In aanloop naar mijn oudejaars 2025 speel ik geregeld in Comedyclub Toomler in Amsterdam, perfecte plek om ideeen tegen een enthousiast publiek aan te stuiteren, en geregeld (vaak per ongeluk) nieuwe grappen te laten ontstaan. Onlangs was ik, vanwege de stapeling van ellende in Gaza en Donbas, in Washington en Den Haag, op zoek naar ‘goed nieuws’. Een voorbeeld dat ik gaf was dat een Poolse boer was opgegeten door zijn eigen varkens. Zwijnen, wellicht. Ik begrijp dat u dit in eerste instantie niet als heel goed nieuws heeft gelezen, en de nabestaanden van Zbigniew natuurlijk zeker niet, maar het beeld dat ik erna schetste was dat ik het te prijzen vind dat de beesten die wij houden om te slachten en te consumeren op enig moment kunnen vinden dat het wel een keertje mooi geweest is. En, aansluitend daarop, zelfs de rollen kunnen omdraaien. Hierop doordenkend en -pratend deelde ik met mijn publiek dat nogal wat grote varkenshouders in zeg Oost-Brabant na het lezen van dat nieuws een stuk minder rustig zijn gaan slapen. Ik bedoel, als je vlak bij je huis 30.000 biggen en varkens hebt opgesloten, realiseer je je hoe het eruit zou zien als ze echt boos op je worden. Of neem de Gelderse Vallei, waar het over kippen gaat, en als die met een paar honderdduizend tegelijk, en woedend, je tuinpad op komen struinen heb je toch een soort van probleem.

Natuurlijk, deze beelden ontstonden in mijn fantasie, maar dat ik het prachtig zou vinden als levende wezens – die wij alleen maar hebben om vet te mesten en te slachten, en/of om zoveel mogelijk eieren uit te persen – op enig moment tot revolutie zouden kunnen komen is helemaal waar.

En toen zag ik beelden uit de VS, waar grote tekorten aan eieren zijn ontstaan, omdat de vogelgriep om zich heen grijpt. De vogelgriep, waarvan de oorzaak door onze ‘minister van Landbouw etc’ bij trekvogels werd gelegd, terwijl het feit dát je tientallen miljoenen stuks pluimvee bij elkaar zet wellicht ook meespeelt. Maar ja, dat is natuurlijk een (vooralsnog aanvaardbaar) economisch model, terwijl die trekvogels, met hun besmettelijke ziektes, alleen maar voor hun eigen lol een beetje over de wereld heen en weer vliegen.

Sinds ik meer las over vogelgriep verontrust nieuws erover mij nogal. Het komt, vooralsnog vrij beperkt, voor dat er iets van op mensen overspringt. Maar wat er kán gebeuren als er een variant ontstaat die dat op grote schaal lukt is zo beangstigend dat je zou willen dat daar iets (meer) beleid tegen ontwikkeld wordt. In plaats van soms een ophokplicht, soms een paar honderdduizend kippen ‘ruimen’, en maar hopen dat het goed blijft gaan. In de VS zijn eieren, die daar niet in dozen van 12 maar van 48 gaan, nu op rantsoen. Want H7N9 waart rond. En als dat van mens op mens kan gaan overspringen, gaan we nog terugverlangen naar Hugo de Jonge en Sywert van L., als u begrijpt wat ik bedoel. Wat ik vooral bedoel: wij zijn niet de baas over andere levende wezens, en de natuur in ruimste zin. Wij zijn er onderdeel van.

Ik heb best veel energie. Er zijn zelfs mensen die me druk vinden, maar dat komt meestal omdat die me alleen op een podium zien, of van achter een radiomicrofoon horen, en dat zijn plekken/momenten dat ik de turbo nog wel eens wil aanzetten. Om mensen extra te raken, om ‘een zaal een beetje los te maken’. Verder ben ik eigenlijk een vrij rustige jongen. Echt.

Het is, realiseer ik me vaak, fíjn om veel energie te hebben, om genoeg energie te hebben. Dat geldt voor een mens, dat geldt zeker zo hard voor een land. Omdat zo ongeveer alles wat we doen – wonen, reizen, produceren, douchen na een stevige duurloop, een stukje sfeerverlichting – energie verbruikt.

