Omdat de oorlogsmisdadigers in Washington en Jeruzalem doorgaan met wat ze doen – bombarderen van ‘militaire doelen’ waar door een speling van het lot ook erg veel gewone burgers in de buurt wonen – stijgen wereldwijd de energieprijzen en staan allerlei economiën op wankelen. In ons land gaat het vooralsnog vooral over ‘de prijs aan de pomp’, wat natuurlijk een feitelijk en fluctuerend gegeven is, maar ook een grote symboliek kent. Vrijheid in ons land lijkt vooral te bestaan uit lekker je auto vol kunnen tanken om daarna, knagend aan een gehaktstaaf, net iets boven de maximumsnelheid naar huis te zoeven om te kijken wat Derksen nu weer voor domme lelijkheid gaat debiteren.

Sorry, ik zal mijn cynismefilter weer aanzetten nu.

Er werd gedebatteerd in de Kamer, over energieprijzen, over mogelijke compensatie. Opvallend was dat het idee stop alle steun aan de oorlogshandelingen van Israel en de VS, en probeer met het nog wel-denkende deel van de wereld – Europa, Canada, India, Australie, het mondiale zuiden – een coalitie te vormen die gaat opereren vanuit samenwerking, solidariteit, energietransitie en behoud van wat we nog hebben niet heel uitgebreid aan de orde kwam. Een Coalition of the Willing, zoiets.

Oke, op een bepaald moment sprak Christine Teunissen (PvdD), ondermeer over het idee (stond een paar weken geleden ook op deze plek) dat een serieuze overgang naar duurzame energievormen ons land minder afhankelijk zou maken van fossiele stromen vanuit onbetrouwbare landen, laat staan vanuit oorlogsgebieden, met als extra bonus dat het de strijd tegen de voortsnellende klimaatcrisis positief zou beinvloeden. Ze werd geinterrumpeerd door Hidde Heutink, een backbencher van de PVV, maar goed, dat zijn ze zijn bij de PVV natuurlijk allemaal, als ze nog niet afgesplitst zijn. Ik zag een felle blik, en dacht als de man ooit een acteursopleiding had gedaan had ie in een hoop Nederlandse oorlogsfilms een dragende bijrol kunnen spelen.

Hij zei ‘op welke planeet leeft mevrouw Teunissen?!’

Hij dacht daarmee een punt gemaakt te hebben, want het was in het Heutink-hoofd natuurlijk een absolute onmogelijkheid, een planeet met minder fossiele brandstoffen, laat staan een planeet met minder productie en consumptie. Het zou zomaar kunnen dat nogal wat mensen die de woorden van Heutink serieus nemen geregeld de smaak van bovengenoemde gehaktstaaf in de mond hebben.

Ik moest denken aan een motto van de Partij voor de Dieren: er is geen planeet-B. We leven met zijn allen op dezelfde planeet, op deze planeet, en hebben dus ook de plicht haar te beschermen.

De oorlog of eigenlijk oorlogen waarnaar ik net verwees zijn al verschrikkelijk vanwege oorlogshandelingen, doden, vluchtelingen, maar de klimaatschade door bombardementen en brandende olievoorraden is ook nog eens bijna niet te bevatten. En ja, meneer Heutink, dat gebeurt op ónze planeet, en ja, we moeten er alles aan doen om dat te stoppen.

En dat FvD in hetzelfde debat opperde dat we weer Russisch gas moeten gaan kopen, ‘want we moeten met iedereen handel kunnen drijven’ en ‘het beeld van de oorlog dat wij hebben klopt echt niet’ geeft alleen maar aan dat de Kremlinpropaganda zich diep in onze democratie ophoudt.

De vraag moet trouwens zijn: welke planeet zou u willen leven? En ons daarvoor inzetten, voor onszelf en de generaties na ons.

Zijn er nou komende woensdag weer verkiezingen…?

