Het zal u niet ontgaan zijn dat het vandaag maandag is – maar dat komt vaker voor – en 6 juli ook. Dat zal voor u ook niet veel meer betekenen dan een datum op een kalender, voor mij is dat anders. 91 jaar geleden werd namelijk mijn moeder geboren, en het feit dat zij later vandaag samen met mijn jongste broer naar de supermarkt zal lopen om deze krant te kopen, het feit dat ze elke week mijn column op deze plek leest, het feit dat wij haar nog steeds elke dag bij ons hebben maakt me meer dan blij.

Ik denk vaak aan de plek waar ze vandaan komt, Cappagh, miniem dorpje dichtbij de Ierse westkust, aan alles wat ik zelf van mijn Ierse wortels heb meegekregen, en ook aan haar ouders, mijn granny en grampa. Zíj was een vrouw die een negental kinderen ter wereld bracht, in haar latere leven steeds kleiner leek te worden (mijn moeder zit in een vergelijkbare gewichtsklasse) en altijd bezig was. Ik heb haar eigenlijk nooit zien zitten, zelfs niet als iedereen in de extended family van eten en drinken en aandacht was voorzien. Ze bewoog, vloog, praatte, lachte en vulde de kamer met energie en liefde. Mijn moeder beweegt sinds kort wat minder, en minder intensief, maar de energie, de zin in (het) leven is er nog net zo hard.

Mijn opa, James Dawson, heb ik maar een jaar of tien gekend, maar heeft grote indruk op me gemaakt. Door zijn stem – loud and booming -, zijn fysiek, het feit dat hij ‘de baas van de politie’ was, maar vooral omdat hij, in zijn jonge jaren, vrijheidsstrijder was. Zich verzette tegen overheersing, bezetting en onrecht. En ik me later realiseerde hoe vaak heersende machten verzet, bijvoorbeeld tegen hun macht, weten om te vormen tot iets lelijks. Bijvoorbeeld omdat ze de luidste stem in de media zijn, bijvoorbeeld omdat alles dat zich tegen hun macht verzet wel fout móet zijn.

En zoals in bijna alles is de grote oranje kleuter in het Witte Huis ook hier weer de overtreffende trap (van), iedereen die hem niet likt en prijst en de ruimte geeft is misdadig en krankzinnig en rijp voor deportatie en …

James Dawson was lid van de Irish Volunteers, en later van de Irish Republican Army. Zij verzetten zich tegen de (eeuwenlange) Britse overheersing van Ierland, het onderdrukken en uitbuiten en uithongeren van een volk, het vernietigen van een cultuur en religie en taal en volksaard. En inderdaad, u kent de IRA uit de laatste decennia van de vorige eeuw, als terreurorganisatie, als tuig dat onschuldige mensen en politici aanviel. En dat komt, los van de wandaden die inderdaad gepleegd zijn, omdat de Britse overheerser bepaalde wíe de terroristen waren, en daarmee de aandacht weg wist te houden van vergelijkbare wandaden van UDA, UVF, en special forces van het Britse leger. En als u paralellen ziet met de macht van oorlogsstaat Israel, en het verzet van Palestijnen en anderen, dat is geen toeval.

Ik ben trots op mijn opa, en mijn moeder heeft zeker iets van zijn strijdlust aan mij weten door te geven.

Happy birthday, Enda!

Afgelopen weekend werden overal in ons land evenementen, bijeenkomsten en festivals afgelast wegens de gevolgen van de klimaatcrisis. Tuurlijk, het kwam in het nieuws als hittegolf, en later als daaruit voortkomende onweerssituaties, maar u en ik weten oorzaak en gevolg.

Twee politieke details: los van alle ellende vind ik het nogal grappig dat een partij die al decennia serieus klimaatbeleid tegenwerkt of traineert, de VVD inderdaad, zich nog steeds graag als vroemvroem-partij afficheert, om de Telegraaflezer en de autobezitter met struisvogelneigingen in de achterban te behouden, dat die partij te dealen kreeg met hitte die zo ernstig werd dat op vele plekken het asfalt van snelwegen smolt, waardoor ze alsnog de fiets moesten nemen.

Minder leuk, maar ook waar: een nog klimaatontkennender partij, – bekend van de lebbisenjansen-grap uit 2023 ‘heeft Joost Eerdmans werkende hersencellen?!’ ‘Ja, 21’ – wisten zaterdag wel bij elkaar te komen, waarbij als eis voor samenwerking met het kabinet-Yesilgoz sorry –Jetten ondermeer ‘lagere belasting op benzine en vliegen’ werd gesteld, en anders moesten Rob en de zijnen ‘maar in het reddingsbootje van Jesse stappen’. Dat je als partij middenin de uitwassen van genoemde crisis in een airco-zaal bij elkaar komt en dan dit weet uit te brengen – maak fossiel goedkoper uitroepteken – en niet eens door hebt dat dat bootje een nogal mislukt grapje is als je ook maar gewoon het smeltende ijs en de stijgende zeespiegel negeert, het is van een breinsplijtende domheid.

