Politiek gezien is vandaag een feestelijke dag. Niet dat ik grote blijdschap voel bij het nieuwe kabinet, en wat er tot nu toe aan beleidsvoornemens naar buiten kwam – hogere bonussen in de financiele sector, het al heel lang slechte idee van hypotheekrente-aftrek in stand houden, de zogenaamde vrijheidsbijdrage door fiscale slimheden vooral laten betalen door ‘hardwerkende Nederlanders’ (en veel minder door bedrijven en hoge inkomens), en het onnodig hard aanpakken van uitkeringen en andere sociale vangnetten – maar wél dat het een voorgoed tot-nooit-ziens! is tegen het wrakhoutkabinet Schoof. Quote uit zijn afscheidsinterview, vrijdag in deze krant: ‘Je kunt niet zeggen: het was een succes’. Klopt. Vergelijkbaar met de vrouw die voor de crematie van haar man verklaart ‘Je kunt niet zeggen: ik heb er zin in’ of voormalig-prins Andrew die afgelopen donderdagavond mompelde ‘You cannot say: this was a happy birthday…’.

Schoof of eigenlijk degenen die de dienst echt uitmaakten wisten een krankzinnige hoeveelheid onbetrouwbare talentlozen bij elkaar te vegen, Wiersma, Klever, Keijzer, Faber, Agema, en dan kom ik aan de mannen niet eens toe, vooral omdat niemand erin slaagde kwa lafheid en nietszeggendheid over ‘leider’ Schoof te komen. Hoewel van Weel, met werkelijk al zijn in slechtzittende pakken gedane uitspraken over de voortdurende Israelische genocide in Gaza, aardig in de buurt kwam. Hoera, dus.
Vandaag: het bordes uitroepteken. Als bewindspersoon met feitelijk afgeronde opleidingen die ook als zodanig op je LinkedIn staan vraag je je dan natuurlijk af wat trek ik aan, waar mag ik staan, hoe kijk ik als de flitsen flitsen?

Die bordesfoto verdwijnt namelijk nooit meer. Kijk nog maar n keer naar de foto op 2 juli 2024, waar de bende van Schoof gezellie samen om de koning heen op de trappetjes staan. Als het in uw eigen leven een keer wat tegenzit is dat echt een foto die je laat zien dat het altijd veel erger kan. En is de zalmkleurige outfit van mevrouw Agema slechts door intensieve EMDR uit je visuele geheugen te wissen, weet ik uit ervaring.

Toch is mijn punt in deze column: het gaat er niet om hoe je erop staat, maar waar je voor staat.

En dus roep ik vanaf deze invloedrijke plek toch maar naar Jetten en zijn kompanen: wees sociaal! Wees sociaal voor genoemde mensen met een uitkering, die bijna altijd tegen hun wil in die situatie terecht kwamen. Wees sociaal voor alle slachtoffers van toeslagenaffaire, voor iedereen die nog steeds met u, de overheid in de slag is, om (financiele) genoegdoening te krijgen. En ja, dat geldt voor veel mensen in Groningen net zo hard. Wees sociaal voor landen en organisaties die (onze) ontwikkelingssamenwerking nodig hebben.

En, CDA: ga niet terug naar het superschadelijke agrobeleid dat jullie decennialang voerden. Beloof de boeren niet weer geitenpaadjes die nergens heen leiden, en oplossingen die dat niet zijn. Kom met een eerlijk verhaal van grote verandering, minder vee, minder mest, minder stikstof, minder gif, meer natuur en nog steeds een heel belangrijke plek voor de sector. Desnoods met Yvon Jaspers.

En, kabinet-Jetten: spreek eindelijk Israel aan, op het geweld, de bombardementen, het uithongeren, de etnische zuivering, de nederzettingenpolitiek. Wees geen getuige van deze onmenselijkheden, spreek je ertegen uit.

Ga daarvoor staan, nadat u op dat bordes stond.

Het zou een verassing kunnen zijn op uw welverdiende maandagochtend, maar ik moet het toch weer over het klimaat hebben. Omdat twee zaken afgelopen week hard binnenkwamen. The Guardian, Britse krant die, vergelijkbaar met de krant de u nu leest, de klimaatcrisis al jaren zeer serieus neemt, schreef woensdag over een tipping point of zelfs point of no return, waarbij door toenemende opwarming van de aarde de temperaturen veel meer zullen gaan stijgen dan de anderhalf of twee graden gemiddeld (waar we nu al zo ongeveer van uit gaan). Door de temperatuurstijging die er nu is, is het extreme weer, en alle schade die daarbij hoort, al ernstig toegenomen, en worden gebieden onleefbaar, als het drie graden of meer zou worden zullen ‘economie en samenleving instorten’. Ik weet, de omschrijvingen, van de krant, van wetenschappers, zijn zo groot (en angstaanjagend) dat ze bijna niet te bevatten zijn.