Ja, er zijn wéér verkiezingen, maar dit keer niet omdat er een van onkunde&onwil aan elkaar gespijkerd kabinet is gevallen, en ook niet omdat een partijleider leugens ten faveure van de ‘hardwerkende Nederlander’ verkoos boven feiten ten faveure van iedereen in dit land – niet te verwarren met de ‘inheemse bevolking’, alsjeblieft zeg… – nee hoor, het zijn gewoon de vierjaarlijkse Gemeenteraadsverkiezingen. De minst populaire verkiezingen van onze nog steeds overeind staande democratie, terwijl de directe invloed van de plaatselijke politiek op ons leven echt groot is. En volgens mij heeft uw stem woensdag ook te maken met wat er in de grote wereld gebeurt, zelfs met de voortgaande illegale oorlog die twee militaire wereldmachten voeren met een land met een afzichtelijk en gewelddadig bewind. Op het moment dat ik schrijf heeft de regering-Jetten nog steeds ‘begrip’ voor die oorlogsdaden, iets waar ik op geen enkele manier begrip voor op kan brengen. We spreken toch echt over het bombarderen van een school vol kinderen, over het continu bestoken van miljoenenstad Teheran, over een Minister van Oorlog die met Kruisvaarderssymbolen op zijn lijf beweert dat de ‘rules of engagement’ voor zijn leger niet gelden, en over Israel dat in Libanon hetzelfde doet als in Gaza, bombarderen, verjagen, het leven onmogelijk maken, alles onder de vlag van strijd tegen terroristen. Terwijl de etnische zuivering van de Westbank voortgaat.

Harder dan oorlog (voeren) wordt het niet in dit leven, dat lijkt me duidelijk. Maar het lijkt me een gevolg van een wereldbeeld, een gevolg van hoe je in de wereld staat, hoe je je verhoudt tot anderen. De filosofie achter het Trumpregime wordt steeds duidelijker: empathie is een zonde, over sociaal gevoel wordt negatief gedacht, woke en alles dat zo genoemd wordt dient bestreden en uitgeschakeld te worden, democratie en echte vrijheid gaan niet samen. Dat wat mij betreft al behoorlijk donkere wereld- en mensbeeld, wordt gecombineerd met een volledig inzetten op (economische) groei, volledige vrijheid voor bedrijven en ondernemers en daarmee vernietiging van zo ongeveer alles dat onze planeet mooi, en leefbaar, maakt.

Dat gedachtengoed is leidend in de VS en rukt dichter bij huis ook op, zeker bij (extreem)rechtse en nationalistische partijen.

En daarmee heeft het, denk ik, met uw stem aanstaande woensdag te maken. Stem juist voor samenwerking en sociale verbanden voor behoud van natuur (of voor rewilding, als u echt durft..), stem juist voor muziekscholen en theaters en buurthuizen en jeugdzorg en vluchtelingenopvang en duurzame energie-cooperaties en en en…

En ja, soms betekent dat een stem tegen een bedrijventerrein, een datacentrum, een ringweg, maar u mag ervan uitgaan dat vooralsnog in de ‘grote politiek’ de stem van de ondernemers en de grote bedrijven en hun lobby al meer dan genoeg weerklank vindt, wellicht kunnen we hier en daar in de kleinere politiek wat weerstand bieden.

En mocht iemand zeggen dat dit een links verhaal is: het lijkt mij niet. Dat zou alleen kunnen kloppen als welzijn, sociaal gevoel, volksgezondheid, samenwerking en behoud van je leefomgeving links zijn, en dan is iemand ietwat krankzinnig. Of VVD-er in campagnestand, dat kan natuurlijk ook.

Eigenlijk is het heel verdrietigmakend: constant mannen op tv zien, in uniform of in pak+stropdas, die praten over doelen die geraakt zijn, over succesvolle bombardementen, over de vijand die op alle mogelijke manieren uitgeschakeld dient te worden. Het is oorlog, waarbij de ene leider, Nethanyahu, gewoon doorgaat met schenden van internationaal recht en, na Gaza, nu ook in Libanon de volledige bevolking als terrorist beschouwt, hetgeen hem de vrijheid geeft elke vorm van geweld te gebruiken. En de andere oorlogsleiders, Trump, Vance, Hegseth en Rubio, erin slaagden om vier verschillende verhalen te hebben over de reden van de oorlog, over wat ze willen bereiken. Ik hoorde Dick Schoof mompelen ‘als je dat ziet had mijn kabinet het nog behoorlijk goed voor elkaar’. Als Trump, Vance, Hegseth en Rubio ooit bij u in de straat de buurt-BBQ gaan organiseren heb ik maar 1 tip: zo snel mogelijk verhuizen.

De oorlogsgevolgen voor ons land werden snel duidelijk: vele landgenoten zaten vast in een golfstaat, en dieselbusjes staan huilend bij de pomp.

Wat het eerste betreft: alle influence-youtube-hiphop-types die in Dubai zitten omdat ze de belastingmoraal hebben van een Limburgse VVD-er, mogen wat mij betreft zelf betalen voor hun evacuatie. Twee Hermès-tassen en een Patek Philippe horloge per ticket lijkt me redelijk. En anders roeien ze zelf maar terug, door de Straat van Hormuz.

Maar wat de energieprijzen betreft doe ik u, met een omweg, een stukje inhoud.

