Spijkers met Koppen Terugluisteren

Spijkers met Koppen
Spijkers met Koppen, hét satirische actualiteitenprogramma gepresenteerd door Dolf Jansen & Willemijn Veenhoven. Elke zaterdag tussen 12:00 en 14:00 uur live vanuit café The Florin in Utrecht met muziek, cultuur, cabaret en opvallend nieuws.
Luister hier de laatste uitzendingen van Spijkers met koppen terug. Dit programma wordt al sinds 1988 iedere zaterdag tussen 12.00 uur en 14.00 uur uitgezonden op Radio 2.

Spijkers met Koppen
Spijkers met Koppen, hét satirische actualiteitenprogramma gepresenteerd door Dolf Jansen & Willemijn Veenhoven. Elke zaterdag tussen 12:00 en 14:00 uur live vanuit café The Florin in Utrecht met muziek, cultuur, cabaret en opvallend nieuws.
Luister hier de laatste uitzendingen van Spijkers met koppen terug. Dit programma wordt al sinds 1988 iedere zaterdag tussen 12.00 uur en 14.00 uur uitgezonden op Radio 2.
Spijkers met Koppen terugluisteren
Spijkers met Koppen 14 november
14/11/2026
Cabaret: Owen Schumacher, Aron Elstak, Ruud Smulders, Saman Amini
Live muziek: Hiigo
‘Female empowerment op een duivelspaard’
07/11/2026
Cabaret: Owen Schumacher, Maya van As, Kiki Schippers en Martijn Kardol
Livemuziek: Paskal Jakobsen
‘Voor mij is het vooral lekker als ik klaar ben’
31/10/2026
Cabaret: Owen Schumacher, Aron Elstak, Maya van As, Lotte Velvet en Ruud Smulders
Livemuziek: Bertolf
De koolmees heeft geen gordijnen!
24/10/2026
Cabaret: Owen Schumacher, Aron Elstak, Kiki Schippers, Maya van As en Fimme Bakker
Livemuziek: Roxeanne Hazes
“Er wordt voor Rob een ruggengraat geprint”
17/10/2026
Cabaret: Owen Schumacher, Aron Elstak, Andries, Shariff Nasr en Devin Hillenius
Column: Teun van den Elzen
Livemuziek: Caro
“Het is Vlaams? Het is universeel”
10/10/2026
Cabaret: Owen Schumacher, Aron Elstak, Kiki Schippers, Shariff Nasr en Wina Ricardo
Column: Hans Sibbel
Livemuziek: Triggerfinger
Soms moet je dansen onder donkere wolken
03/10/2026
Cabaret: Owen Schumacher, Aron Elstak, Patrick Nederkoorn, Martijn Kardol en Kiki Schippers
Column: Saman Amini
Livemuziek: Personal Trainer
Slechter kan het niet gaan dan het gegaan is
26/09/2026
Cabaret: Owen Schumacher, Aron Elstak, Ruud Smulders, Lotte Velvet en Andries Tunru
Column: Teun van den Elzen
Livemuziek: Benny Sings
Video's
Schaamteloos 2027: unieke oud-&nieuwjaarsvoorstelling met band

Marjolein
Exclusief in Schouwburg Hengelo, De Vereeniging Nijmegen en Theater Carré Amsterdam.
In januari speelt Dolf Jansen de unieke oud-&nieuwjaarsvoorstelling: SCHAAMTELOOS 2027.
Begin januari: zoals elk jaar de kater verwerken en goede voornemens niet alleen maken, maar ook gaan volhouden. Nee, echt…! Zoals elk jaar nog één keer terugblikken, en met optimisme tegen de klippen op vooruitkijken.
De eerste dagen van januari 2027: al het bovenstaande, plus een unieke voorstelling. Nadat Dolf vanaf de zomer een keer of 90 zijn Oudejaars 2026 heeft gespeeld, komt hij (alleen in Hengelo, Nijmegen en Carré…) met SCHAAMTELOOS2027, een mix van alles dat in 2026 gebeurde (en echt anders had gemoeten), en alles dat in 2027 kán gaan gebeuren (en echt nodig is uitroepteken).
Terugblik, vooruitblik, frisse ideeën, hoopvolle ontwikkelingen, activisme, poëzie, improvisatie en een onwaarschijnlijke stapel comedy. En een band die er waar mogelijk op het hoogste niveau doorheen speelt.
100 minuten SCHAAMTELOOS2027, zodat je de rest van het jaar aankan.
Trouw | Rechtvaardigheid

Marjolein
Bijna nooit schrijf ik op deze plek over financiën, belastingmaatregelen, macro-economische afwegingen of Eelco Heinen. Omdat geld en alles daaromheen op geen enkele manier mijn ding is, omdat ik (goddank) mensen heb die mijn ‘geldzaken’, belastingaangiftes, nota’s en betalingen voor me doen, en ik trouwens niet eens weet waar de Cayman Islands liggen.
Wel heb ik het op de maandag geregeld over ongelijkheid, over politieke beslissingen waar mensen en de planeet het slachtoffer van zijn (ja, dat is economie, althans, zolang we toestaan dat dat de manier is waarop we de economie leidend laten zijn), over menselijkheid en rechtvaardigheid ook.
En precies daarom moet ik nu toch raken aan wat ik (als leek, zie hierboven) al sinds de zomer zien gebeuren. De VVD, in de persoon die ik in mijn eerste regel al noemde, heeft zich vastgebeten in economisch beleid dat uitgaat van groei en lijkt alle schade die dat oplevert te negeren – daarin staat de VVD overigens lang niet alleen – én in belastingbeleid waar heel veel mensen die het goed hebben of heel goed of extreem goed veel baat bij gaan hebben. En, wat ook onverdiende medailles hebben natuurlijk twee kanten, die de belasting voor werkenden in ons land eerst met 4 en later met zo’n 8 miljard zou verhogen.
Twee dingen hierover: het kan zijn dat de bedragen ondertussen weer wat anders liggen, want het kabinet onderhandelt over deze shizzle zowel met progressieve partijen als met de bruinrechtse gelegenheidscoalitie SGP-BBB-Ja21. En: voor een partij die de vorige verkiezingen wederom niet echt verloor omdat ze zich in zou zetten vor de ‘hardwerkende Nederlander’ is dat best een krankzinnige belasting-afslag.
