Eerder deze week sprak ik op een bijeenkomst over het grote geld en eerlijke belastingafdracht, georganiseerd door OxfamNovib en pakhuis de Zwijger. Een mooie plek om te spreken, maar ook raar omdat t daar de Zwijger heet. Ik bedoel: ik hou eigenlijk nooit mijn mond.
Dolf bij de Zwijger is toch een beetje alsof de NPO een tv-avond over ongewenst gedrag op de werkvloer laat presenteren door Victor Reinier en Ali B, maar ik dwaal af. Nu al.

Eigenlijk ging de avond over rechtvaardigheid, over solidariteit, over eerlijke verdeling van rijkdom en kansen, over een poging een systeem dat feitelijk best wel eerlijk en goed te verdedigen is – als je meer hebt en/of meer verdient draag je ook meer bij aan het grote geheel, de maatschappij – gewoon uit te voeren. Belasting te heffen op een plek en manier die redelijk is, aangevuld met wat ideeen die ook best eh chill zijn, en die heel veel geld kunnen opbrengen, geld dat hoognodig is in een tijd van toenemende ongelijkheid, van een beangstigend soort masculiene politiek.
Goed, nu u daarover begint: we leven in tijden van een succesvolle coalitie van populisme, radicaal rechts (en soms nog rechtser), gristenfundamentalisten en het grote geld. En dan hebben we het, voor de duidelijkheid, over mensen die de deur niet eens open zouden doen als de Postcode-miljoenenklapper aanbelde, want dat soort bedragen doen ze het allang niet meer voor. Dat soort bedragen is leuk voor de hardwerkende paupers, wij hebben het hier over offshore-multimiljardairs en mensen met een vermogen groter dan het BNP van een hardwerkend middelgroot land.
Op allerlei plekken in de wereld, de VS voorop, zien we dat populistische politiek zich vermengt met de belangen van het echt grote, het niet te bevatten grote geld. Aan de overkant van de oceaan hoef je de namen van Trump, Musk, Ramaswamy, Zuckerberg en Bezos maar achter elkaar te zetten of u weet waar het over gaat. Ze werken in decreten, ze staan voor drill baby drill, ze zien Groenland en Oekraine als een verzameling bodemschatten, ze zien Gaza als een onroerend goed opportunity, ze zien Europa als een lastige vlek op de kaart waar redelijkheid, je houden aan gemaakte afspraken en zelfs democratie nog gewoon voorkomen. Ze zien Putin, Orban, Melei, Nethanyahu, Meloni en Alice Weidel als medestanders. Oh ja, taxation-policies waarbij grote bedrijven en extreem rijke mensen nog minder belastingdruk gaan voelen zijn ze ook behoorlijk vóór.
In deze wereld, in deze realiteit, is het belang van eerlijke belastingheffing volgens mij groter dan ooit. Omdat het in geen enkele realiteit oke of zelfs rechtvaardig is dat het vermogen van miljardairs vorig jaar met 2 biljoen (een 2 met 12 nullen!) dollar steeg en er 4 miljardairs per week bijkwamen, omdat multinationals de rechten op hun eigen producten bij zichzelf terug kopen voor een bedrag dat verdomd dicht ligt bij de feitelijke jaarwinst, waarna er van die winst ongeveer niks overblijft, en er voor onze BelastingDienst niks anders opzit dan de jacht op toeslagenouders of een volgende groep slachtoffers zonder jurist en fiscalist maar weer in te zetten.
Is er ook nog goed nieuws, Dolluf?
Zeker, er komen 4 miljardairs per week bij. Als we dat doorrekenen: er zijn 8 miljard mensen op aarde, dus met dit tempo zijn we over 2 miljard weken (zeg 478 miljoen jaar) ALLEMAAL miljardair.