Eva Jinek opende donderdag haar programma met: opvallende actie in Amsterdam, Exctinction Rebellion lijmt deuren dicht van 35 middelbare scholen. De beelden die ze toont komen van Telegraaf-TV, de kids voor de camera zeggen dingen als je komt op tijd op school, zijn de deuren opeens dicht en het had ook op een andere manier gekund en ze moeten iets anders doen dan mij irriteren…

Eva vraagt, ironisch: Wouter, dit vind jij natuurlijk een geweldige actie…? Waarna Wouter de Winther, journalist van diezelfde Telegraaf, mag duiden dat XR er naast zit: als je deze jonge Nederlanders al kwijt aan het raken bent, dan hoeven we nog niet eens na te denken wat de oudere generatie ervan vindt. Die vinden dat scholen open moeten en dat je ook niet op de snelweg moet gaan zitten met je lijm. Ik denk dat ze bezig zijn hun draagvlak in de samenleving, zelfs onder jongeren, behoorlijk te ondergraven nu.

Dus: de T knipt 5 jongeren achter elkaar die vinden wat die krant ook vindt, de journalist van de T trekt daar een zelfbedachte conclusie uit, en niemand (niemand!) aan tafel zegt: laten we als Nederland klimaatneutraal én energie-onafhankelijk worden, laten we onze eigen duurzame energie opwekken. Want Russisch gas is oorlogs-gas, de VS zijn zo betrouwbaar als Mona Keijzer, en de Straat van Hormuz is opgebroken. En laten we vooral niet luisteren naar Eerdmans en Markuszower en de resten van de PVV, die de Groningse gasputten weer willen openen. Partijen die in alle toonaarden tegen klimaatbeleid zijn, willen wel de Groningers weer een bot mes in de rug planten.

Kijk nou één keer wat verder dan je volgende post op de socials, kies voor klimaatbeleid én duurzame energie, juist ook voor al die arme kids bij hun dichtgelijmde schooldeur.

Politiek gezien is vandaag een feestelijke dag. Niet dat ik grote blijdschap voel bij het nieuwe kabinet, en wat er tot nu toe aan beleidsvoornemens naar buiten kwam – hogere bonussen in de financiele sector, het al heel lang slechte idee van hypotheekrente-aftrek in stand houden, de zogenaamde vrijheidsbijdrage door fiscale slimheden vooral laten betalen door ‘hardwerkende Nederlanders’ (en veel minder door bedrijven en hoge inkomens), en het onnodig hard aanpakken van uitkeringen en andere sociale vangnetten – maar wél dat het een voorgoed tot-nooit-ziens! is tegen het wrakhoutkabinet Schoof. Quote uit zijn afscheidsinterview, vrijdag in deze krant: ‘Je kunt niet zeggen: het was een succes’. Klopt. Vergelijkbaar met de vrouw die voor de crematie van haar man verklaart ‘Je kunt niet zeggen: ik heb er zin in’ of voormalig-prins Andrew die afgelopen donderdagavond mompelde ‘You cannot say: this was a happy birthday…’.

Schoof of eigenlijk degenen die de dienst echt uitmaakten wisten een krankzinnige hoeveelheid onbetrouwbare talentlozen bij elkaar te vegen, Wiersma, Klever, Keijzer, Faber, Agema, en dan kom ik aan de mannen niet eens toe, vooral omdat niemand erin slaagde kwa lafheid en nietszeggendheid over ‘leider’ Schoof te komen. Hoewel van Weel, met werkelijk al zijn in slechtzittende pakken gedane uitspraken over de voortdurende Israelische genocide in Gaza, aardig in de buurt kwam. Hoera, dus.
Vandaag: het bordes uitroepteken. Als bewindspersoon met feitelijk afgeronde opleidingen die ook als zodanig op je LinkedIn staan vraag je je dan natuurlijk af wat trek ik aan, waar mag ik staan, hoe kijk ik als de flitsen flitsen?

Die bordesfoto verdwijnt namelijk nooit meer. Kijk nog maar n keer naar de foto op 2 juli 2024, waar de bende van Schoof gezellie samen om de koning heen op de trappetjes staan. Als het in uw eigen leven een keer wat tegenzit is dat echt een foto die je laat zien dat het altijd veel erger kan. En is de zalmkleurige outfit van mevrouw Agema slechts door intensieve EMDR uit je visuele geheugen te wissen, weet ik uit ervaring.

Toch is mijn punt in deze column: het gaat er niet om hoe je erop staat, maar waar je voor staat.