Maar, grote maar, op de een of andere manier móet de VVD altijd de rijken en extreemrijken te vriend houden. En dat zijn er best veel. In 2024 meer dan 200.000 huishoudens met een bezit van meer dan een miljoen, exclusief de waarde van huis (of huizen). Mirjam de Rijk in de Groene rekende (me) laatst voor dat 1% vermogensbelasting voor deze groep diezelfde 8 miljard op zou leveren die Eelco weer een goede nachtrust zou bezorgen, en geen sneertjes van de –mannetjes in hun BroMans-podcast. Dat gaat om 10.000 euro per jaar. Voor mensen, ik herhaal het maar, die een miljoen hebben, of vele miljoenen, of in de top 500 staan van een glossy met een Q.
Hoe is het mogelijk dat zo’n kleine bijdrage op allerlei manieren tot een probleem wordt gemaakt, terwijl er ondertussen wel veel hardwerkende mensen zijn – zorg, politie, onderwijs, blue collar in ruimste zin – die bijna ten onder gaan aan hun woonlasten, hun energierekening, hun kassabon bij de zelfscan. Hoe is het mogelijk dat gedaan wordt alsof dat grote geld voor de economie en dit land van belang zijn, terwijl het grotendeels gebruikt wordt voor handel in financiële producten, aandelenhandel, geld met geld maken. Hoe is het mogelijk dat we toestaan dat al die rijken meer toevoegen aan de klimaatcrisis dan we met zijn allen ooit nog kunnen compenseren.
Het belasten van vermogenden en extreemvermogenden is geen socialisme, geachte lezer, het is sociaal en menselijk en (economisch) verstandig. En nog belangrijker: het is rechtvaardigheid.
Laatste columns
Vroege Vogels | Hoopvol
Marjolein
Als je het nieuws volgt, geachte vroege luisteraar, zou je zomaar moedeloos kunnen worden. Ik volg het nieuws, omdat ik wil weten wat er gaande is, en omdat ik tot in januari mijn oudejaarsvoorstelling én aanpalende 2027-versie speel, en dus extra op de hoogte moet zijn. Wil zijn.
Om te kunnen becommentariëren, om kritisch te kunnen zijn, om ideeën op te gooien, om mensen op nieuwe gedachtes te brengen, om heel veel grapjes te kunnen maken. Die vaak een schaterlach, maar ook geregeld meer een grimlach of zuchten van herkenning en ontzetting opleveren. En ja, dan gaat het best vaak over politieke keuzes om vast te houden aan een economisch model van groei, winsten en aandeelhoudersbelangen, terwijl daar pal tegenover oprechte duurzaamheid staat, en behoud van de planeet, en rekening houden met de belangen van de generaties na ons.
Afgelopen week gaf maar weer aan, gaf mij maar weer aan, dat er nog een hoop strijd te leveren is. Maar ook dat er hoop is, dat dingen goed kunnen gaan, of toch op zijn minst beter dan nu.
Eerst de donkere kant: hoe meer we te weten komen over de macht van de grote tech-bedrijven – ik heb ook de term AI-pooiers wel eens gebruikt, maar dat zou ik op dit beschaafde inhoudelijke radiostation natuurlijk nooit doen – en hoe vernietigend hun systemen al zijn en kunnen worden, hoe meer reden er is tot verzet, denk ik. Niet verzet tegen AI, niet verzet tegen technologische ontwikkelingen en innovatie, wel tegen het systeem dat lijkt voor te schrijven: we doen alles dat mogelijk is, we laten elke technologische ontwikkeling zich ontwikkelen, en kijken daarna wel wat eigenlijk de gevolgen zijn. En dan praat ik vooralsnog over de gevolgen voor het welzijn van de planeet, de vervuiling en het energieverbruik en het waterslurpen van datacenters en andere immense afzichtelijke vaak zoemende gebouwen. En raad ik u aan zich ook enigszins te verdiepen in de politieke en sociale macht van genoemde nerdy CEO’s en CFO’s, de invloed die ze hebben op de mening van ‘gewone mensen’, de rechtstreekse invloed die ze hebben op politieke beslissingen, en natuurlijk hun opvallende voorkeur voor rechtse en extreemrechtse populisten en (would be) dictators. Het is een beangstigende combinatie van bizar groot geld, sociale ontwrichting en gebrek aan menselijkheid. Het feit dat al deze mannen ergens in een spectrum lijken te bivakkeren, zou aan dit laatste zomaar bijna kunnen bijdragen.
Maar ik heb het over natuur en planeet. Het is te vreselijk woorden dat water en energiebronnen en aardmetalen worden opgebruikt, en dat niemand dat lijkt te kunnen verhinderen. Nou, mijn take zou zijn: het kan wél, we moeten het willen, en vooral moeten we het duidelijk maken aan onze politiek leiders. Zodat n Google niet, zoals in Finland, alvast zo’n 400.000 bomen omkapt om ruimte te maken voor twee datacenters (het moeten er in dat land tientallen worden), terwijl de tegenstand nog op geen enkele manier serieus gehoord is.
Oh ja, ik kreeg deze week ook weer wat hoop. Natuurlijk door de overwinning van Lula in Brazilië, iemand die de Amazone vooral probeert te beschermen, terwijl de volgende loot aan de Bolsonaro-maffia-familie volledig voor drill baby drill en kettingzagen staat.
Plus ik zag (op een youtube in uw buurt) de docu How to live on Earth (verteld door de acteur met de altijd weer glimlach-opwekkende naam Benedict Cumberbatch, in het Nederlands zou hij Boudewijn Komkommerkas kunnen heten), een verhaal over vele bedreigingen, voor oerwoud, biodiversiteit, rivieren. Maar ook over succesvolle strijd tegen die bedreigingen, en een krachtig tegenwicht aan de economische wetten die nog steeds veel te vaak leidend zijn, in ons land, en de meeste andere zogenaamd beschaafde landen. En ik leerde over ecosystem services, ecosysteemdiensten, waarmee we niet alleen erkennen dat de natuur in breedste zin ons heel veel geeft – drinkwater, bestuiving en daarmee voedsel, medicijnen, welzijn – maar dat daar ook een economische waarde aan toe te kennen is. Toegekend moet worden.