Maar goed, laat me ook wat positiefs te berde brengen. Wat namelijk ook gewoon doorging waren mijn voorstellingen, oudejaars 2026. In kleine zaaltjes in Den Haag en Holten en Blaricum zelfs. Ik ben activistischer dan ooit, en dat heeft te maken met het bovenstaande – een crisis die leven en overleven beinvloedt, een politieke macht die vooralsnog kiest voor economische groei en agrobelangen en angstvallig vasthouden aan fossiel – maar ook met bedreigingen van de democratie, in de VS natuurlijk, maar ook veel dichter bij huis, en de toenemende macht van techbedrijven, politiek, economisch, sociaal, menselijk. Ja, dat klinkt als heavy stuff, maar ondertussen wordt er ook dik anderhalf uur achter elkaar heel veel gelachen. Zelfs in zaaltjes waar de temperatuur rond de dertig graden leek te komen.

In Blaricum gebeurde iets opvallends. Een man achterin de zaal vroeg me letterlijk om oplossingen, een vrouw op rij drie zei ‘Dolf, hoe moet het met onze kinderen?’ Nadat ik eerst duidelijk had gekregen dat ze niet onze gezamenlijke kinderen bedoelde – ik heb ooit wat wilde nachten gehad in de regio Blaricum-Crailo, meen ik me te herinneren – kon ik bieden, en alle andere dappere cabaretliefhebbers, uitleggen dat ik spreek over wat me bezighoudt, wat me raakt, waar ik me zorgen om maak, en dat ik op al die podia sta voor de satire, de lichte toon waar mogelijk, de grap waar nodig.

Maar ook dat ik vind dat we allemaal wat te doen hebben, voor de democratie, bijvoorbeeld, tegen die klimaatcrisis zeker ook. Ik noemde dingen die voor de hand liggen, als niet of minder vliegen, minder meuk aanschaffen, geen of minder vlees en zuivel nuttigen, en veel minder nieuwe kleding aanschaffen. Allemaal niet al te grote offers, met in totaal een serieus grote impact. Waarbij ik een paar mensen op rij 1 de tip gaf nog een keer kleding te gaan kopen, maar dan samen met iemand mét smaak.

Toen ik thuiskwam trof ik de doos van No Waste Army, die we vier keer per jaar ontvangen. Simpel gezegd: heel veel groente en fruit, overproductie in een bepaalde periode, die anders doorgedraaid zou worden, wordt vermaakt tot fijne en onverwachte producten. Ditmaal bijvoorbeeld aardappelbasilicum-pasta, knolselderij crackers, limoen sprankeldrank en pastinaak chocospread. Een kleine 107.000 kilo groente en fruit werd op deze manier gered, en omgezet in lekker en onverwacht eten en drinken.

Ze verwerken bij genoemde Army te klein of te kromme groentes, snijafval, voedsel dat tegen de houdbaarheidsdatum aanzit en bijproducten uit een productieproces.

En eerder dit jaar werd de Nationale Aardappelweek bedacht, om een overproductie van 500 miljoen kilo aardappels een goed heenkomen te bezorgen.

Het is maar één voorbeeld van de vele honderden initiatieven en bedrijven die oprecht bezig zijn met duurzaamheid, minder verspilling, meer behoud. Dus ook daar zijn mogelijke acties, mogelijke oplossingen te vinden. Niet alleen voor iemand als ik die er zo vaak hongerig uitziet.

Fijne zondag!

Op een moment dat een aantal dagen met een graadje of 25 klinken als verkoeling, gooi ik graag even een beeldspraak tegen u aan. Stel, door een foutje in het afvoersysteem loopt uw bad eerst vol en dan over. De kraan klokt vrolijk door, u heeft de stop er echt uitgepeuterd, maar het water gutst over de rand. Wat gaat u doen? U legt badhanddoeken om het bad heen, dweilt water op, haalt zo’n serieuze vloerwisser uit de berging, maar het bad blijft overstromen. U waarschuwt iedereen in huis, dat ze rekening moeten houden met wateroverlast, regelt een paraplu en laarzen voor de benedenburen, en waarschuwt de hele straat via de buurtapp voor Code Blauw. Dat is een systeem dat een jaar of 15 geleden is bedacht om iedereen te waarschuwen dat er weer eens een bad overloopt, zodat iedereen zijn gedrag kan aanpassen.