En dus roep ik vanaf deze invloedrijke plek toch maar naar Jetten en zijn kompanen: wees sociaal! Wees sociaal voor genoemde mensen met een uitkering, die bijna altijd tegen hun wil in die situatie terecht kwamen. Wees sociaal voor alle slachtoffers van toeslagenaffaire, voor iedereen die nog steeds met u, de overheid in de slag is, om (financiele) genoegdoening te krijgen. En ja, dat geldt voor veel mensen in Groningen net zo hard. Wees sociaal voor landen en organisaties die (onze) ontwikkelingssamenwerking nodig hebben.

En, CDA: ga niet terug naar het superschadelijke agrobeleid dat jullie decennialang voerden. Beloof de boeren niet weer geitenpaadjes die nergens heen leiden, en oplossingen die dat niet zijn. Kom met een eerlijk verhaal van grote verandering, minder vee, minder mest, minder stikstof, minder gif, meer natuur en nog steeds een heel belangrijke plek voor de sector. Desnoods met Yvon Jaspers.

En, kabinet-Jetten: spreek eindelijk Israel aan, op het geweld, de bombardementen, het uithongeren, de etnische zuivering, de nederzettingenpolitiek. Wees geen getuige van deze onmenselijkheden, spreek je ertegen uit.

Ga daarvoor staan, nadat u op dat bordes stond.

Het zou een verassing kunnen zijn op uw welverdiende maandagochtend, maar ik moet het toch weer over het klimaat hebben. Omdat twee zaken afgelopen week hard binnenkwamen. The Guardian, Britse krant die, vergelijkbaar met de krant de u nu leest, de klimaatcrisis al jaren zeer serieus neemt, schreef woensdag over een tipping point of zelfs point of no return, waarbij door toenemende opwarming van de aarde de temperaturen veel meer zullen gaan stijgen dan de anderhalf of twee graden gemiddeld (waar we nu al zo ongeveer van uit gaan). Door de temperatuurstijging die er nu is, is het extreme weer, en alle schade die daarbij hoort, al ernstig toegenomen, en worden gebieden onleefbaar, als het drie graden of meer zou worden zullen ‘economie en samenleving instorten’. Ik weet, de omschrijvingen, van de krant, van wetenschappers, zijn zo groot (en angstaanjagend) dat ze bijna niet te bevatten zijn.

Terwijl de Wereldbank en andere financiële instellingen en economen die verder kijken dan hun spreadsheet en wetenschappers in zeer ruime zin allemaal al jaren vergelijkbare waarschuwingen afgeven.

Het belangrijkste tegenargument van klimaatontkenners en andere struisvogelachtigen: het is allemaal alarmisme uitroepteken, eventueel aangevuld met de interessante afleiding van de feiten dat ‘CO2 heel goed is voor de plantgroei’. Klopt an sich, maar als de temperatuur steeds 38 graden is of het zoete water is op of de zeespiegelstijging heeft je land onder de branding verstopt, is het best lastig groeien, voor je plantjes.

Oftewel, klimaatbeleid IS economisch beleid. Als je toekomstgericht (economisch) beleid wilt voeren, als nieuw kabinet bijvoorbeeld, voor ‘rust in de portemonnee’ of een ‘beter vestigingsklimaat’, voor de ‘hardwerkende Nederlander’ of ‘groene groei’ zelfs, dan moet klimaatbeleid leidend zijn. En als je argument is dat klimaatregelen niet zo goed liggen bij de mensen, of Telegraaflezers in ruimste zin, dan zul je het beter moeten uitleggen. En natuurlijk níet in tijden van al het bovenstaande, en een aanpalende stikstofcrisis, een extra luchthaven openen voor vakantievluchten, dat ook.

Oke, één argumentje nog voor echt klimaatbeleid, en energietransitie: onafhankelijkheid. Onafhankelijkheid van Russisch gas en van LNG uit de VS en van olie uit allerlei golfstaten waar mensenrechten net zo zeldzaam zijn als een mogul-skier met zijn originele kniebanden.

We hébben de zon en de wind en de getijden en aardwarmte, we kúnnen alle huizen isoleren, we kunnen de boeren meenemen in verduurzaming, we kúnnen klimaatbeleid voeren en er op geen enkele manier op achteruitgaan.

De andere ontwikkeling: de Amerikaanse regering heeft officieel besloten de feiten achter zich te laten, door voortaan met een realiteit te werken waarin broeikasgassen (CO2, methaan etc) niet schadelijk zijn voor de planeet, en de mensen die erop leven. Het gevolg is dat alle uitstoot is toegestaan, dat controles niet meer nodig zijn, en dat Trump ook nog een volgende award in zijn vunzige kastje mocht proppen: Onbetwiste Kampioen van Prachtige Schone Steenkool.