En erfenissen uitroepteken.
Toen ik mij verdiepte in de inhoud van de avond las ik dat Nederland aan de vooravond staat van de grootste overdracht van vermogen ooit. Door de vergrijzing wordt verwacht dat de komende 10 jaar ongeveer 230 tot 240 miljard euro in de vorm van erfenissen wordt doorgegeven aan volgende generaties. Als de VVD echt staat voor de hardwerkende Nederlander, als dit kabinet kan uitleggen wie of wat de ‘gewone Nederlander’ eigenlijk is en aansluitend voor die groep iets goeds wil doen is dít het moment. Belast overerving serieus en stevig, en heel veel geld kan terecht komen waar het nodig is.
En nee, Telegraaf-commentaar-schrijver, dit gaat niet over al die mensen die een erfenisje krijgen omdat oudtante Rita nog een rekening bij de Postgiro of de Amrobank bleek te hebben, dit gaat over alles dat in de vele tonnen, de miljoenen, de honderden miljoenen loopt. Geld waar de begunstigde helemaal niks voor doet, en het argument dat er al eens belasting over betaald is, is om de wetenschappelijke term te gebruiken ‘gelul’, want dit soort grote vermogens zijn juist vaak opgebouwd uit bedrijfswinsten van bedrijven met de bovengenoemde belastingmoraal, winsten op onroerend goed en overerving van de generaties hiervoor.
Wat is er mooier dan overlijden en daardoor heel veel bijdragen aan onderwijs, woningbouw, armoedebestrijding, klimaatbeleid, vrouwenrechten, gezondheidszorg?
Dit was een retorische vraag, maar ik denk dat u me begrijpt.

En nu zal ik weer zwijgen.

Als een groot bedrijf haar ‘jaarcijfers bekend maakt’ is dat vaak aanleiding voor een itempje in het journaal, wat beelden van een hoog weerspiegelend gebouw met het logo van dat bedrijf, wat wapperende vlaggen, wellicht nog wat frisse werknemers die uit dat pand de wereld weer betreden – meestal in een zonnetje, eigenlijk nooit in de grijzige nattesneeuwhagelmotregen waar we de afgelopen dagen geregeld mee geconfronteerd werden – en natuurlijk een gesprekje met de CEO. Bovengemiddeld vaak een witte man van tegen de vijftig, maar dat zal ongetwijfeld vanwege de kwaliteiten van de groep witte mannen van die leeftijd zijn.

Een paar dagen geleden zag ik zo ongeveer al het bovenstaande aangaande de Rabobank. Nettowinst over 2024: ruim 5 miljard euro. Waarna een betrouwbaar ogende man in beeld kwam, dat bleek ‘voorzitter van de groepsdirectie’ Stefaan Decreane. Hij sprak met onderdrukte vreugde over mooie cijfers, economische en geopolitieke uitdagingen en zijn bank als stabiele factor. En op de Rabo-website staat ook nog letterlijk hoe de bank bijdraagt aan ‘een duurzamere en gezondere toekomst’. Waarbij opgemerkt dat dit dezelfde CEO is die een paar maanden geleden op een immens spandoek ergens aan de Amsterdamse Zuidas werd afgebeeld met de tekst ‘Wanted: CEO van de Rabobank. Verantwoordelijk voor ontbossing. Schade 10 miljard euro’. Simpel gezegd: in Brazilie wordt nog steeds massaal ontbost, op die grond wordt soya verbouwd dat (ondermeer) als veevoer naar Nederland gaat, en Rabo investeert daarin. Volgens Greenpeace.

Rabo was natuurlijk ontstemd, gooide het op de integriteit, de persoonlijke veiligheid en het portretrecht van Decreane, maar verloor die zaak bij de rechter.
Ik denk dat het Greenpeace helemaal niet gaat om de zo te horen sympathieke Vlaming, ik denk dat het een poging is onder de aandacht te brengen dat wat de een investeringen noemt door de ander wordt gezien als de vernietiging van een onvervangbaar ecosysteem, dat wat de een ziet als zakelijke (en winstgevende) activiteit door de ander als afzichtelijk gedrag wordt beschouwd, als ecocide zelfs. Het probleem is alleen dat die investeringen (niet alleen van de Rabo, natuurlijk, maar van heel veel bedrijven en financiele instellingen) vooralsnog beschouwd worden als normale en zelfs verstandige economische activiteit. En zolang dat zo is verandert er niks. En moet je als Greenpeace zijnde wel grijpen naar een ludieke afbeelding van de Rabobaas als levensgevaarlijke cowboy, moet je als Milieudefensie zijnde weer naar de rechter stappen om fossielreus Shell tot meer actie te dringen, sta je als Extinction Rebellion de komende dagen met een (smeltende) ijsbeer op de Mariaplaats in Utrecht om een plek te creeeren waar mensen in gesprek kunnen gaan over de grote veranderingen op de planeet, de angst en onrust die dat oplevert, en de altijd weer grote vraag wat je zelf kunt doen. Moet doen.