Zo ongeveer mijn hele leven, op de oliecrisis van 1973 na, hadden we in dit land energie voldoende. Vooral natuurlijk omdat we grote delen van de bodem in het noordoosten van Nederland leeg trokken, waarna ze daar achterbleven met aardbevingen, scheurende huizen, diepe ellende en een groot wantrouwen tegen de overheid. Wat we niet met gas konden losten we op met immense hoeveelheden ruwe olie, vooral aangeschaft bij machthebbers in de Arabische wereld voor wie vrouwenrechten en democratie niet echt prioriteit hebben.

Ondertussen is, dat heeft u ook in deze krant kunnen lezen, de wereld nogal veranderd. Groningen wordt ruim, liefdevol en in hoog tempo gecompenseerd door NAM en Den Haag (sorry, stukje cynisme) en de voortdonderende klimaatcrisis gecombineerd met volstrekt onvoorspelbare geopolitiek maakt verstandig en duurzaam energiebeleid belangrijker dan ooit. Lijkt mij.

Ik had alleen buiten de krankzinnige politieke situatie in ons land gerekend. Waar coalitiepartijen op een van de meest spannende momenten in onze recente geschiedenis het kabinetsbeleid aangaande verdediging van Europa ondermijnen (aan de hand van een motie van Joost Eerdmans, dat is echt alsof je carriere-advies vraagt aan Harvey Weinstein), en waar de BBB en de PVV, respectievelijk een agrarische lobbybeweging en een vrij stuurloze eenmans-partij, grote invloed hebben op het klimaat- en daarmee op het energiebeleid voor de komende jaren.
Henk Vermeer, ik had het op deze plek eerder over hem, is vooral gek op ‘de pauzeknop’. Dat is een leuke vondst, en betekent vooral niks doen, niks veranderen, doorgaan op de ingeslagen weg. Een combinatie van conservatisme, angst voor verandering en het behartigen van eerdergenoemde agrobelangen natuurlijk. Want laten we eerlijk zijn: hoe groot is de kans dat de landbouw last krijgt van extreem weer, verdroging, natuurbranden, biodiversiteitscrisis of overstromingen vraagteken uitroepteken. Sorry, nog wat cynisme.

PVV en klimaatbeleid is een niet bestaande combinatie (u herinnert zich wellicht de shredder uit hun laatste verkiezingsprogramma). Ondertussen is NSC vooral bezig met de prijs van appelmoes en het niet-bestrijden van lobby in politiek Den Haag, en heeft de VVD eerder deze week haar eigen klimaatminister Hermans een bot mes tussen de schouderbladen geplant.

Terwijl het zo ligt: als je nu nog denkt dat het verstandig is (deels) afhankelijk te blijven van Amerikaans LNG of Russisch gas, in plaats van wind en zon en duurzaam in eigen hand te nemen, heb je een bord voor je kop ter grootte van het ego van D.Trump.

Ik heb nog meegemaakt dat de wereld er echt anders uitzag
Dat er waarheid was en inhoud en argumenten en feiten
Dat een kabinet niet was opgebouwd uit onderling verwijten
En dat het werd samengesteld uit mensen met ideeen en durf en visie, niet met rancune en afstand tot de arbeidsmarkt

Ik heb nog meegemaakt dat de Amerikanen onze vrienden en bondgenoten waren.
Dat je in Amerika alle woorden mocht gebruiken en alle boeken mocht lezen.
En als je een paar woorden gebruikte die echt te motherfucking ver gingen kwam er een sticker op de hoes van je elpee.
Ik heb nog meegemaakt dat Amerikaanse wetenschappers alles mochten onderzoeken en daarover publiceren. In wetenschappelijke tijdschriften die ik niet begreep maar de wereld en de mens wel een stukje verder hielpen.

Ik heb nog meegemaakt dat je zelfs als provinciaal politicus niet met je auto inreed op demonstranten die ergens voor staan.
Ik heb nog meegemaakt dat je als je wel inreed op demonstranten je door je partij ontslagen en door Justitie vervolgd werd.
Dat als je je eindscriptie had overgeschreven je op geen enkele manier meer serieus werd genomen.