Er zullen rechtszaken komen, staten zullen hun eigen beleid blijven voeren, duurzame energie zal ook in de VS steeds goedkoper worden (in tegenstelling tot fossiel), maar dat het van een oogverblindende kortzichtigheid getuigt, lijkt me duidelijk. Temeer omdat het Trump-regime nu overweegt zwaartekracht binnenkort onder woke te vatten, waarmee ook de volledige obesitasproblematiek daar opgelost lijkt.

Soms begrijp ik mensen niet, en politici al helemaal niet. Als u me vaker leest op deze plek wist u dat wellicht al. Wij zijn een rijk, democratisch en behoorlijk vrij land. We hebben het goed, velen van ons hebben het heel goed. Omdat we altijd te eten hebben, een warm huis en een dagelijkse douche en medische hulp als dat nodig is en geen angst voor vervolging en/of gemaskerde arrestatie en en en..

Ja, ik weet, er ís armoede in ons land, en er zijn kinderen die hongerig in de klas zitten en er zijn veel te weinig huizen en niet alle medicijnen en behandelingen zijn betaalbaar, maar overall hebben wij het echt getroffen.

Mijn onbegrip zit hier: als je dit weet, en daar elke dag van geniet, hoe kun je dan, als partij, als nieuw kabinet, beleid voorstaan dat vooral ten goede gaat komen aan al diegenen die het al goed (of heel goed) hebben, terwijl zoveel mensen, in ons land maar zeker ook op andere plekken, er echt veel slechter van gaan worden? Specifiek: hoe is het mogelijk dat zowel politiek leider van de VVD en beoogd minister Yesilgöz als ’s lands penningmeester Heinen letterlijk zeggen dat ze het liefst meer geld hadden weggehaald bij ontwikkelingssamenwerking? Hoe is het mogelijk dat dát is waar je voor staat, hoe is het mogelijk dat je dát het liefste ook op je triomfantelijke billboards langs snelwegen had gekalkt, samen met je hypotheekrente-wanbeleid en ‘strengere asielaanpak’.

Terwijl je beleid voert en gaat voeren waardoor (extreem)vermogenden en door aandeelhoudersbelangen gedreven bedrijven het beter gaan krijgen, maak je duidelijk dat je het liefst nog meer had weggehaald bij de armen en extreem-armen van deze wereld, bij zich ontwikkelende landen, bij landen en mensen waarmee we een planeet delen, die op allerlei plekken onleefbaar dreigt te worden door klimaatverandering. Mede veroorzaakt door ons economisch systeem. Dus terwijl bedrijven nauwelijks worden aangepakt op uitstoot, en ze subsidie krijgen voor ‘dure energie’, en er een extra vakantievluchten-luchthaven bij dreigt te komen, zeg je tegen de hoek van de wereld waar de klappen vallen jullie krijgen al jaren steeds minder, en wat ons betreft had daar nog wel wat afgekund.

Een minister van Defensie moet niet vooral met bewapening en conflicten bezig zijn, maar met het voorkomen van conflicten. En ja, dan ziet iedereen het verband met voedselzekerheid, water, met burgerrechten en sociale en persoonlijke veiligheid op de plek waar je leeft. Ontwikkelingssamenwerking gaat daarover.
Omdat virussen en ziektes vrij makkelijk reizen, raakt gezondheid op andere plekken op aarde ook aan die van ons. Ontwikkelingssamenwerking gaat daarover.
Omdat beschaving betekent dat je als vrouw alle rechten hebt die de man ook heeft, omdat kinderen niet in een kobaltmijn zouden moeten werken voor onze tech-spulletjes maar in de schoolbanken moeten zitten, omdat mensen de vrijheid zouden moeten hebben hun eigen toekomst te bepalen en niet onderdrukt te worden, hetgeen dan weer de kans vergroot dat ze niet op de vlucht slaan. Met een bootje naar Europa bijvoorbeeld. Ontwikkelingssamenwerking gaat daarover.

Politici die dat niet willen zien, die graag nog minder ontwikkelingssamenwerking zouden willen, kunnen rekenen op mijn onbegrip. En enige minachting eigenlijk ook wel.

Het is heel goed mogelijk dat u columns in Trouw leest op zoek naar antwoorden. Omdat u weet dat deze krant columnisten ruimte geeft die nadenken over grote zaken, vaak lang nadenken, en daardoor antwoorden kunnen leveren. Vaak goede of toch op zijn minst interessante antwoorden.

Maar soms is het even nodig vragen te stellen. Waarbij de columnist van dienst heel erg hoopt dat u de tijd neemt over een aantal daarvan zelf na te denken. Want daar kunnen goede dingen uit voortkomen. Dus.