Ondertussen klokt de kraan vrolijk verder en tot (bijna) ieders verbazing wordt het huis natter en natter. U realiseert zich dat nogal wat mensen in uw omgeving u al jaren waarschuwden voor een combinatie van hardspuitende kranen en matige afvoer, en alle schade die dat zou kunnen opleveren, maar dat heeft u toen weggelachen als ‘alarmisme’ of zelfs ‘woke gelul’, en u kunt zich nog steeds niet voorstellen dat u er toen naast zat.

Iedereen met meer dan 12 werkende hersencellen schreeuwt nu DRAAI DIE KRAAN DICHT!, maar dat dringt niet echt tot u door. Nee zeg, een kraan is er toch om water te geven, en als u zin heeft mag u toch zeker lekker badderen en al dat water dat nu via twee trappen naar de achtertuin stroomt is trouwens best goed voor de plantjes.

Dit, geachte maandagochtendlezer, is mijn beeld van het klimaatbeleid (of eigenlijk het volstrekt ontbreken daarvan) van het huidige en de vier vorige kabinetten. En inderdaad, er is een partij die in al die kabinetten leidend was, in het vorige kabinet was de toenmalige kroonprinses van die partij, Hermans, zelfs minister van Klimaat etcetera.

Het is werkelijk gekmakend dat zelfs de afgelopen week, en alle korte- en langere termijn voorspellingen, de economische schade die volstrekt duidelijk is, en alleen maar gaat verveelvoudigen, en de sociale en medische ontwrichting die nu al opdook (op een moment dat een land driehonderd kilometer naar het zuiden al deels onleefbaar werd) op geen enkele manier invloed lijkt te hebben op de politieke realiteit. En daarmee hoognodig beleid onmogelijk maakt. Er worden codes uitgerold, waarna blijkt dat scholen, werkgevers en vele anderen geen idee hebben wat ze er precies mee moeten, er is geen enkele urgentie om het meest bedreigende probleem van onze generatie aan te pakken. De krankzinnige fossiele subsidies blijven stromen, er wordt gekeken of er een miljard is om een Brabants dorp op te offeren aan verdere industrialisatie, en binnen de kortste keren zullen extreme hoeveelheden energie naar de tech- en AI-sector gaan stromen, naar datacentra een aanverwante, want economie, want vestigingsklimaat…

De klimaatcrisis is een sociaal, een medisch, een economisch en binnenkort zelfs een voedselprobleem. En het VVD-kabinet Jetten gaat nog wat droge handdoeken lenen. Hoewel de beeldspraak binnenkort onmogelijk wordt, als we ook een watertekort gaan krijgen.

Als je, zoals ik, de afgelopen 12 dagen op een eiland (Terschelling) en ondergedompeld als onderdeel van een festival (Oerol) bent, zou het zomaar kunnen dat het nieuws wat aan je voorbij gaat. Maar soms is er toch reden je door iets te laten raken, je in iets te verdiepen.

Ik las in deze krant het nieuws over de Eindhovense carnavalsmuzikanten De Kachelpijpen, die in een juridisch gevecht verzeild zijn geraakt met twee van de succesvolste liedjesschrijvers uit de geschiedenis van de popmuziek, Benny Andersson en Björn Ulvaeus, de twee B’s van Abba.

Waarom, hoor ik u vragen. Omdat de heren Kachelpijp een liedje van Bjorn&Benny hebben vervormd tot iets dat het juist in carnavalsmenigtes goed kan doen, en ook veel voorkomt, in casu een ‘dikke pens’. Het probleem is dat B&B het nooit goed vinden dat iemand ook maar iets van hun muziek gebruikt, of ook maar iets met hun muziek doet. Behalve natuurlijk laten uitvoeren door hologrammen, maar goed, dat zijn ze natuurlijk eigenlijk zelf. Samen met Agnetha en Annifrid.

Ik heb het betwiste nummer niet (bewust) gehoord, er zijn grenzen aan wat ik voor u overheb, maar dat de Kachelpijpers woordkunstenaars zijn lijkt me wel duidelijk, als je hun motto hoort: het enige wat ik nog doe is roken en uitgaan. Top! Er had wellicht ook nog iets ingezeten over hoe heet ze zijn als je in hun buurt komt. Maar goed, B&B hebben vernomen dat Dikke pens gebaseerd is op hun onvergetelijke Take a chance on me, en kunnen er gewoon niet mee leven dat een lied dat gaat over ‘verliefdheid, loyaliteit en onzekerheid’ nu wordt gebruikt als een soort eerbetoon aan de omvangrijke buikpartij van gastzanger René van Rooy.