En dat betekent dat er op elke manier rekening mee gehouden moet worden, en je er zelfs in kunt investeren. Simpel voorbeeld: nu heeft een bos alleen economische waarde als hoeveelheid hout die verbruikt kan worden, en als oppervlakte land. Dankzij ecosysteemdiensten heeft een bos waarde als bos, en moet je er dus vooralsnog afblijven met je Googletengels. Of je ideetjes voor een bedrijventerrein, een bredere snelweg of extra oefenruimte voor Defensie.
Ik ga me er verder in verdiepen, maar vooralsnog begin ik november enigszins hoopvol.
Prettige zondag.

Laatste columns
Trouw | Boycot?!

Marjolein
Geregeld ontvang ik via hardwerkende Trouw-opinie-collega’s, reacties op mijn wekelijkse bijdrage aan uw maandagochtend-geluk. Ik ben er altijd blij mee, als ik in mooie woorden lees dat ik iets deelde waar de lezer blij van werd, door geraakt werd, door ging nadenken, maar ook als hij het volstrekt met me oneens was. Of zij, zelfs.
Afgelopen week schreef ik over het songfestival, en mijn gevoel dat we als land en als NPO daar niks mee te maken moeten willen hebben, zolang Israel daar feestelijk mag zingen en dansen, terwijl de genocide en ethnische zuivering in hoge versnelling doorgaat. Lezer E vond dat ‘raak’, maar vraagt zich ook af hoe het dan zit met bijvoorbeeld de Russen in de sport. Zoals u wellicht weet komen zij steeds vaker terug in de topsport en grote toernooien, vaak nog onder ‘neutrale vlag’ of met een niet helemaal Russische omschrijving achter de naam van de atleet, maar van een volledige boycot is allang geen sprake meer. Terwijl ondertussen, althans op het moment dat ik dit schrijf, de oranje kleuter in het grote Witte Huis, op allerlei manieren bezig is Putin te paaien, Oekraine te verraden, alles in een poging zijn absolute wanbeleid van de afgelopen bijna twee jaar (hogere prijzen, duurder autorijden, onnodige oorlogen, extreme zelfverrijking) te verdoezelen. Omdat het ernaar uitziet dat de komende midterms, ondanks alle pogingen het democratisch proces te ontwrichten, klinkende nederlagen gaan opleveren.
Kun je, in zo’n tijd, en een tijd van toenemende aanvallen op burgerdoelen in Oekraïne, op een voetbalveld of in een turnhal of op een schaatsbaan doen alsof er niks aan de hand is vraagteken uitroepteken. Ik ken de tegenargumenten kwa boycot: die sporters hebben er niks mee te maken, je mag atleten niet straffen voor het politieke wanbeleid van hun leider(s), we moeten sport en politiek gescheiden houden. Om die laatste moet ik al jaren nogal grimlachen, want sport en politiek zijn natuurlijk op allerlei manieren verweven. Ik noem in mijn oudejaars 2026 de FIFA ‘een wereldwijde vredesorganisatie die probeert vrede te bewerkstelligen door voetbaltoernooien toe te wijzen aan dictaturen’. (Cynisch) grapje, natuurlijk, maar het klopt bijna elke vier jaar. En als de naam Gianni Infantino u een beetje aan een langlopende Italiaanse criminele organisatie met extreem sterke familiebanden doet denken, kan ik daar natuurlijk helemaal niks aan doen.
Wat ik denk dat ik vind (ja, ook een columnist weet het echt niet altijd zeker): we moeten proberen op allerlei manieren vrede en gerechtigheid te bereiken, en alles in het werk stellen om de politiek daarin mee te krijgen. We moeten meer doen dan ‘stille diplomatie’, zeker als we ondertussen handelscontacten en investeringen weinig in de weg leggen. We kunnen zelf onze betrokkenheid tonen, door niet (indirect) te investeren of te profiteren van handel met de bad guys, door Protect Ukraine of een andere organisatie te steunen, door de Rode Lijn te lopen en Jetten en de zijnen maar weer eens serieus aan te spreken. En door een boycot als laatste middel te zien. En ja, dan zíjn er plekken en momenten waar in de huidige tijd het dundoek van Israel of van Rusland niet mag wapperen. Eerst vrede, dan weer een vlag.
Lezersreactie
Kleuter
Met plezier lees ik meestal de column van Dolf Jansen op de achterkant van de maandagkrant. Deze week verbaasde ik me echter over de kop van zijn column, waarin hij het heeft over ‘de oranje kleuter in het grote Witte Huis’ (Trouw, 26 oktober). Hieruit spreekt voor mij een grote minachting voor het eigene van de kleuter. Na meer dan 25 jaar ervaring in het onderwijs aan kleuters heb ik veruit de meeste kinderen in deze leeftijdsgroep leren kennen als eerlijk, openhartig, onbevangen, nieuwsgierig, spontaan en leergierig. Dolf kan toch niet menen dat die ‘oranje man’, die zo onbetrouwbaar en onvoorspelbaar is en zo’n grote, negatieve impact heeft op wat er in de wereld gebeurt, vergelijkbaar is met een kleuter? Misschien moet Dolf wat meer ervaring opdoen met kleuters om respect voor deze leeftijdsgroep te krijgen?
Els van Meer, Deurne
Laatste columns
Trouw | Ruis

Marjolein
Ik heb maar één keer gehuild tijdens het Eurovisie Songfestival. Dat was niet dankzij Ding-a-dong, Calm before the storm, Arcade of Europapa, dat was ook niet door die zangeres die met een indianentooi op haar hoofd de hele Nederlandse cultuur 50 jaar terug wist te schoppen, nee, het was in 1980 toen Johnny Logan won met het tranentrekkend mooie What’s another year. Ik denk zelfs dat ik, rond middernacht, mijn moeder heb gebeld om mijn diepe emotie met haar te delen. Mijn moeder is Iers, Johnny is Iers, ik voel me vaak Iers. Zeven jaar en een hoop lager wal later won hij trouwens weer, met Hold me now, maar toen was ik een volwassen man, en die huilen natuurlijk niet.