Maar zolang CEO’s en CFO’s niet persoonlijk aansprakelijk zijn, en bedrijven zich hand in hand met hun teams van juristen (en blije aandeelhouders) kunnen verschuilen achter ronkende jaarcijfers en de genoemde weerspiegelende voorgevels is het verdomd moeilijk echte verandering te bewerkstelligen.

Nu mijn column JANSENPRAAT week na week aan invloed begint te winnen, is het hoog tijd voor een brief. Aan de op twee na kleinste regeringspartij.
Ik begin mijn brief aan de VVD met de aanhef Lieve, niet omdat er een stiekeme romance is ontstaan tussen de voorheen-liberalen en de snelst-sprekende stem van voorheen-links Nederland, nee, het is 14 februari en dat is afijn maak die zin lekker zelf af..
Oh ja, ik richt me niet tot de politiek leider van genoemde club, want ik denk dat ik haar glimlach die altijd zweeft tussen gemaakt vriendelijk en feitelijk neerbuigend gewoon even niet aankan.

Lieve VVD,
Nadat u zich in een vorige periode – val van het kabinet, verkiezingscampagne, kabinetsvorming – vooral druk leek te maken om migratie, inclusief verzonnen nareizigers en mede-verantwoordelijkheid voor Frau Faber op dat departement, staat u sinds kort weer voor de hardwerkende Nederlander. En de middengroepen. Dat laatste geloof ik omdat de laagste inkomens die vaak ook tyfushard werken over het algemeen weinig van u te verwachten hebben, om van mensen met een uitkering nog maar te zwijgen.
Terwijl u druk bent voor die middengroepen vergeet u weer helemaal de hoogste inkomens serieus te belasten, vergeet u helemaal vermogens serieus te belasten, vergeet u helemaal overerving serieus te belasten, vergeet u helemaal taxrulings en andere belastingontwijkingstactieken van grote bedrijven en multinationals aan te pakken. Vandaar dat ik een idee (inclusief motivatie) met u wil delen:
trek per direct de stekker uit dit wankele, zwalkende, naar rancune en incompetentie walmende kabinet, laat Schoof en zijn wallen weer verdwijnen in de top van de ambtenarij, stuur one trick pony Wilders terug naar X en de oppositiebankjes waar hij kan blijven fulmineren tot zijn haren van namaak-wit naar serieus grijs zijn geëvolueerd, laat de NSC imploderen tot de diep-conservatieve praatclub die het eigenlijk is, gun Caroline nog een zetel of drie, vier zodat ze kan blijven eisen dat er nieuw onderzoek naar iets komt – stikstof, mest, extreem dierenleed, de gezonde kant van BBQen, de realiteit voor mijn part – en ga met alle serieus te nemen politieke stromingen aan het werk.
En kijk voordat u dat doet om U heen: op veel plekken in de wereld heeft het grote geld, het echt niet te bevatten grote geld, de macht deels of grotendeels overgenomen. Natuurlijk is Trump met zijn tech-miljardairs het duidelijkste voorbeeld, maar zijn en hun invloed strekt al veel verder. De platforms van de mannen rond Trump bepalen al het politieke spel, in Europese landen. De AFD gaat al een grote overwinning behalen rechtstreeks gesteund door Musk, die ondertussen met Meloni in Italie afspraken maakt over satellieten en systemen, die zowel tegen de Europese afspraken ingaan als de macht over heel veel gegevens rechtstreeks bij hem legt. En voor wie denkt dat de Zuckerbergs&Bezossen van deze wereld voor Vrijheid van Meningsuiting staan: alleen als de mening hen uitkomt, anti-woke is, of rechts, of raakt aan masculiniteit en een soort jaren-50-moraal. Want Bezos bepaalt wat er wel of niet in de Washington Post staat, want de andere heren hebben er geen moeite mee alles te censureren wat de machthebbers in zeg Turkije en India en China niet goed uitkomt.
Als u, lieve VVD, mannen met serieus groot geld durft aan te pakken, houden ze nog meer dan genoeg over om lelijke auto’s te kopen of hun nieuwste vrouw te laten verbouwen, maar komt er heel veel geld vrij voor de dingen die echt nodig zijn. Simpel gezegd: het economisch beleid dat u voorstaat doet heel veel mensen best veel pijn, en levert vaak niet voldoende op; het economisch beleid dat ik voorstel doet een veel kleinere groep nauwelijks pijn, want die hebben al veel, heel veel, niet te bevatten veel. En bedrijven die zeggen te vertrekken als ze normaal belasting moeten betalen wijst u de deur met: voor chantage zwichten wij niet. Plus: in welke realiteit is het normaal dat een CEO 111 keer zoveel verdient als zijn laagstbetaalde personeel, hallo Ahold, hallo ASML, hallo Heineken!
En het resultaat: dat arbeid meer gaat lonen, meer dan vermogen bezitten of dividend binnentrekken. Dat de lagere inkomens, de hardwerkende Nederlanders, de middengroepen er allemaal op vooruit gaan. Dat er geld is voor natuurinclusief agrarisch beleid en voor kerncentrales, dat er geld is voor de IND en voor ontwikkelingssamenwerking, dat er geld is voor defensie en cultuur. Maar vooral dat u erin slaagt in dit land, en laten we hopen aansluitend in veel Europese landen, de macht van de gewetenloze tech-mannetjes, voor wie wij allemaal niet meer zijn dan flardjes algoritme in dienst van hun krankzinnige zelfverrijking, in te perken. Voordat het te laat is.