Waarom juist dit nieuws me raakte? Terwijl ik deze column schreef, in de tuin van ons huisje buiten Midsland, werd mijn tuin en denken elke keer weer overspoeld en verstoord door de geluiden van het terras van een ‘feestcafe’ zeker twee kilometer verderop. Waar werkelijk zonder aanziens des artistieke waarde de ene na de andere afzichtelijke vernederlandste cover werd afgevuurd. Ik herkende mooie liedjes van Beach Boys en Beatles en Human League, natuurlijk afgewisseld met Engelbewaarder en Vamos a la playa (ook met een luidkeels meegebrulde Nederlandstalige tekst, die ik helaas niet kon verstaan, omdat ik toen al in foetushouding onder mijn dekbedovertrek lag). Het was hard, het was veel, het was vast heeel gezellig, maar ik zat voor mijn rust in mijn tuin, me voorbereidend op de twee voorstellingen van die dag.

IK WIL DIE HANDJES ZIEN hoorde ik de vocalist brullen. Ik antwoorde: weet je wat ik wil zien? Dat je je microfoon 15 meter onder de grond begraaft, mij nooit meer lastigvalt en de rest van je leven in de zorg gaat werken! Niemand luisterde naar mij, en bij het ‘feestcafe’ werd het alleen maar gezelliger.

De heren Kachelpijp hopen ondertussen op coulantie van Universal, de platenmaatschappij, en Bjorn en Benny, en proberen ondertussen hun juridische kosten betaald te krijgen met crowdfunding en speciale merchandise: Free Dikke Pens. Bij dat laatste sluit ik me zeker aan.

Gistermiddag speelde ik de allereerste voorstelling van mijn Oudejaars 2026, SCHAAMTELOOS. Dat deed ik in Club Haug in Rotterdam, want ik ben gek op tradities. Elk jaar een oudejaarsvoorstelling maken (nu al zo’n 36 jaar achter elkaar), de laatste week van het jaar een keer of zes in de Kleine Komedie staan, minimaal 80 voorstellingen afwerken en dus beginnen in die fijne comedyclub die zo dicht bij de Maas ligt dat hoog water elke show daar tot een doornat en hopelijk hilarisch einde kan brengen.

Hoe dat gisteren ging kan ik u natuurlijk niet onthullen, want mijn maandagcolumn wordt elke week weer op vrijdag bij elkaar getypt, maar op de een of ander manier voel ik, weet ik (bijna), dat er heel veel energie was, heel veel tekst, een bijna constante stroom van associaties, gesprekken met publiek uit (zeg) Spijkenisse of Charlois, momenten van en met poezie, en vooral een allereerste poging om uit te leggen hoe ik naar de wereld van dit moment kijk en waar de bedreigingen zich bevinden, van extreemrechtse politiek tot de macht van techbro’s, van klimaatcrisis tot een economisch model van groei (en dus vernietiging), van het belang van betrouwbaarheid in ons persoonlijk leven en de politiek, tot de vraag hoe dat te verenigen is met de aanwezigheid van Mona Keijzer.

Ik omschrijf mijn eerste paar voorstellingen, elk jaar weer, vaak als ‘blinde paniek’, omdat dat zo’n fijne term is. En ik er oprecht nooit last van heb, omdat ik geen last heb van stress of plankenkoorts, laat staan ‘straks raak ik mijn tekst kwijt’. Als ik over dat laatste zeg ‘ik kan mijn tekst niet kwijtraken, want ik héb geen tekst’, lijkt dat een grapje, maar is het de keiharde en volledige waarheid. Ook weleens mooi in het politieke krachtenspel waar ik hierboven al even naar verwees.

Ik heb ideeën, steekwoorden, een stapeltje nieuwe gedichten, ik heb heel veel dat ik graag wil vertellen, maar weet zeker dat maar een deel, of zelfs een fractie daarvan ook feitelijk verteld gaat worden. Omdat mijn hoofd me een andere kant op stuurt, omdat die meneer uit Schiedam of Katendrecht iets inbrengt waar ik het over móet hebben, omdat ik als (oorspronkelijk) Amsterdammer toch weer een zaal-vol-010 tegenover me tref, omdat het recente overlijden van twee prachtige, bevlogen, activistische én poetische vrouwen, Lieke Marsman en Marjan Minnesma, me ook op dat podium meer doet dan ik van tevoren misschien had verwacht.

Door Club Haug is de kop eraf, zoals dat zo mooi heet, en dankzij de uitzwaaiwedstrijd van Oranje (Algerije-thuis, altijd lastig) weten we ook dat het niet allemaal meteen hoeft te kloppen. Sterker nog, ik speel nog twee van deze paniek-versies in Amsterdam, en dan ben ik alweer op Oerol op Terschelling om daar een heel andere voorstelling te spelen. In het bos, op het strand, in de duinen, in de tuin van een restaurant, op een echt podium ook zo nu en dan. Met natuurgeluiden, hoognodig activisme, en een poging alles dat cultuur en menselijk gevoel en samenzijn zo mooi en belangrijk maakt, te vertalen en mee terug te nemen naar de rest van ons land.