Zou het een idee zijn de zorgen over (onze) democratie serieus te nemen?

Zou het een idee zijn ons niet teveel af te laten leiden door bijzaken, ophef en clickbait anderszins – van oprispingen uit Washington tot dito van omhooggevallen duiders aan

SBS-talkshowtafels – maar ons te realiseren dat we allemaal verantwoordelijk zijn voor die democratie? En haar voortbestaan.

Zou het een idee zijn niet iedereen die uit de pas loopt van Wilders – Coenradie, Markuszower’s zeven dwergen – meteen serieus te nemen, maar ons te blijven realiseren waar ze voor staan? Bij Coenradie is dat remigratie en matig pianospel, bij mogelijk Mossad-agent Markuszower is dat PVV-beleid, het criminaliseren van een deel van de Nederlandse bevolking, het steunen van Israelische genocide en omvolkingstheorien. Ondermeer.

Zou het een idee zijn Markuszower niet ‘mogelijk Mossad-agent’ te noemen, maar wel heel graag te willen weten waarom hij, als beoogd vice-premier(!) in het nog steeds bestaande wrakhoutkabinet, niet door de screening van de AIVD kwam?

Zou het een idee zijn de leider van de VVD te waarderen als een heel goed politicus, iemand die het politieke spel knap speelt – onderhandelen, de juiste belangen dienen, waar nodig geholpen door leugens, VVD-ondernemers en NRC – maar haar heel kritisch te beschouwen als het gaat over de democratie? Omdat samenwerken met de PVV, omdat mogelijk samenwerken met de genoemde zeven dwergen, de democratie op geen enkele manier dient?

Zou het een idee zijn dat VVD-ers die zich zorgen maken over de richting van hun partij en het verdwijnen van het liberale gedachtengoed eindelijk de durf hebben hun mond open te trekken?

Zou het een idee zijn ons als land, als regering zelfs, hard uit te spreken over de voortdurende moorden van Israel op Palestijnen, burgers, journalisten, sinds een paar maanden onder het smokescreen van een staakt-het-vuren?

Zou het een idee zijn politiek leider en agro-lobbyist van der Plas die het kabinet in wording ‘een links kabinet’ noemt op geen enkele manier meer serieus te nemen?

En datzelfde laten gelden voor PVV-kamerlid Faber die ontstemd was omdat ze haar motie over ‘denaturalisatie van Marokkanen’ niet mag indienen? Omdat ze de regels niet kent, omdat ze niet kan klokkijken, omdat ze een racist in een mantelpakje is. Dat laatste is natuurlijk een stukje duiding, realiseer ik me, geen feit.

Zou het een idee zijn ons op alle manieren uit te spreken tegen politici en media-kanalen die groepen in de samenleving criminaliseren, buitensluiten, negatief kenschetsen of willen ‘remigreren’, omdat dat allemaal voorstadia zijn van het ICE-fascisme in de VS?

Zou het een idee zijn te strijden voor onze democratie?

Zelfs D. Trump, de democratisch gekozen dictator – zoveel mogelijk woonachtig in Florida en bedeeld met best kleine vingers – kan soms zinnen uitbrengen die de hardwerkende columnist verrassen. Ondanks alles dat hij de afgelopen jaren al zei, ondanks alternative facts, het uitschelden van journalisten, het schofferen van andere leiders, het ondermijnen van wetenschap.

Onder zijn leiding zijn de Verenigde Staten in hoog tempo bezig alles dat lijkt op internationale samenwerking kapot te maken, trekken zich terug uit verdragen en organisaties, blijken net zo’n grote hekel aan klimaatbeleid te hebben als aan vrouwenrechten, gebruiken geweld tegen andere landen en in toenemende mate tegen de eigen bevolking, lijken te streven naar een wereld waar slechts het recht van de allersterkste geldt, en informatie alleen nog maar via algoritmes van bevriende techbro-miljardairs tot ons kan komen. Erger nog: Peter Thiel, die bij die groep hoort, filosofeert hardop over de macht van tech-bazen als vervanging van de democratie.

Maar dan de zinnen van Trump waar ik over begon: gevraagd naar het afwijzen van internationale verdragen en wetten, zei hij ‘mijn eigen verstand en moraal zijn bepalend’. Dit is een beangstigende zin. Een man die leeft op een dieet van hamburgers, paracetamol en zelfoverschatting, die zich omringt met mensen die hem allemaal fantastisch vinden en doorlopend naar de mond praten, een man die elke afwijkende mening of tegen-stem afkapt, kaltstellt, intimideert of laat ontslaan, heeft niet meer nodig dan zijn ‘eigen verstand en moraal’, om beslissingen te nemen die de hele wereld raken, en beinvloeden. Dat is een puber die schreeuwt ik weet heel goed wat ik doe mama! terwijl hij stoned op een opgevoerde fatbike probeert een lawinepijl vanuit zijn anus af te schieten. Excuses voor dit beeld op de vroege maandagochtend.