Terwijl de Wereldbank en andere financiële instellingen en economen die verder kijken dan hun spreadsheet en wetenschappers in zeer ruime zin allemaal al jaren vergelijkbare waarschuwingen afgeven.

Het belangrijkste tegenargument van klimaatontkenners en andere struisvogelachtigen: het is allemaal alarmisme uitroepteken, eventueel aangevuld met de interessante afleiding van de feiten dat ‘CO2 heel goed is voor de plantgroei’. Klopt an sich, maar als de temperatuur steeds 38 graden is of het zoete water is op of de zeespiegelstijging heeft je land onder de branding verstopt, is het best lastig groeien, voor je plantjes.

Oftewel, klimaatbeleid IS economisch beleid. Als je toekomstgericht (economisch) beleid wilt voeren, als nieuw kabinet bijvoorbeeld, voor ‘rust in de portemonnee’ of een ‘beter vestigingsklimaat’, voor de ‘hardwerkende Nederlander’ of ‘groene groei’ zelfs, dan moet klimaatbeleid leidend zijn. En als je argument is dat klimaatregelen niet zo goed liggen bij de mensen, of Telegraaflezers in ruimste zin, dan zul je het beter moeten uitleggen. En natuurlijk níet in tijden van al het bovenstaande, en een aanpalende stikstofcrisis, een extra luchthaven openen voor vakantievluchten, dat ook.

Oke, één argumentje nog voor echt klimaatbeleid, en energietransitie: onafhankelijkheid. Onafhankelijkheid van Russisch gas en van LNG uit de VS en van olie uit allerlei golfstaten waar mensenrechten net zo zeldzaam zijn als een mogul-skier met zijn originele kniebanden.

We hébben de zon en de wind en de getijden en aardwarmte, we kúnnen alle huizen isoleren, we kunnen de boeren meenemen in verduurzaming, we kúnnen klimaatbeleid voeren en er op geen enkele manier op achteruitgaan.

De andere ontwikkeling: de Amerikaanse regering heeft officieel besloten de feiten achter zich te laten, door voortaan met een realiteit te werken waarin broeikasgassen (CO2, methaan etc) niet schadelijk zijn voor de planeet, en de mensen die erop leven. Het gevolg is dat alle uitstoot is toegestaan, dat controles niet meer nodig zijn, en dat Trump ook nog een volgende award in zijn vunzige kastje mocht proppen: Onbetwiste Kampioen van Prachtige Schone Steenkool.

Er zullen rechtszaken komen, staten zullen hun eigen beleid blijven voeren, duurzame energie zal ook in de VS steeds goedkoper worden (in tegenstelling tot fossiel), maar dat het van een oogverblindende kortzichtigheid getuigt, lijkt me duidelijk. Temeer omdat het Trump-regime nu overweegt zwaartekracht binnenkort onder woke te vatten, waarmee ook de volledige obesitasproblematiek daar opgelost lijkt.

Soms begrijp ik mensen niet, en politici al helemaal niet. Als u me vaker leest op deze plek wist u dat wellicht al. Wij zijn een rijk, democratisch en behoorlijk vrij land. We hebben het goed, velen van ons hebben het heel goed. Omdat we altijd te eten hebben, een warm huis en een dagelijkse douche en medische hulp als dat nodig is en geen angst voor vervolging en/of gemaskerde arrestatie en en en..

Ja, ik weet, er ís armoede in ons land, en er zijn kinderen die hongerig in de klas zitten en er zijn veel te weinig huizen en niet alle medicijnen en behandelingen zijn betaalbaar, maar overall hebben wij het echt getroffen.

Mijn onbegrip zit hier: als je dit weet, en daar elke dag van geniet, hoe kun je dan, als partij, als nieuw kabinet, beleid voorstaan dat vooral ten goede gaat komen aan al diegenen die het al goed (of heel goed) hebben, terwijl zoveel mensen, in ons land maar zeker ook op andere plekken, er echt veel slechter van gaan worden? Specifiek: hoe is het mogelijk dat zowel politiek leider van de VVD en beoogd minister Yesilgöz als ’s lands penningmeester Heinen letterlijk zeggen dat ze het liefst meer geld hadden weggehaald bij ontwikkelingssamenwerking? Hoe is het mogelijk dat dát is waar je voor staat, hoe is het mogelijk dat je dát het liefste ook op je triomfantelijke billboards langs snelwegen had gekalkt, samen met je hypotheekrente-wanbeleid en ‘strengere asielaanpak’.