Ik kom hierop omdat dat hele songfestival me verder weinig zegt, maar het onderdeel is geworden van een discussie die op steeds meer plekken opduikt. Vele honderden medewerkers van omroepen en de NPO hebben die organisatie aangesproken op hun beslissing komend jaar toch mee te doen, in Boergas, ondanks het feit dat de omroepen dat niet willen, ondanks het feit vooral dat een genocideplegend land gewoon feestelijk deelnemer mag zijn. Ik vraag me af wat er in de (top van de) NPO gevaren is om deze beslissing te nemen, wat voor druk er op hen is uitgeoefend, en door wie? We leven in tijden dat de politiek veel invloed uitoefent op die NPO, en op omroepen, om bepaalde (politieke) geluiden een stuk minder te laten horen, tijden dat Israel er niet voor terugschrikt agenten naar ons land te sturen om een hen niet welgevallige documentaire-vertoning te verstoren (die agenten werden door Wilders natuurlijk met groot respect ontvangen), maar ook tijden dat Nederland nog steeds de grootste investeerder in Israel is, en kwa wapens en systemen van surveillance/persoonsherkenning ook geen enkel probleem heeft in handel(en) met hen. Verwarrende tijden, zacht uitgedrukt.
Ondertussen, want de wereld is groter dan Nederland, spreken veel artiesten zich luid en duidelijk uit – Massive Attack, Damon Albarn, Macklemore – waarop anderen – Ed Sheeran, James Hetfield van Metallica – juist proberen terug te gaan naar een situatie waar je gewoon je liedjes kon spelen ‘zonder een kant te kiezen’. Het probleem is alleen: als je in de huidige situatie géén kant kiest, laat je op zijn beloop wat er gebeurt – bombardementen ondanks een staakt het vuren, misdaden tegen de menselijkheid, genocide, etnische zuivering. Terwijl de politiek natuurlijk heel druk is met stille diplomatie – al jaren doodstil – en het tegenhouden van door landrovende kolonisten geoogste dadels.
Ik mocht, als ondersteuner van de actie #nietmijnsongfestival, in een aanpalende ochtendkrant mijn betrokkenheid duiden. Omdat ik vind dat we niet mee zouden moeten doen, dat de NPO ook die durf zou moeten hebben, omdat het ‘festival van verbinding’ waar ze over spreken in huidige omstandigheden onmogelijk is. Maar vooral zei ik dit: ‘het gaat niet over de NPO, niet over het songfestival, zeker niet over mij, het gaat over genocide, het gaat over onwaarschijnlijk geweld tegen onschuldige burgers. Het gaat over niet stil kunnen blijven zolang dat gebeurt. En al het andere is wat mij betreft niet meer dan ruis’. En tranen over onze wangen als we denken aan de tienduizenden slachtoffers.
Laatste columns
Trouw | Compensatie

Marjolein
Geregeld zoek ik op deze plek naar woorden om mijn verbazing, mijn verbijstering zelfs, met u te delen. Een paar weken geleden deed ik dat onder het kopje omgekeerde wereld. Bijvoorbeeld omdat protesteren tegen genocide je een activist in overtreding maakt, die hardhandig opgepakt kan worden, terwijl genocide plegen betekent dat je voor de VN mag spreken, en daarna terug mag reizen naar je verscheurde land om de bevolking verder voor te liegen over oorzaak en gevolg van al het afschuwelijke geweld van de afgelopen drie jaar, en acht decennia ook.
Vandaag probeer ik woorden te vinden voor eerstgenoemde emoties aangaande de nadeelcompensatie vuurwerkbranche. Dit is de officiele regeringsterminologie. U vernam wellicht, net als ik, dat er 100 miljoen compensatie naar die branche gaat, omdat er (eindelijk, eindelijk) iets is dat op een vuurwerkverbod lijkt.
Mijn beeld is dit: je verkoopt, legaal, elk jaar weer spul dat knalt, sist, vuuregent en explodeert, spul dat stevige klimaat- en milieuschade veroorzaakt, spul dat menig angstig huisdier naar de EMDR jaagt, spul dat vele duizenden mensen, afstekers zowel als omstanders, zwaar verwondde, invalide maakte, om het leven bracht zelfs. En daarnaast is vuurwerk natuurlijk ook nog het weapon of choice van doorgesnoven voetbalhooligans en WIJ ZIJN NEDERLAND!-capuchonfascisten.
En ja, natuurlijk, oudejaarsavond, gezellig halfdronken met zijn allen op straat wat vuurpijlen het firmament injagen, of zelfs al knallend de boze geesten pogen te verjagen, ik begrijp het, ik hoef er niet aan mee te doen, maar er komt toch een moment dat die traditie niet meer opweegt tegen de onwaarschijnlijke schade die ze oplevert, om over overvolle oogziekenhuizen nog maar te zwijgen.
Dus verbod. Hier en daar een professionele vuurwerkshow, en hopen dat het illegale spul niet net zo makkelijk binnenkomt als de pilletjes vanuit het platteland Europa inrollen.
En toen kwam natuurlijk het woord dat zo langzamerhand elke Nederlandse ondernemer voor in de mond heeft liggen: compensatie. Op de Landbouwhogeschool is het een apart vak (Dit was een grapje. Hoop ik.), maar elke branche die met veranderingen te maken krijgt begint er gelijk over. Zo ook de vuurwerkbranche. Die trouwens in eerste instantie inzette op 900 miljoen. Dat is als een alimentatieadvocaat die niet alleen al jouw verdiensten wil, maar ook van de drie generaties na jou. En je huis.
Twee dingen vind ik best opvallend. De vuurwerkbranche heeft voor zover ik weet nooit betaald voor de schade die ze met haar producten heeft aangericht (afval, milieu, volksgezondheid), waarbij ik het gedrag van de ‘boze Nederlanders’ en dito hooligans natuurlijk buiten beschouwing laat, want dat ligt niet aan het vuurwerk. Dat ligt aan een gebrek aan hersencellen en vatbaar zijn voor populistische leugenretoriek.