Laten we snel verder praten, groetjes, Dolf

Nu ik mezelf weer n wekelijke column opgelegd heb, zou t natuurlijk kunnen dat ik weer dagen- en slapeloze nachten-lang op zoek ben naar een onderwerp waar ik mn scherpe licht over kan laten schijnen, maar nee, het is te veel, er is teveel. De orgasmekloof, natuurlijk, Dilan Yesilgoz etcetera die een plan presenteert waarin het eindelijk eens over ‘de middeninkomens van hardwerkende Nederlanders’ gaat maar eigenlijk gewoon uitkeringsgerechtigden en iedereen die ontwikkelingssamenwerking een warm hart toedraagt wil fukken, en natuurlijk de comedian, danwel propagandist van het Israelische narratief, die in Amsterdam geen speelplek vond, waarna het ANTISEMITISME in hoofdletters weer onvermijdelijk werd rondgesproeid.

Maar nee, ik wil iets zeggen over vertrouwen. Of het ontbreken daarvan. Omdat wantrouwen volgens mij een deel van de oorzaak van de Toeslagenaffaire was, mensen werden niet vertrouwd, mensen werden als vermoedelijk fraudeur gezien, met alle vreselijke gevolgen van dien. Natuurlijk, de hele affaire werd verergerd door systemen met meedogenloze vinkjes, werd verergerd door het juíst aanpakken van mensen met een ingewikkelde achternaam of een oorspronkelijk buitenlandse nationaliteit, werd verergerd door werkwijzes waarin de menselijkheid en het menselijk contact zo ongeveer weggefilterd waren, waardoor het slachtoffers onmogelijk werd gemaakt weg te komen uit het web van valse beschuldigingen en toenemende financiele eisen. Beslagleggingen, uit huis plaatsing van kinderen, leeghalen van woningen, afijn, u heeft alle ellende wellicht meegekregen.

