger zou worden als de afgelopen jaarwisselingen? Ik herhaal nog maar even: het ging hier niet om voetbalhooligans die zich (stiekem) voorbereidden op de grote slag tegen andere hooligans die zo dom waren 11 mannetjes in een andere kleur voetbalshirt beter te vinden dan de club die in hun hart gekerfd stond, nee, dit waren brandweermensen, ambulancepersoneel, politiemensen. Hulpverleners, mensen die ons te hulp schieten als dat nodig is.

Zo’n 12 uur later was volstrekt duidelijk dat de reportage niet overdreven of paniekerig was, overal in dit ‘gave land’ waren de hulpverleners aangevallen, met zwaar vuurwerk bekogeld, bedreigd en verwond.

Ik probeer te begrijpen wat er aan de hand is. Er zijn nogal wat mensen in dit land voor wie vrijheid, in handelen, in persoonlijke keuzes, het grootste goed is. Dat is mooi. Maar omdat er ook nogal wat politici zijn die suggereren, of letterlijk zeggen, dat die vrijheid echt heel groot is, dat je zelf wel kunt bepalen wat je wel of niet doet, dat jij de baas bent in je stad of dorp en niet de burgemeester of de gemeenteraad, dat (bijvoorbeeld) een vuurwerkverbod een grote inperking van die persoonlijke vrijheid zou zijn, loopt het steeds, en steeds meer, uit de hand. Iemand stuurde me een motie uit april (ingediend door Eerdmans en van de Plas) om het ‘vuurwerkverbod sowieso niet voor 2026 in te laten gaan’. Motie werd aangenomen, door steun van natuurlijk (populistisch) rechts, de SP en ook de VVD. En reken maar dat dat ‘sowieso’ er niet toevallig stond. Het laat namelijk zien dat je dat hele vuurwerkverbod eigenlijk maar een matig idee ziet. Zie een paar regels hierboven voor de ‘argumentatie’ dienaangaande. En vergeet de belangen van de vuurwerkbranche alsjeblieft niet..

De reactie op de vreselijkheden van de oudejaarsnacht waren even voorspelbaar als lelijk: Yesilgöz die haar jaarlijks terugkerende afschuw uitspreekt over geweld tegen hulpverleners, van der Plas die bezorgd is dat alle aandacht voor het komende verbod de aandacht afleidt van de ‘gezags- en gedragscrisis’. Dat laatste suggereert dat die dingen los staan van elkaar, en zijn ook nogal een gotspe van de leider van een partij waarvan prominenten bij voortduring media, juridische instanties en wetenschap in het openbaar aanvallen. Zou het kunnen, mevrouw van der Plas, dat u en de uwen de crisis mede veroorzaken?

En zou het ook tot de politiek kunnen doordringen dat regels en soms verboden nodig zijn om een samenleving overeind te houden, om mensen te beschermen, om vrijheden mogelijk te maken vraagteken uitroepteken.

Zou het kunnen dat het juist aan de politiek is, en zeker ook aan partijen die regeringsverantwoordelijkheid dragen en/of gaan dragen om daar eerlijk en duidelijk in te zijn: er zíjn regels, er moeten regels zijn, en ook als die je niet bevallen heb je je eraan te houden? Dat levert namelijk vrijheid voor iedereen op.

In mijn Oudejaars 2025 ONGEKEND – die ik vier dagen geleden na 90 voorstellingen afsloot, en die volgens de laatste berichten nog steeds integraal op een youtube-kanaal in uw buurt staat – sprak ik elke avond over mijn moeder. Dat had te maken met het noodpakket, wat velen van u ook al in enige vorm in huis zullen hebben, en waar zij en ik over spraken. Ook al omdat ik van haar vier zoons niet alleen de meest succesvolle maar ook nog eens de meest betrouwbare ben. En nee, niet alles in mijn voorstellingen is volledig op de realiteit gebaseerd. Maar goed, er zijn ook politieke partijen die op die manier zogenaamd beleid in elkaar kleien.

