Soms zijn dingen nog erger dan je al dacht. Ik heb het deze keer niet over uw relatie, de resultaten van uw favoriete voetbalclub, of welk seksistisch/racistisch tv-programma onlangs een ringvormige publieksprijs kreeg ingebracht, ik heb het deze keer (weer) over voeding. In mijn column vorige week raakte ik even aan de ongezondheid van nogal wat voeding die ons wordt aangeboden, en dat je met een combinatie van marketing en andere commercie-trucs best veel mensen zover kunt krijgen dat voedsel te nuttigen. Omdat het niet al te duur is, omdat het vol zit met ingredienten en stofjes waar het lichaam (in eerste instantie) blij van wordt, omdat het OVERAL is vooral. Ik bedoel: je moet echt diep in een nog niet helemaal verzuurd bos verdwijnen om níet lastig gevallen te worden met snacks, tussendoortjes en andere zoetige, zoutige of vettige ‘lekkernijen’. En ‘toegevoegde proteïnen…’.

Geheel los van mijn column startte het Voedingscentrum een campagne op over eetdrammen. Ja, dat heeft met het bovenstaande te maken, en ja, het woord drammen zal zeker bewust gekozen zijn. Er zijn nogal wat mensen die het meer dan vervelend vinden gewezen te worden op de grote gevolgen van ons (consumptie)gedrag, zeker als die gevolgen k l i m a a t c r i s i s spellen, en veel van die mensen denken dat ze met de term klimaatdrammer!! wel van die last af waren. Nou, nee dus, want aandacht voor klimaatverandering is van groter belang dan ooit. En, vind ik leuk, de term drammen mag dus ook andersom ingezet worden. Om te laten zien dat het continu en overal aanbieden van voedsel en ‘voedsel’ soms vervelend is, soms ergerlijk, en uiteindelijk (denk ik) zelfs gevaarlijk.

Het Voedingscentrum laat op haar site met best lieve plaatjes zien dat waar je ook bent de stukken pizza, de energiedrankjes, de zakken chips en de overdreven ijsjes je aanklampen, je roepen, je volgen, omdat ze door jou genuttigd willen worden. Wakker Dier, die vanuit hun inzet voor dierwaardig leven en (dus) minder vleesconsumptie wat feller mogen en moeten zijn, liet me op instagram wat plaatjes zien van de manier waarop de hamburgerpooiers, frituurschuivers en vleesfanaten ons weten te bereiken. Een bushalte waarvan de hele zijwand uit hamburger bestaat, met de capslock-aanprijzing ‘gigantisch lekker’. Ja, daar is zeker over te discussieren.

De Vomar en de Plus – succesvolle supermarkten waarvan zover ik weet geen enkele voormalige topman zijn zwarte geld in de koelkast goed hield – die prijs-stunten met vlees en vleeswaren. Het is zowel een manier om meer klanten te lokken, als een heel slecht idee, omdat dat goedkope vlees gemiddeld gesproken een niet al te fijne herkomst heeft, denk megastallen, ophokken, slachthuishel.

En dan de KFC. Ze adverteren met friet, burgers en plofkip-nuggets en het bijschrift ‘goedkoper dan je boodschappen’, omdat je dit voor 3,75 pp kunt nuttigen. In plaats van een normale maaltijd, ja.

Het is zo laag en lelijk en vernietigend voor de (volks)gezondheid, dat je alleen maar kunt hopen dat er een hel bestaat waar alle topmannen en marketeers van deze club tot het einde der tijden in extreem-hete omstandigheden door miljoenen kippen gepikt zullen worden.

Ik ben een optimistisch mens. Geregeld tref ik nog soortgenoten, maar wellicht heeft ook dat te maken met de bubbel waarin ik mij beweeg. Dat er, natuurlijk, een grote bubbel met realisten bestaat, die steeds meer overlapt met pessimisten (en hier en daar een egoist, die denkt: zolang Ik zoveel mogelijk voor MEZELF kies blijft er in elk geval genoeg over voor MIJ), en dat daarnaast of eigenlijk in de verre verte nog een bubbel optimisten is. Een bubbeltje. Velen van hen lazen onlangs het essay Optimisme zonder hoop van Tommy Wieringa, en dat kan ik u ook aanraden, eerlijk gezegd.
Optimist dus, waarna het tijd is voor de ‘maar..’ in deze column.