Ook opvallend: de 100 miljoen wordt door het kabinet weggehaald uit de pot die er, middels ProRail, voor moet zorgen dat rails blijft liggen, dat treinen blijven rijden, en uit het klimaatfonds. U begrijpt waar dat geld voor bedoeld is.
Ik ben zo bang dat bepaald (VVD)bewindslieden het eigenlijk ‘wel lachen vinden, joh’, dat je ondernemers onterecht geld geeft, en dat wegtrekt bij het openbaar vervoer (paupers zonder auto) en groene drammers (die geen idee hebben van economische groei). De woorden die ik er wel voor heb ga ik niet in onze krant laten plaatsen.
Laatste columns
Vrij Nederland | Dolf doet iets niet
Essay voor het maandblad Vrij Nederland (Oktober)
Marjolein
Cabaretier Dolf Jansen is naar eigen zeggen van de generatie die bepaalde sinaasappelen niet kocht en stickers plakte met Shell helpt apartheid. En nog altijd boycot hij allerhande producten, bedrijven en activiteiten. ‘Het is een fijne manier om betrokken te zijn.’
De eerste boycot waarover ik u graag vertel, spel je met dubbel t. Wellicht kwam u hem al elders in dit onvolprezen magazine tegen: Charles Boycott. Deze Boycott was een van de vele Britten die er langdurig in slaagde de Ierse bevolking te onderdrukken, uit te buiten, leeg te trekken, te laten verhongeren en erger. (Als Forum voor Democratie ook in Engeland actief was, zou Boycott ongetwijfeld een van hun helden zijn, ‘want kolonialisme heeft ook heel veel mooie kanten’. Leuk voor een geschiedenislesje in Almere, zoiets.) Waarbij ik graag met u deel dat die Britse bezetting van Ierland mij altijd extra raakt – en soms ook op iets fellere bewoordingen laat uitkomen – omdat ik half Iers ben, en omdat mijn opa, James Dawson, ruim honderd jaar geleden een van de vele jonge Ieren was die zich, als lid van de Irish Volunteers, tegen dat onrecht verzette. Hij slaagde er uiteindelijk in om de Britten van een groot deel van het eiland af te jagen. Zo’n 40 jaar eerder, jaren tachtig van de 19de eeuw, was Boycott uit Norfolk ‘rentmeester’ in Ierland. Hij runde de boel terwijl het land, in County Mayo, natuurlijk feitelijk van de Ieren was. Die gingen zich verzetten, op zoek naar iets van redelijkheid en rechtvaardigheid, en toen Boycott probeerde dat verzet te breken, besloot de hele gemeenschap hem in zijn sop gaar te laten sudderen, als dat althans een uitdrukking is: niemand sprak nog met hem, winkels verkochten hem niks meer, de post werd niet meer bij hem bezorgd en geen enkele landarbeider deed nog iets voor hem en ‘zijn land’. Au! Uiteindelijk werden soldaten ingezet om de oogst te redden, maar een paar jaar later verliet Boycott met dubbel t het grootse groene eiland, met zijn staartje tussen de benen.
GEWELDLOOS MIDDEL
Een boycot – iemand negeren, buitensluiten, niks van hem kopen, niks aan hem verkopen, kaltstellen überhaupt – bleek een sterk en geweldloos middel om je activisme te tonen. Ik realiseer me nu: iemand boycotten, buitensluiten, cancellen om een goed Nederlands woord te gebruiken, is eigenlijk helemaal niks voor mij. Ik geloof er wél in dat je met bepaalde politieke partijen en ‘bewegingen’ eigenlijk niet moet samenwerken, bijvoorbeeld omdat ze de democratie een stuk minder serieus nemen dan zou moeten, bijvoorbeeld omdat ze dichter bij de Kremlinlijn zitten dan bij die van Europa, als het gaat over Oekraïne en daarmee over onze vrijheden, bijvoorbeeld omdat ze Israël blijven steunen en iedereen die kritisch is op dat land en haar leger oorlogsmisdadigers meteen maar tot antisemiet bestempelen. Maar ik denk ook dat je op menselijk niveau altijd in gesprek moet proberen te blijven. Ook al heeft iemand een afzichtelijke mening (in jouw ogen). Ook al vertegenwoordigt iemand belangen die jou tegen de borst en wellicht nog andere lichaamsdelen stuiten. Producten, bedrijven, activiteiten, dat vind ik een heel ander (boycot)verhaal. Ik ben van de generatie die bepaalde sinaasappelen niet kocht, de generatie die stickers plakte met Shell helpt apartheid, een variatie op de catch phrase van deze olieboer: Shell helpt! Ook nu, najaar 2026, is er heel veel reden Shell en BP en Total en ExxonMobil te ontlopen, omdat het allemaal multinationals zijn die vijftig jaar geleden al wisten dat de fossiele economie de planeet ernstig zou gaan schaden en wellicht zelfs te gronde richten, maar de wetenschappelijke rapporten dienaangaande in diepe donkere lades lieten verdwijnen, zodat de boringen door konden gaan, de uitstoot exponentieel toenam en de dividenden tegen de plinten klotsten. Het enige dat dit Big Oil-verhaal nog erger zou kunnen maken is als ze ook nog eens extreme, extra winsten zouden kunnen boeken door een krankzinnige nergens-toe-leidende-oorlog, maar ik denk dat ik nu echt even terug moet naar de realiteit. Toch?