Terwijl je beleid voert en gaat voeren waardoor (extreem)vermogenden en door aandeelhoudersbelangen gedreven bedrijven het beter gaan krijgen, maak je duidelijk dat je het liefst nog meer had weggehaald bij de armen en extreem-armen van deze wereld, bij zich ontwikkelende landen, bij landen en mensen waarmee we een planeet delen, die op allerlei plekken onleefbaar dreigt te worden door klimaatverandering. Mede veroorzaakt door ons economisch systeem. Dus terwijl bedrijven nauwelijks worden aangepakt op uitstoot, en ze subsidie krijgen voor ‘dure energie’, en er een extra vakantievluchten-luchthaven bij dreigt te komen, zeg je tegen de hoek van de wereld waar de klappen vallen jullie krijgen al jaren steeds minder, en wat ons betreft had daar nog wel wat afgekund.

Een minister van Defensie moet niet vooral met bewapening en conflicten bezig zijn, maar met het voorkomen van conflicten. En ja, dan ziet iedereen het verband met voedselzekerheid, water, met burgerrechten en sociale en persoonlijke veiligheid op de plek waar je leeft. Ontwikkelingssamenwerking gaat daarover.
Omdat virussen en ziektes vrij makkelijk reizen, raakt gezondheid op andere plekken op aarde ook aan die van ons. Ontwikkelingssamenwerking gaat daarover.
Omdat beschaving betekent dat je als vrouw alle rechten hebt die de man ook heeft, omdat kinderen niet in een kobaltmijn zouden moeten werken voor onze tech-spulletjes maar in de schoolbanken moeten zitten, omdat mensen de vrijheid zouden moeten hebben hun eigen toekomst te bepalen en niet onderdrukt te worden, hetgeen dan weer de kans vergroot dat ze niet op de vlucht slaan. Met een bootje naar Europa bijvoorbeeld. Ontwikkelingssamenwerking gaat daarover.

Politici die dat niet willen zien, die graag nog minder ontwikkelingssamenwerking zouden willen, kunnen rekenen op mijn onbegrip. En enige minachting eigenlijk ook wel.

Het is heel goed mogelijk dat u columns in Trouw leest op zoek naar antwoorden. Omdat u weet dat deze krant columnisten ruimte geeft die nadenken over grote zaken, vaak lang nadenken, en daardoor antwoorden kunnen leveren. Vaak goede of toch op zijn minst interessante antwoorden.

Maar soms is het even nodig vragen te stellen. Waarbij de columnist van dienst heel erg hoopt dat u de tijd neemt over een aantal daarvan zelf na te denken. Want daar kunnen goede dingen uit voortkomen. Dus.

Zou het een idee zijn de zorgen over (onze) democratie serieus te nemen?

Zou het een idee zijn ons niet teveel af te laten leiden door bijzaken, ophef en clickbait anderszins – van oprispingen uit Washington tot dito van omhooggevallen duiders aan

SBS-talkshowtafels – maar ons te realiseren dat we allemaal verantwoordelijk zijn voor die democratie? En haar voortbestaan.

Zou het een idee zijn niet iedereen die uit de pas loopt van Wilders – Coenradie, Markuszower’s zeven dwergen – meteen serieus te nemen, maar ons te blijven realiseren waar ze voor staan? Bij Coenradie is dat remigratie en matig pianospel, bij mogelijk Mossad-agent Markuszower is dat PVV-beleid, het criminaliseren van een deel van de Nederlandse bevolking, het steunen van Israelische genocide en omvolkingstheorien. Ondermeer.

Zou het een idee zijn Markuszower niet ‘mogelijk Mossad-agent’ te noemen, maar wel heel graag te willen weten waarom hij, als beoogd vice-premier(!) in het nog steeds bestaande wrakhoutkabinet, niet door de screening van de AIVD kwam?

Zou het een idee zijn de leider van de VVD te waarderen als een heel goed politicus, iemand die het politieke spel knap speelt – onderhandelen, de juiste belangen dienen, waar nodig geholpen door leugens, VVD-ondernemers en NRC – maar haar heel kritisch te beschouwen als het gaat over de democratie? Omdat samenwerken met de PVV, omdat mogelijk samenwerken met de genoemde zeven dwergen, de democratie op geen enkele manier dient?

Zou het een idee zijn dat VVD-ers die zich zorgen maken over de richting van hun partij en het verdwijnen van het liberale gedachtengoed eindelijk de durf hebben hun mond open te trekken?

Zou het een idee zijn ons als land, als regering zelfs, hard uit te spreken over de voortdurende moorden van Israel op Palestijnen, burgers, journalisten, sinds een paar maanden onder het smokescreen van een staakt-het-vuren?

Zou het een idee zijn politiek leider en agro-lobbyist van der Plas die het kabinet in wording ‘een links kabinet’ noemt op geen enkele manier meer serieus te nemen?