Ik heb nog meegemaakt dat ik de opstelling van Ajax zag en het merendeel van de spelers kende
Dat Gerri Eickhoff ergens heenging en er dan binnen de kortste keren een aardbeving, modderstroom of dramatisch uitslaande brand was
Dat je als burgemeester echt niet in je auto de hand aan jezelf zou slaan, want daar had je mensen voor
Dat mijn moeder zich niet druk maakte over wat ze in huis moest halen om 72 uur te kunnen overleven, omdat ze op haar leeftijd blij is dat 72 uur overleven überhaupt nog n optie is

Ik heb nog meegemaakt dat mijn kinderen zich druk maakten over een proefwerk, of wat ze aan zouden doen naar een feestje, en niet over een door leidende politici en bijna alle grote bedrijven genegeerde klimaatcrisis die hun planeet steeds desolater maakt
Dat mannen die vrouwen kleineerden, bedreigden en als object zagen werden uitgelachen en uitgespuugd, en niet op een schild van politieke macht of social media invloed werden gehesen

Ik heb nog meegemaakt dat grote monden het niet altijd voor het zeggen hadden
Dat de bully’s van het schoolplein het niet verder schopten dan dat schoolplein
Dat je niet schaterlachend in het Witte Huis met de liar in chief op de foto hoefde
Dat chantage, bedreiging, belediging en het onthouden van noodzakelijke steun geen aanvaard politiek drukmiddel waren

Ik heb nog meegemaakt dat Nederland stond voor solidariteit met landen en mensen die het minder hebben. Veel minder. Echt veel minder.
Dat we samen werkten, hulp gaven, dat we stonden voor gerechtigheid en vrouwenrechten en vrijheid en kansen voor iedereen om te overleven op de plek waar je wilt zijn, de plek waar je bent
Ik heb nog meegemaakt dat een spandoek of een sticker of een logo op je t-shirt voldoende leken om de wereld te veranderen.
En dat een column van drie minuten voldoende was om je verontwaardiging van je af te schrijven
Maar dat is niet meer zo.
Er is veel meer nodig.

Ik heb n nieuw verhaaltje
Het is speciaal voor jou
Het lijkt wel lente: kijk die zon
De lucht is stralend blauw

Oke, genoeg getreuzeld
Voor soft gelul geen tijd
Ik neem je smack! bam! in your face!
Mee in de werkelijkheid

Hoe staat het met de wereld?
Kijk maar door het raam
Naast je staat een wit konijn
Venijntje is haar naam

De wereld is een tyfuszooi
Hoe meer ik ernaar kijk
Venijntje is, zoals dat heet,
Echt zwaar over de zijk

Ze wil n lief konijn zijn
Met oren zacht en groot
Maar als ze Donald Trump ziet
Denkt ze: maak m dood!!

‘Dat klinkt n beetje hard, Venijn’
Ze antwoordt ‘wat de fuk?
De wereld kan zo mooi zijn
Maar hij maakt alles stuk!’

Trump is n oranje clown
Regerend per decreet
Venijntje mompelt ‘steek die
zwarte stift maar in je …

Nou, Venijntje, rustig aan
Onthoud goed wie je bent
Ik heb jou verzonnen
En Trump is president

Ondertussen in Den Haag
Staat Schoof de pers te woord
Zijn bijzinnen zijn zinloos
Zijn mening ongehoord

Venijntje zit te kijken
Wat Dick zegt doet haar niks
Want waar het kabinet voor staat
Schrijft Wilders straks op X

Dat was n prachtig platform
Door Elon Musk vermoord
Seksisme en bedreiging
Noemt hij het vrije woord

Zijn kinderen zijn nummers
Zijn speeches nogal vaag
Hij heeft n kleine piemel
Maar n grote kettingzaag

Het grote geld bepaalt de koers
Flood the zone with shit
En wat ooit mooi of waar was
Delft het onderspit

Het maakt Venijntje woedend
Want schoonheid heeft ze lief
Verhef je stem dan eindigt dit
Verhaaltje positief:

Sta voor wat je liefhebt
Verzet je keer op keer
Dan overwint het goede
Want echt, wij zijn met meer

(Venijntje zit op Tiktok
Viral is haar wens
En als je kinky stuff wil:
Check haar Only Fans)