1. BOYCOT SHELL
Ik tank trouwens niet bij Shell of een van de andere genoemde bedrijven. Waarbij ik gelijk maar opmerk dat dat ook is omdat ik helemaal geen rijbewijs heb, en ja, jazeker, ik rijd wel eens mee in een auto die niet helemaal elektrisch rijdt, en ja, ik heb ooit een paar leren schoenen gehad en ja, om Ierland te bereiken heb ik in mijn leven geregeld gevlogen. Stukje duiding: als je je ergens over uitspreekt, is er altijd wel iemand te vinden, meestal in een socialmediariool of achter een desk van SBS, die op hoge toon beweert dat je HYPOCRIET bent omdat je zie boven. Ik maak dat veel mee. En ja, dat is soms vervelend, en ja, de enige reden dat reaguurders in smoezelige joggingbroek of witte mannen van een zekere leeftijd dat doen, is omdat ze op geen enkele andere manier inhoudelijk met je in gesprek durven. Naar ik aanneem omdat ze argumenteren op het niveau van Mona Keijzer. En dat is, dat weet u: praten met een hoog het-istoch-gewoon-zo-gehalte; waar mogelijk de term betutteling en/ of woke inzetten; en natuurlijk erdoorheen kakelen als iemand wel inhoudelijk gedegen spreekt.
2 . BOYCOT VLEES, MEUK EN AI
Ik boycot, zou je kunnen zeggen, al ruim 26 jaar de vleesindustrie. Ik eet geen vlees, passeer slagerijen met afgewende blik (daar liggen namelijk geen riblapjes en koteletten, maar stukken van een levend wezen dat wij vermoord en uitgebeend hebben) en heb meer argumenten om dat te doen dan er varianten barbecuesaus in uw supermarktschap liggen. Ik boycot heel veel plekken en websites waar je spullen, dingen, producten en gadgets kunt aanschaffen, door mij meestal onder de term ‘meuk’ gevat, omdat de productie én het inpakken én het vervoeren over de wereldzeeën én aansluitend het vervoeren naar en daarna weer van distributiecentra allemaal veel energie kost, en daarmee veel klimaat ontwrichtende uitstoot oplevert. Ik boycot, in rechtstreekse zin, AI en datacentra, maar weet ook wel dat er al zoveel door AI gebeurt, dat het onvermijdelijk is dat je er, als consument, medeverantwoordelijk voor bent. Of je nou wil of niet.
En dat brengt me op een vraag die elke boycotter zich weleens zal stellen: levert mijn boycot wat op, doet het de producent, de verkoper, de techpooier pijn dat ik zijn of haar spullen weiger aan te schaffen, weiger te gebruiken? De vraag stellen is hem beantwoorden, natuurlijk. Het interesseert de oliepomper hoegenaamd niks. En JBL of Van Drie of een andere vleessnijder extraordinaire heeft geen idee van mijn 26 jaar vegetarisme. En ook techbedrijven plannen gewoon hun volgende, nóg grotere datacentra want: ze ‘kunnen natuurlijk niet achterblijven bij de ontwikkelingen in de wereld’.
3. DOE IETS NIET
Maar, Grote maar: hierboven staat volgens mij niet dat een boycot niks betekent, dat een boycot echt niks oplevert. Het is een erg fijne manier om betrokken te zijn, iets te doen (vaak door iets niet te doen, feitelijk), het laat heel duidelijk zien waar je staat, wat je vindt, het kan ook een reden zijn het gesprek aan te gaan. (Liefst met mensen die heel anders naar die bedrijven kijken, die de economie – en groei – als iets moois zien, die het maar overdreven vinden jezelf vlees – of kerosine, of snelle informatie waarvoor een machine het hele internet heeft afgegraasd – te ontzeggen.) Omdat je er iets van vindt, omdat je de schade die jouw consumptie oplevert te groot vindt, omdat je het idee van menselijke beschaving en het op industriële schaal doden van vele miljoenen levende wezens per week niet zo goed te combineren vindt.
4. BESPREEK JE BOYCOT MET MATE
Aside: het schijnt dat hardcore veganisten vaak geboycot werden op borrels en afterparty’s, omdat ze altijd over hun hardcore veganisme en de achtergronden daarvan wilden praten. Mijn vriend Lebbis kwam ooit, na een comedyshow, in discussie met een veganistische feminist, en heeft daar nog steeds herbelevingen van. Wat ik maar bedoel te zeggen: gebruik (bespreek) je boycot met mate. Dat vergroot de kans op oprechte interesse bij je eventuele gesprekspartners. Een ding nog: je gaat je goed voelen, over jezelf vooral, als je boycot. Zeker als de boycot iets betreft dat je eigenlijk graag zou willen, maar toch niet doet/koopt/eet, omdát de schadelijke gevolgen zie boven. Of omdat de herkomst van de producten je zo kwaad maakt dat je geen andere keus hebt. Maak hier zelf een zin met ‘bezette gebieden’, ‘genocide’, ‘etnische zuivering’, ‘handel’ en ‘dadels
5. EEN KLEIN BEGIN HEEFT ZIN
Het is bekend dat één zwaluw geen zomer maakt, ook omdat de meeste zwaluwen al vanaf half april aan door klimaatverandering veroorzaakte hittestress leiden, maar evengoed is het zo dat één actieve vlinder ergens in de Amazone een paar dagen later een serieuze storm bij Hoek van Holland kan veroorzaken. Waarmee ik bedoel: een boycot die (meestal) klein begint, kán uiteindelijk wel grote gevolgen hebben. Gaan we toch nog een keer naar mijn moederland: Mary Manning was begin jaren tachtig in Dublin cassière bij Dunnes Stores, een soort kruising tussen supermarkt en V&D. Zij weigerde, 19 juli 1984, halverwege haar morning shift, Outspan-grapefruits af te rekenen. Omdat haar vakbond streed tegen de apartheid in Zuid-Afrika, en zij zich daarbij aansloot. Mary werd geschorst (het Dunnes-management wilde ongetwijfeld geen gedoe, dacht aan de omzet, of vond wellicht dat ze in Kaapstad best lekker bezig waren), dat was het slechte nieuws. Maar het goede nieuws: tien collega’s van Mary gingen uit solidariteit in staking. Die staking, voortkomend uit een minimale boycotactie, duurde drie jaar. Ieren zijn koppige types, ik zeg het er maar even bij. Desmond Tutu sprak zijn steun uit, Nelson Mandela, waar het natuurlijk mede om ging, zei later dat de actie van de Ierse vrouwen hem op Robbeneiland niet alleen bereikt had, maar ook een groot hart onder de (overigens verboden) riem had gestoken. Voorjaar 1987 besloot de Ierse regering tot een boycot van producten uit Zuid-Afrika. Dan gaat het, economisch, een beetje pijn doen, maar vooral is dan de boodschap luid en duidelijk: wij verzetten ons tegen een systeem waarin bepaalde mensen worden achtergesteld, buitengesloten, gediscrimineerd. Alleen omdat Mary jaren daarvoor dacht: Fuck you and your bloody grapefruits!