En datzelfde laten gelden voor PVV-kamerlid Faber die ontstemd was omdat ze haar motie over ‘denaturalisatie van Marokkanen’ niet mag indienen? Omdat ze de regels niet kent, omdat ze niet kan klokkijken, omdat ze een racist in een mantelpakje is. Dat laatste is natuurlijk een stukje duiding, realiseer ik me, geen feit.

Zou het een idee zijn ons op alle manieren uit te spreken tegen politici en media-kanalen die groepen in de samenleving criminaliseren, buitensluiten, negatief kenschetsen of willen ‘remigreren’, omdat dat allemaal voorstadia zijn van het ICE-fascisme in de VS?

Zou het een idee zijn te strijden voor onze democratie?

Zelfs D. Trump, de democratisch gekozen dictator – zoveel mogelijk woonachtig in Florida en bedeeld met best kleine vingers – kan soms zinnen uitbrengen die de hardwerkende columnist verrassen. Ondanks alles dat hij de afgelopen jaren al zei, ondanks alternative facts, het uitschelden van journalisten, het schofferen van andere leiders, het ondermijnen van wetenschap.

Onder zijn leiding zijn de Verenigde Staten in hoog tempo bezig alles dat lijkt op internationale samenwerking kapot te maken, trekken zich terug uit verdragen en organisaties, blijken net zo’n grote hekel aan klimaatbeleid te hebben als aan vrouwenrechten, gebruiken geweld tegen andere landen en in toenemende mate tegen de eigen bevolking, lijken te streven naar een wereld waar slechts het recht van de allersterkste geldt, en informatie alleen nog maar via algoritmes van bevriende techbro-miljardairs tot ons kan komen. Erger nog: Peter Thiel, die bij die groep hoort, filosofeert hardop over de macht van tech-bazen als vervanging van de democratie.

Maar dan de zinnen van Trump waar ik over begon: gevraagd naar het afwijzen van internationale verdragen en wetten, zei hij ‘mijn eigen verstand en moraal zijn bepalend’. Dit is een beangstigende zin. Een man die leeft op een dieet van hamburgers, paracetamol en zelfoverschatting, die zich omringt met mensen die hem allemaal fantastisch vinden en doorlopend naar de mond praten, een man die elke afwijkende mening of tegen-stem afkapt, kaltstellt, intimideert of laat ontslaan, heeft niet meer nodig dan zijn ‘eigen verstand en moraal’, om beslissingen te nemen die de hele wereld raken, en beinvloeden. Dat is een puber die schreeuwt ik weet heel goed wat ik doe mama! terwijl hij stoned op een opgevoerde fatbike probeert een lawinepijl vanuit zijn anus af te schieten. Excuses voor dit beeld op de vroege maandagochtend.

En dan zijn moraal. De moraal van Trump ligt, denk ik, op dezelfde plek als het gezonde verstand van Caroline van der Plas (BBB) en de medemenselijkheid van Chris Stoffer (SGP). Het zou mij niet verbazen als de VVD – een partij die geen enkele verantwoording heeft afgelegd voor de politieke shitshow waarin we ons al 2,5 jaar bevinden, een partij die nu al weer bepalend lijkt in het komende kabinet, denk bonussen in de financiele wereld, denk wederom laf agro-beleid – haar leider geregeld een beetje Trump-moraal laat inspuiten.

Als het Donald J. Trump Presidential Museum een ruimte wijdt aan het verstand en de moraal van de gevreesde oranje leider wordt dat een megalomaan grote, volledig lege zaal, waar dag en nacht een kille wind doorheen waait. En de lucht van pis overheerst. Een foto van Victor Vlam en Raymond Mens is door hen zelf ergens aan een muur geprikt.
Je kunt, denk ik, nog beter de technische staf van Ajax het beleid laten bepalen dan het verstand en de moraal van de heer Trump. Maar goed, ik realiseer me, ik ben maar een satiricus van 63 kilo, hij is de capo di tutti capo. Het is de realiteit, Trump ís de realiteit. En dat die realiteit door de huidige politiek, door van Weel en Brekelmans en van Marum (DigiD…), wordt ontkend of vergoelijkt, dat vind ik pas echt beangstigend.

Ik had weer eens een gedachte, beinvloed door grote gebeurtenissen van de afgelopen week. En weken.

Als je, als politiek leider bijvoorbeeld, iets met veel nadruk en overtuiging beweert en het daarna een paar keer herhaalt, gaan mensen het geloven. Omdat mensen vaak geen tijd hebben om te bedenken of iets klopt, en zo’n leider zegt dat ook niet zomaar, natuurlijk..