En dan zijn moraal. De moraal van Trump ligt, denk ik, op dezelfde plek als het gezonde verstand van Caroline van der Plas (BBB) en de medemenselijkheid van Chris Stoffer (SGP). Het zou mij niet verbazen als de VVD – een partij die geen enkele verantwoording heeft afgelegd voor de politieke shitshow waarin we ons al 2,5 jaar bevinden, een partij die nu al weer bepalend lijkt in het komende kabinet, denk bonussen in de financiele wereld, denk wederom laf agro-beleid – haar leider geregeld een beetje Trump-moraal laat inspuiten.

Als het Donald J. Trump Presidential Museum een ruimte wijdt aan het verstand en de moraal van de gevreesde oranje leider wordt dat een megalomaan grote, volledig lege zaal, waar dag en nacht een kille wind doorheen waait. En de lucht van pis overheerst. Een foto van Victor Vlam en Raymond Mens is door hen zelf ergens aan een muur geprikt.
Je kunt, denk ik, nog beter de technische staf van Ajax het beleid laten bepalen dan het verstand en de moraal van de heer Trump. Maar goed, ik realiseer me, ik ben maar een satiricus van 63 kilo, hij is de capo di tutti capo. Het is de realiteit, Trump ís de realiteit. En dat die realiteit door de huidige politiek, door van Weel en Brekelmans en van Marum (DigiD…), wordt ontkend of vergoelijkt, dat vind ik pas echt beangstigend.

Ik had weer eens een gedachte, beinvloed door grote gebeurtenissen van de afgelopen week. En weken.

Als je, als politiek leider bijvoorbeeld, iets met veel nadruk en overtuiging beweert en het daarna een paar keer herhaalt, gaan mensen het geloven. Omdat mensen vaak geen tijd hebben om te bedenken of iets klopt, en zo’n leider zegt dat ook niet zomaar, natuurlijk..

Erger is dit: je kunt als leider daarna dat wat je beweerde als realiteit gaan zien, en volgende stappen en ideeen en beslissingen vanuit die realiteit nemen. Ook als wat je in eerste instantie beweerde volstrekt verzonnen is, of op zijn best hier en daar ergens in de buurt van de werkelijkheid komt. Je hebt dan een realiteit geschapen, die ga je serieus nemen, en (al naar gelang de sfeer van je leiderschap) iedereen die zich daartegen verzet wordt bestreden, belachelijk gemaakt of uitgeschakeld.
U wilt een paar voorbeelden, denk ik.

‘De president van dat land is drugshandelaar’. Dus we kunnen hem met militaire macht ontvoeren en berechten.

‘Al die postzegeltjes natuur leveren de biodiversiteit niks op’. Dus kunnen we ze opgeven, omhakken, wegspuiten, wat de agrarische activiteit ook een stuk makkelijker maakt trouwens.

‘Groenland is van groot strategisch belang voor ons, en is nu vergeven van de Russische en Chinese schepen’. Dus kunnen we ervoor zorgen dat Groenland weer volledig in onze invloedssfeer komt, of gewoon van ons wordt, dat zou het allemaal en stuk duidelijker en makkelijker maken. En, voeg ik daar zelf aan toe, de kans dat je Denen (laat staan de Groenlandse variant) verstaat is gewoon altijd heel klein, dus of overleggen dan wel zin heeft is det stœre spørgsmål.

‘Vogelgriep komt door trekvogels’. Dus laten we natuurgebieden met waterpartijen in de buurt van pluimveebedrijven sluiten, dan bestrijd je vogelgriep.

‘ICE is een legale overheidsinstantie, iedereen die zich verzet tegen arrestatie en/of de methodes van ICE is een terrorist’. En dan is inderdaad het in haar auto doodschieten van een vrouw van 37 met drie kinderen een tragisch maar logisch gevolg.

‘GL-PvdA is extreemlinks, dus daarmee kunnen we niet in een regering stappen’. En dus krijgen we, als vervanging van het huidige incompetente wrakhoutkabinet, een minderheidsregering, waarover one trick pony Wilders gaat verklaren….nee, nee, dit ga ik nog niet opschrijven, er zijn grenzen aan wat ik aankan, zo vroeg in dit besneeuwde jaar.