Erg genoeg, maar wat zou het fijn zijn als uit al die ellende lessen zijn getrokken voor de toekomst. En die toekomst is nu, inderdaad. Spoiler: daar is geen sprake van. Afgelopen zaterdag deed cabaretcollega Ruud Smulders in Spijkers met Koppen verslag van zijn jarenlange strijd met de Belastingdienst over (het terugbetalen van) coronasteun, het was een opeenstapeling van ellende (voor hem) en volstrekt koud, afstandelijk, formeel en afwijzend reageren van de dienst. Je krijgt boete op boete, je krijgt niemand aan de lijn, je ziet buiten je schuld een financiele schuld ontstaan waarvan je weet dat je die niet kunt betalen, behalve als je mensen om je heen hebt die je daarbij kunnen helpen. Ruud is geen domme jongen, maar hij kreeg brieven waar hij nu nog niet van begrijpt waar ze over gingen, en was vooral geraakt door de onmogelijkheid van contact leggen met de dienst, en de ene keer dat hem dat wel lukte, en de oplossing van alle problemen echt dichterbij kwam, werd er ‘een vinkje verwijderd’ en was de ellende binnen een week weer groter dan ooit. En was de betreffende belastingmeneer op geen enkele manier meer te bereiken.

Er is geen menselijk contact, iedereen zit klem in systemen, en er gaan per week ik denk honderduizenden brieven en aanslagen en aanmaningen en erger uit, die binnen die systemen wellicht kloppen, maar geregeld angstaanjagend zijn, of onbegrijpelijk, of beiden.

Case in point: ik ontving diezelfde zaterdag een blauwe envelop over mijn ‘voorlopige aanslag 2025’. Oke, daar kan ik mee leven. Ik werk hard, ik verdien best veel, ik betaal flink wat belasting. Ik ben namelijk geen multinational zonder ziel.

Ah, lees ik, het gaat over n ‘voorlopige teruggaaf’. Lekkerrr.
Althans: op de volgende regel staat ‘11.760 euro minder terug te ontvangen’, dus dat ga ik juist niet krijgen. Zal een voorlopige niet-teruggaaf zijn, dus.

Uitleg, in de volgende regel: ‘dit bedrag trekken we af van het aan u uit te betalen bedrag van de vorige voorlopige aanslag’. Ik kom nu in de situatie die in Engelstalige landen deep despair wordt genoemd, want ‘wanhoop’ is really niet voldoende.
Vooral omdat, en ik ga nu een paar regels citeren, dit de rest van de mededeling aan mijn adres was: ‘controleer uw gegevens goed. Is uw situatie veranderd of gaat deze veranderen? Wijzig dan uw voorlopige aanslag’. Mijn gedachte is: ik weet niet of mijn situatie gaat veranderen, ik bedoel, wat, hoe, welke veranderingen, over welke termijn hebben we het?

Dat zal de dienst aan haar bips roesten want de volgende regel is: ‘Geef de juiste gegevens door. Weet u die nog niet? Schat ze dan’. Dus ik mag veranderingen die ik nog niet ken omzetten in schattingen van ik weet niet welke gegevens, en, jazeker, ik kan een 0800-nummer bellen waarbij vermeld staat ‘U krijgt geen medewerker aan de lijn’.

Daarna volgt nog een paragraaf over verrekening, en als toetje: ‘hebben we al bedragen aan u betaald van de vorige aanslag? Misschien hebt u al teveel gekregen. Dat moet u dan terugbetalen. In dat geval krijgt u hierover een brief’.

Ik bedoel geloof ik twee dingen: ik heb een universitaire juridische opleiding, afgerond zowaar, en ik begrijp niet wat er in de brief staat. Gewoon, niet. En, als ik niet een bankrekening had met enig geld daarop, zou ik echt in de paniek schieten van een bedrag dat ik niet ga ontvangen gecombineerd met een bedrag dat ik misschien moet gaan betalen. Al naar gelang de volgende brief.

En ik krijg geen medewerker aan de lijn, uitroepteken.
De ondertekening is namelijk ‘de inspecteur’, dat ik niet ga denken dat de man of vrouw ook feitelijk een hartslag en een gezin heeft.