Erger is dit: je kunt als leider daarna dat wat je beweerde als realiteit gaan zien, en volgende stappen en ideeen en beslissingen vanuit die realiteit nemen. Ook als wat je in eerste instantie beweerde volstrekt verzonnen is, of op zijn best hier en daar ergens in de buurt van de werkelijkheid komt. Je hebt dan een realiteit geschapen, die ga je serieus nemen, en (al naar gelang de sfeer van je leiderschap) iedereen die zich daartegen verzet wordt bestreden, belachelijk gemaakt of uitgeschakeld.
U wilt een paar voorbeelden, denk ik.

‘De president van dat land is drugshandelaar’. Dus we kunnen hem met militaire macht ontvoeren en berechten.

‘Al die postzegeltjes natuur leveren de biodiversiteit niks op’. Dus kunnen we ze opgeven, omhakken, wegspuiten, wat de agrarische activiteit ook een stuk makkelijker maakt trouwens.

‘Groenland is van groot strategisch belang voor ons, en is nu vergeven van de Russische en Chinese schepen’. Dus kunnen we ervoor zorgen dat Groenland weer volledig in onze invloedssfeer komt, of gewoon van ons wordt, dat zou het allemaal en stuk duidelijker en makkelijker maken. En, voeg ik daar zelf aan toe, de kans dat je Denen (laat staan de Groenlandse variant) verstaat is gewoon altijd heel klein, dus of overleggen dan wel zin heeft is det stœre spørgsmål.

‘Vogelgriep komt door trekvogels’. Dus laten we natuurgebieden met waterpartijen in de buurt van pluimveebedrijven sluiten, dan bestrijd je vogelgriep.

‘ICE is een legale overheidsinstantie, iedereen die zich verzet tegen arrestatie en/of de methodes van ICE is een terrorist’. En dan is inderdaad het in haar auto doodschieten van een vrouw van 37 met drie kinderen een tragisch maar logisch gevolg.

‘GL-PvdA is extreemlinks, dus daarmee kunnen we niet in een regering stappen’. En dus krijgen we, als vervanging van het huidige incompetente wrakhoutkabinet, een minderheidsregering, waarover one trick pony Wilders gaat verklaren….nee, nee, dit ga ik nog niet opschrijven, er zijn grenzen aan wat ik aankan, zo vroeg in dit besneeuwde jaar.

Wat ik zou willen: dat wij, weldenkende nadenkende mensen, op dezelfde manier waarheden gaan verspreiden, blijven verspreiden.
Die echt waar zijn. Als daad van verzet, want daden van verzet zijn meer nodig dan ooit. Medemenselijkheid als kernwaarde zien, dat is er een. Rekening houden met de mensen en de planeet om je heen ook. En ‘liefde overwint alles’ uitroepteken. Hoe meer we dat verspreiden, en uiten, hoe meer we daar naar leven, hoe meer het waar wordt.

Ik ben afgelopen woensdag getrouwd met de vrouw die ik, met reden, de allerliefste noem. Natuurlijk werden en zijn wij overspoeld met, of van, of door liefde. Maar uit werkelijk duizenden reacties die we kregen, rechtstreeks en via socials, bleek me hoeveel behoefte er is aan het bewijs van de mooie zin hierboven over liefde. En haar kracht. En dat íedereen daar iets mee kan, ook als je niet just married bent.

Op oudejaarsavond, nog na-suizend van mijn laatste oudejaarsvoorstelling een paar uur eerder, was ik oprecht geschokt door een reportage in het NOS-journaal over allerlei hulpdiensten die zich aan het voorbereiden waren op die avond, en de nacht erna. Hoeveel beschermende kleding nodig zou zijn, hoe vaak en op welke manier ze wellicht aangevallen zouden worden, of het even erg of erger zou worden als de afgelopen jaarwisselingen? Ik herhaal nog maar even: het ging hier niet om voetbalhooligans die zich (stiekem) voorbereidden op de grote slag tegen andere hooligans die zo dom waren 11 mannetjes in een andere kleur voetbalshirt beter te vinden dan de club die in hun hart gekerfd stond, nee, dit waren brandweermensen, ambulancepersoneel, politiemensen. Hulpverleners, mensen die ons te hulp schieten als dat nodig is.

Zo’n 12 uur later was volstrekt duidelijk dat de reportage niet overdreven of paniekerig was, overal in dit ‘gave land’ waren de hulpverleners aangevallen, met zwaar vuurwerk bekogeld, bedreigd en verwond.