Wat ik zou willen: dat wij, weldenkende nadenkende mensen, op dezelfde manier waarheden gaan verspreiden, blijven verspreiden.
Die echt waar zijn. Als daad van verzet, want daden van verzet zijn meer nodig dan ooit. Medemenselijkheid als kernwaarde zien, dat is er een. Rekening houden met de mensen en de planeet om je heen ook. En ‘liefde overwint alles’ uitroepteken. Hoe meer we dat verspreiden, en uiten, hoe meer we daar naar leven, hoe meer het waar wordt.

Ik ben afgelopen woensdag getrouwd met de vrouw die ik, met reden, de allerliefste noem. Natuurlijk werden en zijn wij overspoeld met, of van, of door liefde. Maar uit werkelijk duizenden reacties die we kregen, rechtstreeks en via socials, bleek me hoeveel behoefte er is aan het bewijs van de mooie zin hierboven over liefde. En haar kracht. En dat íedereen daar iets mee kan, ook als je niet just married bent.

Op oudejaarsavond, nog na-suizend van mijn laatste oudejaarsvoorstelling een paar uur eerder, was ik oprecht geschokt door een reportage in het NOS-journaal over allerlei hulpdiensten die zich aan het voorbereiden waren op die avond, en de nacht erna. Hoeveel beschermende kleding nodig zou zijn, hoe vaak en op welke manier ze wellicht aangevallen zouden worden, of het even erg of erger zou worden als de afgelopen jaarwisselingen? Ik herhaal nog maar even: het ging hier niet om voetbalhooligans die zich (stiekem) voorbereidden op de grote slag tegen andere hooligans die zo dom waren 11 mannetjes in een andere kleur voetbalshirt beter te vinden dan de club die in hun hart gekerfd stond, nee, dit waren brandweermensen, ambulancepersoneel, politiemensen. Hulpverleners, mensen die ons te hulp schieten als dat nodig is.

Zo’n 12 uur later was volstrekt duidelijk dat de reportage niet overdreven of paniekerig was, overal in dit ‘gave land’ waren de hulpverleners aangevallen, met zwaar vuurwerk bekogeld, bedreigd en verwond.

Ik probeer te begrijpen wat er aan de hand is. Er zijn nogal wat mensen in dit land voor wie vrijheid, in handelen, in persoonlijke keuzes, het grootste goed is. Dat is mooi. Maar omdat er ook nogal wat politici zijn die suggereren, of letterlijk zeggen, dat die vrijheid echt heel groot is, dat je zelf wel kunt bepalen wat je wel of niet doet, dat jij de baas bent in je stad of dorp en niet de burgemeester of de gemeenteraad, dat (bijvoorbeeld) een vuurwerkverbod een grote inperking van die persoonlijke vrijheid zou zijn, loopt het steeds, en steeds meer, uit de hand. Iemand stuurde me een motie uit april (ingediend door Eerdmans en van de Plas) om het ‘vuurwerkverbod sowieso niet voor 2026 in te laten gaan’. Motie werd aangenomen, door steun van natuurlijk (populistisch) rechts, de SP en ook de VVD. En reken maar dat dat ‘sowieso’ er niet toevallig stond. Het laat namelijk zien dat je dat hele vuurwerkverbod eigenlijk maar een matig idee ziet. Zie een paar regels hierboven voor de ‘argumentatie’ dienaangaande. En vergeet de belangen van de vuurwerkbranche alsjeblieft niet..

De reactie op de vreselijkheden van de oudejaarsnacht waren even voorspelbaar als lelijk: Yesilgöz die haar jaarlijks terugkerende afschuw uitspreekt over geweld tegen hulpverleners, van der Plas die bezorgd is dat alle aandacht voor het komende verbod de aandacht afleidt van de ‘gezags- en gedragscrisis’. Dat laatste suggereert dat die dingen los staan van elkaar, en zijn ook nogal een gotspe van de leider van een partij waarvan prominenten bij voortduring media, juridische instanties en wetenschap in het openbaar aanvallen. Zou het kunnen, mevrouw van der Plas, dat u en de uwen de crisis mede veroorzaken?

En zou het ook tot de politiek kunnen doordringen dat regels en soms verboden nodig zijn om een samenleving overeind te houden, om mensen te beschermen, om vrijheden mogelijk te maken vraagteken uitroepteken.

Zou het kunnen dat het juist aan de politiek is, en zeker ook aan partijen die regeringsverantwoordelijkheid dragen en/of gaan dragen om daar eerlijk en duidelijk in te zijn: er zíjn regels, er moeten regels zijn, en ook als die je niet bevallen heb je je eraan te houden? Dat levert namelijk vrijheid voor iedereen op.