Als we toe blijven staan dat de vleeslobby het Europese vlees (en agro-) beleid grotendeels bepaalt, tot aan het werkelijk krankzinnige voorstel woorden als (veggie)burger en (soja)worst te verbieden, ‘omdat consumenten in de war zouden kunnen raken’ komt het niet goed. Het enige doel van genoemde lobby is namelijk: u moet vlees eten, dan weer vlees eten en dan nog meer vlees eten, en vooral geen idee hebben dat er goede en gezonde alternatieven zijn.

Als we toe blijven staan dat elke voedselproducent zo ongeveer elk soort voedsel (en dingen die daar op lijken) op de markt mag slingeren, om aansluitend met marketing, commercials en andere uitingen van ‘leugens met mooie plaatjes’ dat product bij zoveel mogelijk mensen onder de aandacht te brengen, komt het niet goed. Het enige doel van genoemde producenten is namelijk omzet draaien, dat de consument er dik of anderszins ongezond van wordt, met alle lange termijn-gevolgen van dien, zal hem/haar aan de spreekwoordelijke reet roesten.

Als we toe blijven staan dat het aanbod in uw supermarkt voor zo’n 80% ongezond is (bij aanbiedingen ligt dat percentage hoger), als we toe blijven staan dat voedsel werkelijk overal is, en dat bijvoorbeeld stationshallen zo ongeveer opgetrokken lijken uit bladerdeeg en energiedrankjes (met toegevoegde proteinen!), dan komt het niet goed. Zeker als er geregeld vertragingen en verstoringen optreden op momenten dat de gewone hardwerkende Nederlander zijn vaker optredende namiddag-hongergevoel voelt opkomen. De wachttijd wordt opgevuld met ongezond vaak vettig eten, de Schijf van Vijf verwaait ergens aan het eind van perron 13. Waar nog bijkomt dat ik geregeld in de namiddag, onderweg naar een volgend theater, in de trein zit, en ik het lastig vind 60 minuten ofzo in de lucht van die vettige snacks en bakjes opgeleukte aardappelstengels door te brengen. 60 Minuten, een frituur, inderdaad. Maar dat is puur voor de liefhebbers van woordgrapjes.

Als we toe blijven staan dat het luide deel van de agrosector al het bovenstaande in stand houdt, terwijl een ander deel van die sector, en werkelijk iedereen die iets met zorg, overgewicht en chronische aandoeningen van doen heeft weet dat we naar een veel plantaardiger dieet toe moeten (en kunnen) – uiteindelijk 80/20, waarbij 20% het niet-plantaardige beslaat – dan komt het niet goed.

Wat we nodig hebben, denk ik, is politici die wél durven in te grijpen, die wel richting geven, die ongemakkelijke ongezondheidswaarheden durven delen, die niet de markt laten bepalen, maar kiezen voor gezondheid en welzijn op lange termijn.
Ik ben een optimist, maar het wordt echt tijd voor realisme (durf, eerlijkheid) in de politiek.