Ik probeer te begrijpen wat er aan de hand is. Er zijn nogal wat mensen in dit land voor wie vrijheid, in handelen, in persoonlijke keuzes, het grootste goed is. Dat is mooi. Maar omdat er ook nogal wat politici zijn die suggereren, of letterlijk zeggen, dat die vrijheid echt heel groot is, dat je zelf wel kunt bepalen wat je wel of niet doet, dat jij de baas bent in je stad of dorp en niet de burgemeester of de gemeenteraad, dat (bijvoorbeeld) een vuurwerkverbod een grote inperking van die persoonlijke vrijheid zou zijn, loopt het steeds, en steeds meer, uit de hand. Iemand stuurde me een motie uit april (ingediend door Eerdmans en van de Plas) om het ‘vuurwerkverbod sowieso niet voor 2026 in te laten gaan’. Motie werd aangenomen, door steun van natuurlijk (populistisch) rechts, de SP en ook de VVD. En reken maar dat dat ‘sowieso’ er niet toevallig stond. Het laat namelijk zien dat je dat hele vuurwerkverbod eigenlijk maar een matig idee ziet. Zie een paar regels hierboven voor de ‘argumentatie’ dienaangaande. En vergeet de belangen van de vuurwerkbranche alsjeblieft niet..

De reactie op de vreselijkheden van de oudejaarsnacht waren even voorspelbaar als lelijk: Yesilgöz die haar jaarlijks terugkerende afschuw uitspreekt over geweld tegen hulpverleners, van der Plas die bezorgd is dat alle aandacht voor het komende verbod de aandacht afleidt van de ‘gezags- en gedragscrisis’. Dat laatste suggereert dat die dingen los staan van elkaar, en zijn ook nogal een gotspe van de leider van een partij waarvan prominenten bij voortduring media, juridische instanties en wetenschap in het openbaar aanvallen. Zou het kunnen, mevrouw van der Plas, dat u en de uwen de crisis mede veroorzaken?

En zou het ook tot de politiek kunnen doordringen dat regels en soms verboden nodig zijn om een samenleving overeind te houden, om mensen te beschermen, om vrijheden mogelijk te maken vraagteken uitroepteken.

Zou het kunnen dat het juist aan de politiek is, en zeker ook aan partijen die regeringsverantwoordelijkheid dragen en/of gaan dragen om daar eerlijk en duidelijk in te zijn: er zíjn regels, er moeten regels zijn, en ook als die je niet bevallen heb je je eraan te houden? Dat levert namelijk vrijheid voor iedereen op.

In mijn Oudejaars 2025 ONGEKEND – die ik vier dagen geleden na 90 voorstellingen afsloot, en die volgens de laatste berichten nog steeds integraal op een youtube-kanaal in uw buurt staat – sprak ik elke avond over mijn moeder. Dat had te maken met het noodpakket, wat velen van u ook al in enige vorm in huis zullen hebben, en waar zij en ik over spraken. Ook al omdat ik van haar vier zoons niet alleen de meest succesvolle maar ook nog eens de meest betrouwbare ben. En nee, niet alles in mijn voorstellingen is volledig op de realiteit gebaseerd. Maar goed, er zijn ook politieke partijen die op die manier zogenaamd beleid in elkaar kleien.

Ik omschreef mijn moeder aan mijn publiek als vrouw van 90, eind jaren 50 naar Nederland gekomen van de Ierse westkust waar ze geboren is. En ja, ook als still going strong, en dat is dan weer wel helemaal waar. Als ik die zin uitsprak, de meeste avonden in het najaar dat achter ons ligt, zag ik vaak twee beelden voor me. De plek waar ze precies vandaan komt, Cappa, een heel klein dorpje aan de Shannon, niet ver van Kilrush, een markettown, wij zouden zeggen een provincieplaats. Ik zag en zie de velden, meestal nat van recente rain of drizzle, het bos bij Kilrush (vrij uitzonderlijk omdat de Britse bezetters zo ongeveer al het Ierse bos wisten te kappen om in boten af te voeren naar Engeland; Cill Ruis, de feitelijke gealic naam van Kilrush betekent dan ook church in the woods, kerk in het bos), en natuurlijk de rivier, die bij Cappa al zo breed werd dat het bijna de baai naar de Atlantische oceaan is. En nu ik erover schrijf ruik ik ook de geur die bij die plek hoort, water, modder, rook van een turfvuurtje uit de boerderij iets verderop.