6. BLIJF BETROKKEN
In mijn oudejaarsvoorstelling Schaamteloos praat ik avond aan avond aan avond over de grote gebeurtenissen die ons leven en onze toekomst bepalen, praat ik over politieke machinaties en de steeds grotere macht van het (steeds grotere) grote geld, praat ik over corruptie (in Nederland heet dat nog steeds ‘lobby en beïnvloeding’) en talkshowtafels en populistische praatjes en fascisme. Maar er zitten ook heel veel grapjes in, zeg ik er voor de zekerheid even bij. Uiteindelijk gaat de voorstelling over activisme, en probeer ik vooral duidelijk te maken dat dat activisme niet hoeft te betekenen dat je je aan een hek of snelweg vastlijmt, of dat je een glimmende gevel met bloedrode verf besmeurt. Activisme is, vind ik, alles wat je doet om je betrokkenheid te laten zien, alles wat je doet om de democratie en wat daarbij hoort – media, cultuur, het vrije woord, satire, onafhankelijke rechtspraak, diversiteit – te beschermen. Activisme is onderdeel zijn van de samenleving en er actief aan bijdragen. Dat kan zich uiten in protest zoals hierboven met lijm en verf, maar ook iets organiseren in je buurt waardoor mensen elkaar treffen, en met elkaar in gesprek gaan. Je kunt (actief) lid worden van een politieke partij of vakbond, maar vrijwilligerswerk kan ook. Je kunt de raffinaderij blokkeren zodat daar in elk geval het drill baby drill-narratief voor even wordt onderbroken, maar tegels wippen en bomen planten is ook een heel fijne groene optie. Je kunt inbreken in het slachthuis en de beelden verspreiden, of zoveel mogelijk gerechten met peulvruchten verspreiden. Een boycot is een sterk middel, een duidelijk middel, er bestaat geen twijfel over je mening en je drive om iets te veranderen. Maar het is natuurlijk ook een soort laatste middel, zoals het in de poging tot het enigszins opvoeden van ons nageslacht echt een laatste middel is om op hoge toon uit te spreken: ‘Als je nu niet … Dan ga ik je ….’ Voorbeeld: ‘Als je nu niet stopt met het praten over het oorlogsverleden van opa Bertus, dan ga ik je in de auto zetten, krijg je geen glazuurafbijtende energiedrank meer en moet je je iPhone inleveren tot we weer thuis zijn!’ Na zo’n laatste waarschuwing is er geen volgende stap. Na de boycot ben je een beetje uitgepraat. Vaak. Vandaar, denk ik, dat ik zo houd van de andere kant van de boycot, niet het luidkeels níet-doen, niet het weigeren, niet het buitensluiten, maar juist het nadruk leggen op positieve actie.
Laatste nieuws
Spijkers met Koppen Terugluisteren
14/11/2026
Trouw | Rechtvaardigheid
02/11/2026
Trouw | Wees geraakt

Marjolein
Soms komt een zin, een uitspraak, zomaar keihard binnen. Deze krant schreef ruim een week geleden over de volstrekt tekortschietende opvang voor vele duizenden kinderen in ons land, kinderen van asielzoekers of vluchtelingen of ‘illegalen’, kinderen die na duizenden kilometers en bijna-fatale golven en ongekende angst, om over mensensmokkelaars en ander tuig nog maar te zwijgen, hier terecht zijn gekomen. In het artikel werd duidelijk dat ons beschaafde welvarende land – met die Joods-Christelijke cultuur, weet u wel, en al die prachtige eigenschappen die vooral beschermd moeten worden tegen invloeden van buitenaf – deze kinderen vreselijk behandelt. Ze verblijven op plekken die noodopvang genoemd worden, dat kan zijn met een gezin op een hotelkamer, dat kan ook zijn in een sporthal of evenementenhal.
Waar met behulp van kabels en stukken plastic of stof een soort ruimtes zijn gecreëerd, waar plekken zijn om te slapen, waar tekortschietend sanitair is, waar heel veel mensen langdurig dicht bij elkaar zitten. En liggen. En zijn. Waar eten is en een dak boven het hoofd, en soms een lauwe douche, en verder helemaal niks. Behalve natuurlijk wanhoop en onzekerheid. En dat maandenlang, jarenlang zelfs
De zin die me zo raakte kwam van Sara. Ze zei: ‘Ik wil een kamer hebben met muren en een plafond waar niemand mij kan horen huilen’.
Mijn enige vraag aan u: denk even aan uw eigen kind, of kleinkind, en probeert u zich de wanhoop, het leed, de angst, voor te stellen die achter die ene zin van Sara schuilgaat.
Afgelopen week, want er komt nog meer, las ik Oorlog overleef je nooit alleen, van Marjolein Visser. De afgelopen twee jaar was ze heel vaak in Ter Apel, en u begrijpt dat ik niet het dorp bedoel. Ze zou er één keer heengaan, om wat creatieve dingen te doen, maar kon zich niet losrukken. Wílde zich niet losrukken. Ze ging, eerst met vrouwen, later ook met kinderen, schrijven, tekenen, kleuren en theedrinken. Ze ging luisteren, en praten. Niet dat ze Farsi, Dari, Russisch, Turks en alle vormen Arabisch allemaal machtig is, nee, alles ging via vertaalfuncties op phones, soms langs drie of vier verschillende talen, omdat de vrouwen in ‘de opvang’ elkaar heel vaak helpen en steunen, omdat bijna alle kinderen een soort volwassenheid tonen die hun kracht weergeeft, maar ook laat zien dat ze nooit kind konden zijn, nooit kind zullen zijn. Omdat ze dood en geweld hebben meegemaakt, vreselijke vluchtverhalen hebben, omdat ze zelf geslagen of gemarteld zijn, omdat ze verantwoordelijk zijn voor een broertje of zusje.