Ik omschreef mijn moeder aan mijn publiek als vrouw van 90, eind jaren 50 naar Nederland gekomen van de Ierse westkust waar ze geboren is. En ja, ook als still going strong, en dat is dan weer wel helemaal waar. Als ik die zin uitsprak, de meeste avonden in het najaar dat achter ons ligt, zag ik vaak twee beelden voor me. De plek waar ze precies vandaan komt, Cappa, een heel klein dorpje aan de Shannon, niet ver van Kilrush, een markettown, wij zouden zeggen een provincieplaats. Ik zag en zie de velden, meestal nat van recente rain of drizzle, het bos bij Kilrush (vrij uitzonderlijk omdat de Britse bezetters zo ongeveer al het Ierse bos wisten te kappen om in boten af te voeren naar Engeland; Cill Ruis, de feitelijke gealic naam van Kilrush betekent dan ook church in the woods, kerk in het bos), en natuurlijk de rivier, die bij Cappa al zo breed werd dat het bijna de baai naar de Atlantische oceaan is. En nu ik erover schrijf ruik ik ook de geur die bij die plek hoort, water, modder, rook van een turfvuurtje uit de boerderij iets verderop.

De andere plek die ik zag en zie ligt zo’n 150 kilometer zuidelijk langs diezelfde westkust. We gaan naar Beara, een schiereiland in de zuidwest-hoek van the Emerald Isle, zo’n twee uur vanaf Cork mocht u auto rijden en aan de verkeerde en dus goede kant van de weg blijven. Bij Bantry kijken we al uit over de gelijknamige baai, en voelen we de net al genoemde oceaan dichterbij komen. Bij Ballylickey mogen we even lachen om de naam van dat dorp, maar ook en vooral links aanhouden, waarna we bij Glengariff nog een keer links gaan. Beara, zoals beloofd. Het is nu nog een kilometer of 30 naar de plek waar voor mij veel van de kracht en schoonheid van Ierland bij elkaar komen. Langs een op dat moment best desolate weg wapperen vlaggen, nee, vaandels. Een kronkelweg met stevige klimmetjes leidt ons Dzogchen Beara binnen. Het is een retreat, een plek om je terug te trekken, een plek om tot rust te komen, het is zelfs een Buddhist Retreat, maar ik kan u uit eigen ervaring vertellen dat ook atheisten hartelijk welkom zijn. Het gaat hier niet over geloven, het gaat hier om de plek, en wat die met je doet. Je loopt letterlijk over de kliffen, vele tientallen meters boven de kolkende en bruisende oceaan. De lucht is prachtig blauw, het regent namelijk veel vaker niet dan wel langs deze kust, de zon is warm maar niet te warm, en overal vind je plekjes om in volledige rust te genieten van de uitzichten, van de groene heuvels vlakbij en de dito bergen iets verderop, als die witte stipjes zijn schapen die in volledige vrijheid over dit prachtige schiereiland lijken te banjeren, boven de zee en soms ook het land vliegen vogels waarin je soms meeuw-achtigen denkt te herkennen, maar de kans dat het andere soorten zijn is best groot. En dan realiseer ik me dat ik het woord groen nog niet genoemd heb. Ierland is het land waar groen is uitgevonden, het land dat meer kleuren groen heeft dan God of enig andere schepper ooit heeft kunnen bedenken. In een blik zie je meer varianten groen – het gras, de struiken, de bomen, die heuvels, die bergen verderop, die man met een buikje en een Iers voetbalshirt die met zijn ogen dicht geniet van waar hij deel van uitmaakt – dan waar ook ter wereld.

Je bent een met de natuur, een met het eiland, en ja, ook ik kom helemaal tot rust.
Ooit sprak ik Luka Bloom, een van mijn favoriete Ierse muzikanten. Toen ik hem vertelde dat ik geregeld op Beara kwam, begon hij met enthousiasme te vertellen over de plek waar ik u net naar mee nam. Ook hij komt er tot rust, ook hij wordt er wellicht geinspireerd, ook hij wordt daar een met de natuur. En dat laatste, dat soort momenten, wens ik u allemaal heel veel toe in 2026, geachte vroege luisteraar.

Fijne zondag.