Als de politiek en de overheid graag wat meer vertrouwen willen van de burger, lijkt het me een heel goed idee de burger, de belastingplichtige ook, wat meer te gaan vertrouwen. En dat mede te uiten door begrijpelijke brieven, menselijk contact en het schrappen van dreigend klinkende zinnen en boetestapelingen bij kleine foutjes of vertraging in betaling.

Leuker kunnen we het namelijk wél maken. Wordt het voor iedereen makkelijker.

Ik ken mensen die het wel fijn zouden vinden als er eens iets van werkend stikstofbeleid ontwikkeld zou worden. Waarmee de natuur (eindelijk!) serieus beschermd wordt, en waardoor allerlei sectoren (bouw, agro, vervoer) weten waar ze aan toe zijn. En verder kunnen met hun leven en werken.

De voorgaande zinnen had ik vorig jaar ook kunnen schrijven, realiseer ik me, en vijf jaar geleden trouwens ook. Alleen toen stond ik nog niet in Trouw.

Het gebeurt alleen maar niet, omdat de politiek (dit kabinet, vooral) heel goed is in beelden schetsen van hoe het zou móeten zijn (Nederland moet van het slot uitroepteken) maar geen enkele durf heeft, geen echte keuzes durft te maken. Dus dan komt er weer uitstel, een vlijmscherpe rechterlijke uitspraak, een crisiscommissie.
Of, erger nog, de lijn-van der Plas: als je het beleid niet rond krijgt omdat er wetten en normen zijn, moet je de wetten en de normen veranderen. Een cynische columnist zou kunnen denken dat mevrouw de leider werkelijk alles doet om de aandacht af te leiden van het ineenstortende BBBouwwerk.

Laat ik het zo zeggen: ik heb het idee dat de politiek vooral bezig is met omtrekkende bewegingen, en niet met keuzes en visie.

Extinction Rebellion, ik sprak daar op deze plek weleens eerder over, verzet zich luid en op allerlei plekken tegen het (fiscaal) blijven ondersteunen van de fossiele sector, terwijl de hele planeet schreeuwt om minder fossiel, minder uitstoot, minder temperatuurstijging. En wat doet de politiek: kijken of de ANBI-status van de stichting die XR ondersteunt afgenomen kan worden, kijken of demonstraties op ‘vitale plekken’ verboden kunnen worden. Waarbij u ervan uit mag gaan dat snelwegen en Schiphol zeker bij die vitale plekken gaan horen, en wellicht de omgeving van Chemours, Tata, chemische industrie waar pfas nog steeds wordt aanbeden, en gifspuitende leliekwekers ook. Want demonstreren is een recht, natuurlijk, maar dan wel graag op een plek waar de BV Nederland er geen enkele hinder van ondervindt. Die laatste zin was geen quote, maar mijn weergave van (ik zou zeggen volledig achterhaald) politiek en economisch denken.

Schiphol zag ik samen met de KLM in Den Haag vooruitlopen op lagere geluidsoverlast die bereikt gaat worden, waarmee het heel oneerlijk zou zijn nu al aan normen/afspraken/wetten gehouden te worden. Dit verdient op korte termijn een eigen column…

Normen veranderen omdat de normen niet gehaald worden, afgesproken regels negeren omdat ze je slecht uitkomen, het is geen beleid, het is politieke armoe.
Je kunt de normen van het diploma-A wel veranderen, maar als je niet kan zwemmen verzuip je alsnog. Je kunt mij wel een rijbewijs toekennen omdat ik weet hoe de auto start, maar de verkeersveiligheid is er niet mee gediend. Hou je aan normen en regels, ze zijn er namelijk niet voor niets.

Alle politieke tijd en energie had ook besteed kunnen worden aan echt natuurbeleid, aan het serieus afbouwen van belastingvoordelen voor miljardenbedrijven in de fossiele sector, aan het terugdringen van het gebruik van landbouwgif (en als u dat liever gewasbeschermingsmiddelen noemt vind ik het ook best, de schadelijke gevolgen worden er niet minder van).

Maar ja, lastige normen aanpakken lijkt natuurlijk krachtdadiger.