De andere plek die ik zag en zie ligt zo’n 150 kilometer zuidelijk langs diezelfde westkust. We gaan naar Beara, een schiereiland in de zuidwest-hoek van the Emerald Isle, zo’n twee uur vanaf Cork mocht u auto rijden en aan de verkeerde en dus goede kant van de weg blijven. Bij Bantry kijken we al uit over de gelijknamige baai, en voelen we de net al genoemde oceaan dichterbij komen. Bij Ballylickey mogen we even lachen om de naam van dat dorp, maar ook en vooral links aanhouden, waarna we bij Glengariff nog een keer links gaan. Beara, zoals beloofd. Het is nu nog een kilometer of 30 naar de plek waar voor mij veel van de kracht en schoonheid van Ierland bij elkaar komen. Langs een op dat moment best desolate weg wapperen vlaggen, nee, vaandels. Een kronkelweg met stevige klimmetjes leidt ons Dzogchen Beara binnen. Het is een retreat, een plek om je terug te trekken, een plek om tot rust te komen, het is zelfs een Buddhist Retreat, maar ik kan u uit eigen ervaring vertellen dat ook atheisten hartelijk welkom zijn. Het gaat hier niet over geloven, het gaat hier om de plek, en wat die met je doet. Je loopt letterlijk over de kliffen, vele tientallen meters boven de kolkende en bruisende oceaan. De lucht is prachtig blauw, het regent namelijk veel vaker niet dan wel langs deze kust, de zon is warm maar niet te warm, en overal vind je plekjes om in volledige rust te genieten van de uitzichten, van de groene heuvels vlakbij en de dito bergen iets verderop, als die witte stipjes zijn schapen die in volledige vrijheid over dit prachtige schiereiland lijken te banjeren, boven de zee en soms ook het land vliegen vogels waarin je soms meeuw-achtigen denkt te herkennen, maar de kans dat het andere soorten zijn is best groot. En dan realiseer ik me dat ik het woord groen nog niet genoemd heb. Ierland is het land waar groen is uitgevonden, het land dat meer kleuren groen heeft dan God of enig andere schepper ooit heeft kunnen bedenken. In een blik zie je meer varianten groen – het gras, de struiken, de bomen, die heuvels, die bergen verderop, die man met een buikje en een Iers voetbalshirt die met zijn ogen dicht geniet van waar hij deel van uitmaakt – dan waar ook ter wereld.

Je bent een met de natuur, een met het eiland, en ja, ook ik kom helemaal tot rust.
Ooit sprak ik Luka Bloom, een van mijn favoriete Ierse muzikanten. Toen ik hem vertelde dat ik geregeld op Beara kwam, begon hij met enthousiasme te vertellen over de plek waar ik u net naar mee nam. Ook hij komt er tot rust, ook hij wordt er wellicht geinspireerd, ook hij wordt daar een met de natuur. En dat laatste, dat soort momenten, wens ik u allemaal heel veel toe in 2026, geachte vroege luisteraar.

Fijne zondag.

Toen Esther Ouwehand van de echte Partij voor de Dieren in het debat vorige week kritisch was op de keuze van Buma-Bontenbal-Jetten om met de VVD te gaan (in)formeren, terwijl de ‘liberalen’ toch de huidige politieke shitshow (mijn woorden!), en die van de afgelopen drie jaar hebben veroorzaakt, probeerde de optimistische D66-voorman duidelijk te maken dat het dit keer echt anders zou zijn, anders zou gaan. Terwijl VVD-topvrouwen Yesilgöz en Becker vlak achter Ouwehand toekeken met een blik die zweefde tussen not amused en superzuur.

De VVD staat, dat vertelt ze u, voor de hardwerkende Nederlander en de mensen in het land, ze gaat voor rust in de portemonnee zorgen. Als ik nog een gemeenplaats gemist heb, excuses. En als ik ondertussen kijk naar wat de VVD wil is het meer vrijheden voor ondernemers, minder belasting- en regeldruk voor (grote) bedrijven, meer economische groei, waarna al dat verdiende geld ten goede kan gaan komen aan de genoemde gewone Nederlanders, en klimaatbeleid ook, natuurlijk.

Het enige punt is, het gebeurt niet, of nauwelijks. Tuurlijk, een deel van de belastingen die wél worden geheven – ook bij rijke mensen, ook bij goedverdienende bedrijven – komt ten goede aan zorg en onderwijs en infrastructuur en als er nog wat overschiet eventueel aan cultuur. Maar het grootste deel van het verdiende geld vloeit natuurlijk, elke keer weer, al decennialang, naar de aandeelhouders en de mensen die al een topinkomen en/of een groot vermogen hebben. De trickle van de trickle down economy is vaak maar een triest druppeltje zo nu en dan. En toch kan de VVD, of elke andere partij die de kiezer weet te overtuigen met dit economische verhaal, doen alsof het deze keer anders zal zijn.

Zoals marktwerking – zorg, openbaar vervoer, energie, wonen – echt de concurrentie gaat vergroten en daarmee de prijzen voor de consument gaat verlagen. Het gebeurt nooit, machtsconcentraties nemen toe, marktpartijen worden zo groot en sterk dat het niet ver van een monopolie zit, maar deze keer zal het echt anders zijn uitroepteken.
Ik geloof niet meer in deze keer zal het anders zijn.