Soms droom ik wel eens van n kabinet, van bewindslieden, die dingen doen. Dingen gedaan krijgen. Bewindslieden die geen domme of onware of vijandige dingen beweren voor gulzig snorrende camera’s of aan dito talkshowtafels. Ministers die beleidslijnen uitzetten, visie hebben, de durf hebben om echte keuzes te maken, beslissingen te nemen. Soms droom ik zelfs van een minister van Landbouw die ergens in de buurt van één van de punten in de voorgaande opsomming terecht komt. U begrijpt: ik heb nogal wat slapeloze nachten, de afgelopen maanden.
Het gaat me niet om de persoon Wiersma, het gaat me denk ik om waar zij symbool voor staat. Iets dat we op veel beleidsterreinen zien, maar dat juist bij alles wat riekt of ruikt naar agro extra duidelijk is. En ook extra ingrijpend, omdat bijna alles dat in de agrosector gebeurt, of juist niet gebeurt, rechtstreeks invloed heeft op de leefbaarheid in ons land, op de staat van de natuur, op de biodiversiteit, op de kwaliteit en de hoeveelheid van ons drinkwater, op volksgezondheid zelfs.
We leven in tijden van rechtstreekse invloed van Big Agro op de politiek – ze zitten in het kabinet, de BBB-baas in de Eerste Kamer is hoofd van de pluimveelobby – dus een stukje belangenbehartiging lijkt me logisch en onvermijdelijk, maar er komt toch een moment dat weer traineren, weer verwijzen naar Europa, weer een extra onderzoek gelasten, weer hopen op een wetenschapper die iets beweert dat je kunt gebruiken om de huidige situatie niet te veranderen, echt niet meer kan.
Ik wil echt het cynisme in mijn 4 radiominuten tot n minimum beperken, maar dat wordt lastig want nu volgen wat zinnen over Dick Schoof. Die naam kent u. Hij is op papier minister-president van het kabinet-Wilders, en er komt een moment dat hij, zeg, drie zinnen achter elkaar gaat uitspreken die niet verdrinken in een oceaan van rammelende bijzinnen en mistige nuanceringen, er komt een moment dat hij ergens echt iets van gaat vinden, en dat zowel iets als ergens als echt dan n duidelijk verband hebben met wat wij de realiteit noemen. De werkelijkheid, die kent u nog wel, toch?
Maar eerst zit Schoof de Ministeriele Commissie Economie en Natuurherstel voor, de Commissie met die voormalig topambtenaar dus, negen ministers, twee staatssecretarissen, de commissie die ons land van het stikstofslot gaat halen. En het feit dat economie in de benaming van de commissie vóór natuurherstel staat hoeft vooralsnog niks te beteken natuurlijk.
En het mooie, voor die commissie, voor ons allemaal, is dat de oplossingen er zijn, dat dat stikstofslot een sleutel heeft, die er alleen maar even ingeduwd hoeft te worden. Waarna iets van politieke wil om de sleutel te draaien voldoende is, inderdaad. Het is mogelijk een agrarische sector voor je te zien die anders werkt, anders produceert. Extensiever. Met minder landbouwgif, of bestrijdingsmiddelen. En als u gewasbeschermingsmiddelen een prettiger term vindt mag dat natuurlijk ook, als we er maar minder van gaan rondpompen.
Even aside: als het lukt in een deel van Nederland nogal wat te verminderen in veeteelt, en in plaats daarvan komen er velden vol lelies, die inderdaad minder mest voortbrengen maar wel, wegens ruim bespuiten, de bodem- en waterkwaliteit ernstig doen verminderen, gaan we van de regen naar de giftige drup, en los je dus helemaal niks op.
Afijn, agrosector dubbele punt: minder kunstmest zou fijn zijn, vanwege genoemde bodemkwaliteit, maar ook omdat de productie van kunstmest taffes veel gas kost. Minder mest. Minder geimporteerd krachtvoer, minder soja, ik maak me sterk dat het oerwoud van Zuid-Amerika daar ook blij van wordt. Meer hagen en kruidenrijk grasland.
En wat ik ook niet wist maar nu wel: je zou die landbouw biologisch kunnen noemen, en dat is een Europees erkend, beschermd en gecontroleerd begrip. De toezichthouder heet Skal, maar dat hoeft u niet te onthouden.
En hoe gaan we de vele vele boeren die dit eigenlijk best zouden willen overhalen dit te doen: met omschakelsubsidies. Het meest logische zou zijn dat bedrag te halen uit alles wat we nu nog middels belastingvoordelen aan de fossiele sector gunnen, maar ook de mogelijke miljardensteun aan Tata, een bedrijf dat door de Indiase eigenaren net zo makkelijk afgeschreven kan worden, als het ze allemaal te ingewikkeld wordt, zou zomaar groen ingezet kunnen worden.
Ik droom wel eens van een land met zeg 20, 25% biologische landbouw. En het mooie is, het is binnen n paar jaar te realiseren, als de politieke durf en wil er eindelijk eindelijk eens is.
Prettige zondag.