Een paar dagen geleden zag ik beelden uit een slachthuis. Dat is niet goed voor me, omdat ik het bewuste dierenleed te erg vind, omdat ik me niet kan voorstellen dat er een economisch model is dat is gebouwd op het op industriële schaal doden van levende wezens waarmee wij de planeet delen, omdat er zoveel negatiefs en lelijks zit aan dat doden. Ik weet ervan – veeteelt, veetransporten, slachthuizen – ik lees erover, ik deel geregeld mijn mening (en emotie) erover, maar ik kan het eigenlijk niet aan dat met eigen ogen te zien. Dat ergens op mijn harde schijf van visuele herinneringen op te slaan, dat zien en het daarmee nooit meer niet kunnen zien, niet gezien hebben. Zoals dat ook kan voelen met oorlogsbeelden, beelden van geweld tegen mensen, holocaust-beelden of de dagelijkse portie massamoord die we nu al bijna twee jaar lang uit Gaza binnenkrijgen. Het is te erg, eigenlijk zeg je door niet te kijken dat je je gewoonweg niet wílt voorstellen dat mensen dit andere mensen, of andere levende wezens, aandoen. Omdat je zelf ook een mens bent, omdat je daardoor op de een of andere manier medeplichtig bent.

De beelden die ik toch zag zaten in de documentaire BOEROCRATIE – Bezetting van het Binnenhof, die eergisteren zijn eerste vertoning beleefde. Het waren vooral biggetjes en varkens, die gedood werden, hoewel er ook een soort lopende band met kettingen en haken langskwam waarmee, zo te zien, per uur duizenden kippen en eenden aan hun vreselijke einde kwamen. De documentaire gaat over het vreselijke systeem van massaal doden en tot consumptievlees (en diervoeding) verwerken van koeien en kippen en varkens, maar ook over de (financiele) machten achter dat systeem, over hoe die machten tot diep in de politiek zijn doorgedrongen, en daarmee agrarisch beleid bepalen, of het zo ongeveer ontbreken daarvan (de methode-Wiersma, is u vast wel opgevallen de afgelopen 15 maanden). Natuurlijk gaat het dus over de BBB, ontstaan uit de varkens-marketing, en binnen een paar jaar een politieke speler van belang, maar ook in andere landen (VS, Brazilie) weet de agrosector de politiek sterk te beinvloeden en sturen. En nee, dat gaat niet met bebloede vleesmessen, of de dreiging van stroomstootwapens, dat gaat door nette meneren/mevrouwen die lobbyist zijn, en door vaak oncontroleerbare geldstromen die de politiek voldoende nudgen om niet teveel regels te maken, om de controles niet te streng te laten zijn, om te geloven dat die varkens die levend en niet-verdoofd in de machine verdwijnen, dat die eenden die geschopt worden, dat die kippen die in een krat gepropt worden echt nee echt incidenten zijn.

En ondertussen is de grootste slager van de wereld, JBS, in Nederland neergestreken (iets met belastingen), hebben ze Trump zo lang gemarineerd dat ze nu in New York aan de beurs genoteerd staan, is de rol van RABO suspect, wordt ‘voedselzekerheid’ als een onnodig angstbeeld ingezet, en werken partijen als de BBB moeiteloos samen met extreem-rechts. Wellicht viel het u op: terwijl de problemen in de sector – stikstof, landbouwgif, bodem en water, toekomstperspectief agrariers – ongekend zijn, zet de BBB voor de verkiezingen in op de ‘islamisering van Nederland’.

BOEROCRATIE is een aanrader, maar wel met geregeld een heel vieze smaak in de mond.

Het zou u ontgaan kunnen zijn, maar over n paar weken mag u zomaar weer eens naar de stembus. Even recapitulerend: we hebben de afgelopen 15 maanden te maken gehad met een kabinet, dat // cynisme-alert on // in een sfeer van vriendschap en samenwerking de problemen in het land heeft aangepakt, voor de gewone en vaak hardwerkende Nederlander ook, en dat alles onder de bezielende leiding van een man die internationaal als n absolute dick werd gezien, maar als het al een slappe lul was was het wel ónze slappe lul. Excuses voor dit woordgebruik op de zondagochtend, geachte vroege luisteraar. Soms werd de stapeling van onwil, onkunde, onmin en onwaarschijnlijke types als Faber en Keijzer en Madlener en Wiersma zelfs mij wat teveel.