De BBB heeft, vooral bij monde en handelen van Wiersma en van de Plas, al anderhalf jaar niks anders gedaan dan traineren, mist- en mestgordijnen optrekken, wetenschap ontkennen, nadere onderzoeken aanvragen en ondertussen de volksgezondheid en de biodiversiteit serieuze schade toebrengen. Met constant maar een leidend belang: dat van de grote agrobedrijven die de BBB ooit bedachten, en die hun megawinsten niet bedreigd willen zien worden door suffe dingen als longontstekingen in geitenregio’s, Parkinson waar met gif wordt gesproeid of drinkwaterproblemen.

Dat zal nooit anders zijn.

JA21 is een light-variant van PVV en FvD, waar extreem conservatisme, racisme en anti-migratiesentiment hand in hand gaan. Dat zal nooit anders zijn.

Voedselproducenten en (de meeste) supermarkten verkopen een onwaarschijnlijke hoeveelheid ongezond voedsel, tussendoortjes en snacks aan een steeds dikker en ongezonder wordende bevolking. Ze zullen het hebben over een gezondheidsoffensief en duurzaamheid, over hun verantwoordelijkheid, maar het zal nooit anders zijn.

Ik ben geen pessimist, ik ben een realist. En ook dat zal nooit anders zijn.

Terwijl ik dit schrijf krijgt Donald Trump de FIFA Peace Prize uitgereikt van Gianni Infantino. Ik had in plaats van uitgereikt liever ingebracht geschreven, maar ik ga het netjes houden. Trump is, dat weet u, de democratisch gekozen dictator van de VS, Infantino is de baas van de wereldvoetbalbond, een organisatie waar het vaker over corruptie, televisierechten, sponsordeals en foute leiders gaat dan over splijtende passes en onvergetelijke doelpunten. Helaas. Infantino is in zijn jeugd in een groot vat vloeibare zelfingenomenheid gevallen, waardoor hij de meest krankzinnige beslissingen kan nemen en ontmoetingen kan hebben, terwijl hij constant uitstraalt dat hij lekker bezig is (en het ook wel heel erg heeft getroffen, met zichzelf). In ons land noemen we dat het Syndroom van Yesilgöz.

De vredesprijs is een paar maanden geleden door Infantino bedacht (om aan Trump uit te kunnen reiken), omdat woke-elementen wereldwijd ervoor hadden gezorgd dat de Oranje Leider de Nobelprijs voor de Vrede niet kreeg. De vredes die Trump bewerkstelligd heeft zijn ondermeer in Gaza – waar het IDF donderdag nog twee Palestijnse broertjes van 9 en 10 vermoorde, Fadi en Goma Abu Assi, omdat ze ‘verdachten waren die een direct gevaar vormden voor Israelische soldaten’ – en tussen Rwanda en DCR, waar feitelijke vrede ongeveer even dichtbij lijkt als een nummer-1-notering voor Marco Borsato in de Top2000.

De FIFA is in mijn ogen een organisatie die van zoveel zelfverrijking en machtsmisbruik aan elkaar hangt dat zelfs de Siciliaanse maffia mompelt dat het allemaal wel wat minder kan, toch…? Maar ja, voetbal is een leuk spelletje en als je eerder al toernooien organiseerde in het Qatar van de dwangarbeiders en het Rusland van Putin, is er natuurlijk geen reden te bedenken de VS over te slaan, ondanks gewelddadigheden tegen Latijns-Amerikaanse buren en burgers in eigen land, het slopen van de democratie en het, ten faveure van genoemde leider in het Kremlin, serieus laten wankelen van de NAVO. Vijf weken, meer wedstrijden dan ooit, meer hitte en meer klimaatschade ook.

Ik denk niet de Infantino en zijn meelopers het bij deze prijs gaan laten. Ik denk dat Benjamin Nethanyahu een officiele FIFA-wedstrijdbal krijgt toegekend, wegens zijn jarenlange inzet voor het in beweging houden van Palestijnse kinderen. De EBU kan wellicht ruimte maken voor deze uitreiking net voordat Israel optreedt tijdens de finale van het Songfestival in Bazel.

De FIFA Healthy Food Award gaat naar Coca Cola, want zeker als het tijdens een belangrijke voetbalwedstrijd 37 graden is, is het van het grootste belang te blijven drinken, en dan het liefst iets uit een plastic flesje van een van de hoofdsponsors. En in samenwerking met een grote bandenfabrikant gaat een extra FIFA-Michelinster naar Burger King.
En mocht u sommige beelden in dit stukje beledigend of zelfs krankzinnig vinden, hou ik graag de lijn-Mona Keijzer aan. Zij zei na haar schandalige NOS-Hamas tweet dat ze ook 20 keer per dag een tweetje niet verstuurt. Dat is als een automobilist die een voetganger van het zebrapad schept omdat ze in haar auto zit te vapen, en dan roept maar die andere 20 mensen konden veilig oversteken! Zo werkt dat ook met columns die ik niet publiceer. Die zijn pas echt fel en beledigend.