De vrouwen schrijven brieven aan een geliefde, vaak niet meer in leven of op onbekende plek. De kinderen tekenen, krijgen handvatten om met hun nachtmerries om te gaan, en laten uiteindelijk hun fantasie de vrije loop. Milo van 12 die een machine wil bouwen om de tranen van zijn ouders weg te toveren, Mahmoud van 10 die een kleurrijk paard fantaseert dat hem redt als de slechte mannen komen.
Als het, in de politiek, weer gaat, over ‘de instroom’ en ‘de asielcrisis’ en de aantallen, bedenk dan dat we praten over mensen, over kinderen. Dat we praten over beschaving, en hoe hard we die nodig hebben.
Laatste columns
Vroege Vogels | MAKE SOME NOISE!!
Marjolein
Ik spreek weleens mensen die hun hele leven baseren op een religie, een geloofsovertuiging. Ik vind dat hartstikke fijn als het een hoop medemenselijkheid en barmhartigheid oplevert, zeker met mensen die het minder hebben, mensen op de vlucht, mensen in armoede of onrecht, en een stuk minder fijn als die religie ze ervan heeft overtuigd dat Israel ten allen tijde gesteund dient te worden. Of dat de vrouw toch wel een stukje minder kan en mag dan dat model mét een piemel. Waarbij het feit dat de vrouw ooit in elkaar geboetseerd is vanuit de rib van Adam die redenatie kloppend schijnt te maken. Ha!
En dat, geachte vroege luisteraar, brengt me op de schepping. Ik heb het altijd fascinerend gevonden dat mensen, vanwege een bovengenoemde geloofsovertuiging, of een heel oud boek, zeker denken te weten dat een opperwezen ooit in een stevige werkweek – 6 dagen, Brekelmans kijkt er met goedkeuring naar – alles maar dan ook alles in elkaar heeft geschept, of geschapen. Niet alleen omdat de schepping, om die term even aan te houden, best groot en uitgebreid is, maar ook omdat ik me dan probeer te bedenken hoe dat in zijn werk ging. Ik bedoel, als je op enig moment aan de apen toe bent, kun je nog denken we doen smalneusapen, en die zetten we in Afrika en Azië, en breedneusapen voor Europa en Zuid-Amerika, en de rest komt wel. Nee. Sterker nog NEEEE, want er zijn zo’n 300 soorten apen op de wereld, en dan heb ik uw kleinkinderen nog niet eens meegerekend. Het dwergzijdeaapje moet geschapen zijn, maar ook de slingeraap. Terwijl de baviaan, de makaak, de gorilla en de chimpansee nog moeten. Orang-Oetan! Gibbon! Bonobo! De lijst is bijna eindeloos, en het moest allemaal op dinsdagnamiddag.
Ik hoor u denken: Dolluf, waarom zit je twijfel te zaaien aangaande de schepping? Dat zal ik u vertellen.
Een paar dagen geleden las ik het heugelijke nieuws dat er weer eens ergens een nieuwe soort werd ontdekt, of eigenlijk dat soorten waarvan we al wat wisten nog veel meer blijken te kunnen. Ik spreek van Brazilie, ik spreek van de kuifseriema en de naaktkeelklokvogel. Omdat uit onderzoek blijkt dat beide vogelsoorten in de race zijn voor het predicaat LUIDSTE VOGEL TER WERELD. En ja, die laatste woorden schreef ik in capslock.
Ze lijken, als het klopt, luider te zijn dan de klokvogel, en dat is denk ik vooral een iets andere soort dan de naaktkeelklokvogel omdat ie een sjaaltje omheeft. Of graag een coltrui draagt.
De kuifseriema en de naaktkeelklokvogel zijn luid, echt extreem luid. Denk kettingzaag. Denk kettingzaag op niet al te grote afstand. Denk kettingzaag op niet al te grote afstand, en u bent uw oordoppen vergeten, en dat geluid komt uit een vogel iets groter dan uw kanariepietje. Dat is al krankzinnig.
Daar komt nog bij: als je geregeld dit geluid voortbrengt, weet iedereen altijd waar je bent, in welke boom, op welke tak. En dat maakt het voor elk roofdier dat zin heeft in een broodje naaktkeelklokvogel, danwel wat kuifseriema op de BBQ niet zo heel ingewikkeld om je te vinden, te vangen, te verorberen.
Anderzijds, natuurlijk, het zal vast te ook maken hebben met het lokken van een mogelijke bed- of nestpartner, en als je zoals de kuifseriema een betrekkelijk afzichtelijk verendosje bovenop je snavel hebt staan, moet je het van andere dingen hebben. Luid en veel en vaak, zoiets.
Een beetje zoals klein geschapen mannen heel graag hun iets te grote auto VROEMVRRRROEM laten doen bij het stoplicht. Waarna de meeste vrouwen trouwens glimlachend de andere kant op fietsen, maar ik dwaal af.
De genoemde vogels maken zoveel geluid dat de onderzoekers niet zonder gehoorbescherming in hun buurt konden komen. Ze voelden soms letterlijk de druk op hun trommelvliezen.
U begrijpt, terugkomend op de schepping, dat ik me heel erg afvraag waarom het genoemde opperwezen, met alles wat ie na de vogel-woensdagochtend, nog te doen en te scheppen hád, de moeite heeft genomen ook deze twee krankzinnige lawaaipapegaaien te knutselen. En trouwens ook waarom het tot eind september 2026 heeft geduurd voordat de onderzoekers deze informatie met ons, altijd betrokken natuurliefhebbers, hebben gedeeld. Je zou toch denken dat ze de kuifseriema en de naaktkeelklokvogel wel wat eerder gehoord hebben?
Het spijt me dat ik toch weer eindig met een vraag, maar dat blijft het fascinerende van de natuur, de planeet, de schepping zo u wilt, er is altijd meer te ontdekken, te zien, te bevragen, te bewonderen.
Prettige zondag!