De naam Vermeer was, zeker bij de cultuurliefhebber, altijd voldoende voor een glimlach, mooie beelden, herinneringen aan museumbezoek, gedachten bij een specifiek schilderij. Inderdaad, de Vermeer van Het Melkmeisje en Gezicht op Delft, een van de grootste Nederlandse schilders ooit.
Tegenwoordig, sinds een jaar of drie hebben we met een heel andere Vermeer van doen, die geheel andere gevoelens en gedachtes veroorzaakt. Ik spreek van de man achter Caroline van der Plas, door mij in mijn vorige oudejaarsvoorstelling als ‘het financiele wonder van de BBB’ neergezet. Daar zat inderdaad wat mild cynisme is, maar dat vulde ik aan met de mededeling dat hij niet zomaar op die invloedrijke plek terecht gekomen was, hij had hiervoor natuurlijk ‘jarenlang de boekhouding van de Blokker gedaan’. Inderdaad, niet waar, maar het gaf wel een beeld van hoe ik naar de heer Vermeer kijk.
Het mooie van zowel politiek als satire in volledige vrijheid bedrijven is natuurlijk dat ik dit soort dingen mag zeggen, en dat de heer Vermeer daardoor in het geheel niet gehinderd zijn heilzame werk in de Tweede Kamer en daaromtrent mag voortzetten. Korte aside: zolang politici maar niet rechters de schuld geven van hun eigen zwakke werk, en zolang politici maar nooit nooit zullen toestaan dat rechters daardoor bedreigd en beschimpt worden, blijft de democratie overeind. En inderdaad, dit ging niet over Vermeer, maar over Faber, van Weel, Wilders, Nanninga.
Vermeer wil onderzoek naar zowel Europese subsidies als Nederlandse financiele ondersteuning naar NGO’s, belangenorganisaties en lobbyclubs. Vooral bij dat laatste woord twijfel ik tussen smalend lachen en AAAAAAAAAH, want de baas ven de Senaatsfractie van BBB ís lobbyist (van de pluimveesector inderdaad), en je hebt ook niet heel veel fantasie nodig om de hele BBB als lobbyclub of belangenorganisatie van de agrosector te zien.
De BBB-website verduidelijkt waar Vermeer het over heeft: Zijn er specifieke programma’s gericht op klimaat, milieu of energie die vooral door activistische clubs worden benut?
En iets verderop: Nederlanders betalen zich scheel aan belastingen en heffingen, en ondertussen gaat er miljoenen euro’s naar organisaties die vaak een eenzijdige politieke of activistische agenda hebben.
U begrijpt, denk ik, wat hier staat. Er zijn allerlei milieuclubs en mensen die zich inzetten voor biodiversiteit en het behoud van specifieke landschappen, er zijn mensen die zich verzetten tegen miljarden aan fossiele subsidie, er zijn mensen die zich inzetten voor duurzame energie, er zijn mensen die zich luid en duidelijk uitspreken tegen dierenleed en slachthuis-hel, tegen het overmatig gebruik van landbouwgif (sorry, ‘gewasbeschermingsmiddelen’), er zijn heel veel mensen en omwonenden en actiegroepen en NGO’s zelfs die staan voor het algemeen belang, het belang van natuur en planeet die geen eigen stem hebben, en al die groepen, al die stemmen, zitten Vermeer en zijn sector alleen maar in de weg. En omdat de tegenargumenten op zijn moeten de Vlinderstichting en Schipholwatch en Natuurmonumenten op een andere manier worden aangepakt. Het is tijd om de sluiproute van publieke financiering naar activistische clubs te stoppen.
Henk Vermeer wordt ingehaald door de realiteit en reageert met een lelijk wanhoopsoffensief.