Maar goed, nu hebben we nog VVD en BBB over, en daar zitten we de komende maanden echt nog aan vast. Sterker nog, als de VVD wegens zwalkbeleid, onwaarheden en Yesilgöz etcetera alsnog implodeert, heeft vd Plas de macht in ons land, en is iedereen met meer dan 10.000 varkens automatisch minister. In bredere politieke zin wordt dat wel het Gauke Moes-principe genoemd: als er in je partij niemand is die veel kan, kom je vanzelf terecht bij mensen die heel weinig kunnen.

Afgelopen week zag ik twee voorbeelden van iets dat op beleid lijkt, maar dan wel precies de verkeerde kant op. Kernwoorden: landbouwgif en uitstoot.

Ik begin even bij de lelieteelt, hoewel dat natuurlijk ook bloembollen zou kunnen zijn, of bomen, of andere zaken die van het grootste belang zijn voor onze voedselzekerheid. Ik ga ervan uit dat u het cynisme-alert soms zelf even aanzet, dankuwel. Ik sprak op deze en andere plekken al vaker over de grote gevolgen die landbouwgif, bestrijdingsmiddelen, gewasbeschermingsmiddelen als u dat fijner vindt, kunnen hebben en hebben voor de gezondheid van degenen die ermee werken, de mensen in hun directe omgeving, en iedereen die in de buurt woont of geregeld langsfietst. Kanker, Parkinson, hart- en ademhalingsziekten, neurologische aandoeningen en ontwikkelingsstoornissen bij kinderen, bijvoorbeeld. Eind juli oordeelde een rechter dat een lelieteler in Sevenum de komende jaren geen lelies mag telen omdat zijn akker naast een woonwijk ligt. Omdat, ik quote, ‘lelieteelt naast woonwijken wegens het vele gebruik van landbouwgif onwenselijk is’. Het zal u niet verbazen dat de minister van landbouw, ruim een minuut geleden nog onderdeel van een opsomming van gekmakende onkunde, hier anders naar kijkt. Ze beweert dat de gezondheid van de inwoner van dit land voldoende beschermd is, en dat er speciaal aandacht is voor kwetsbare groepen. En ze verwijst naar de Europese beoordeling van pesticiden. Ze negeert dus, bewust, de onwaarschijnlijke invloed van de giflobby in Europa, de tekortschietende onderzoeken naar gezondheidsgevolgen van gifspuiten, en alle belangen behalve die van de agrosector.

Een dag later deed collega Hermans, die echt alleen in functiebenaming nog maar iets met het klimaat te maken heeft, ongeveer hetzelfde, door niet de belangen van de omwonenden van Tata Steel maar die van het internationale miljardenbedrijf centraal te stellen. Door niet te kiezen voor een ander economisch en industrieel landschap in Nederland, maar voor het schenken van twee miljard aan een bedrijf dat decennialang heeft vervuild en uitgestoten, opdat ze nu echt nee echt gaan vergroenen en verduurzamen. Zodat bijvoorbeeld maar 1 van de 2 kooksfabrieken, groot-uitstoters, blijft draaien, en er CO2-afvang en opslag komt, als een ‘extra aanvullende tussenoplossing’, en als u tussen dat jargon door nog een gezonde IJmond voor u ziet wil ik graag ook wat van uw medicatie. Je houdt dus een energieslurpende en blijvend-uitstotende fabriek in stand, ten koste van de gezondheid en het welzijn van de omwonenden, in plaats van in ons land ander industrieel beleid aan te durven, energie op andere en veel belangrijker plekken te gebruiken, en daarmee wellicht het tweede deel van je ministerie-briefhoofd, groene groei inderdaad, enige eer te bewijzen.

Het zijn wat mij betreft vreselijke beslissingen, niet toekomstgericht, en elke keer weer kiezend voor de belangen van grote bedrijven en multinationals, en niet voor de inwoner van dit land, hardwerkend, gewoon, of anderszins.

Oh ja, die verkiezingen. Kies toekomstbewust, kies voor onze gezondheid nu en voor de generaties na ons, kies groen en duurzaam en met uw hart.

Fijne zondag.