Gistermiddag speelde ik de allereerste voorstelling van mijn Oudejaars 2026, SCHAAMTELOOS. Dat deed ik in Club Haug in Rotterdam, want ik ben gek op tradities. Elk jaar een oudejaarsvoorstelling maken (nu al zo’n 36 jaar achter elkaar), de laatste week van het jaar een keer of zes in de Kleine Komedie staan, minimaal 80 voorstellingen afwerken en dus beginnen in die fijne comedyclub die zo dicht bij de Maas ligt dat hoog water elke show daar tot een doornat en hopelijk hilarisch einde kan brengen.

Hoe dat gisteren ging kan ik u natuurlijk niet onthullen, want mijn maandagcolumn wordt elke week weer op vrijdag bij elkaar getypt, maar op de een of ander manier voel ik, weet ik (bijna), dat er heel veel energie was, heel veel tekst, een bijna constante stroom van associaties, gesprekken met publiek uit (zeg) Spijkenisse of Charlois, momenten van en met poezie, en vooral een allereerste poging om uit te leggen hoe ik naar de wereld van dit moment kijk en waar de bedreigingen zich bevinden, van extreemrechtse politiek tot de macht van techbro’s, van klimaatcrisis tot een economisch model van groei (en dus vernietiging), van het belang van betrouwbaarheid in ons persoonlijk leven en de politiek, tot de vraag hoe dat te verenigen is met de aanwezigheid van Mona Keijzer.

Ik omschrijf mijn eerste paar voorstellingen, elk jaar weer, vaak als ‘blinde paniek’, omdat dat zo’n fijne term is. En ik er oprecht nooit last van heb, omdat ik geen last heb van stress of plankenkoorts, laat staan ‘straks raak ik mijn tekst kwijt’. Als ik over dat laatste zeg ‘ik kan mijn tekst niet kwijtraken, want ik héb geen tekst’, lijkt dat een grapje, maar is het de keiharde en volledige waarheid. Ook weleens mooi in het politieke krachtenspel waar ik hierboven al even naar verwees.

Ik heb ideeën, steekwoorden, een stapeltje nieuwe gedichten, ik heb heel veel dat ik graag wil vertellen, maar weet zeker dat maar een deel, of zelfs een fractie daarvan ook feitelijk verteld gaat worden. Omdat mijn hoofd me een andere kant op stuurt, omdat die meneer uit Schiedam of Katendrecht iets inbrengt waar ik het over móet hebben, omdat ik als (oorspronkelijk) Amsterdammer toch weer een zaal-vol-010 tegenover me tref, omdat het recente overlijden van twee prachtige, bevlogen, activistische én poetische vrouwen, Lieke Marsman en Marjan Minnesma, me ook op dat podium meer doet dan ik van tevoren misschien had verwacht.

Door Club Haug is de kop eraf, zoals dat zo mooi heet, en dankzij de uitzwaaiwedstrijd van Oranje (Algerije-thuis, altijd lastig) weten we ook dat het niet allemaal meteen hoeft te kloppen. Sterker nog, ik speel nog twee van deze paniek-versies in Amsterdam, en dan ben ik alweer op Oerol op Terschelling om daar een heel andere voorstelling te spelen. In het bos, op het strand, in de duinen, in de tuin van een restaurant, op een echt podium ook zo nu en dan. Met natuurgeluiden, hoognodig activisme, en een poging alles dat cultuur en menselijk gevoel en samenzijn zo mooi en belangrijk maakt, te vertalen en mee terug te nemen naar de rest van ons land.

Precies een week geleden begon ik op deze plek over vertrouwen, en hoe dat zomaar en ingrijpend geschaad kan worden. Deze plek is trouwens niet helemaal waar, want omdat verspreid over een lang weekend de Heilige Geest over ons werd uitgestort, verscheen er afgelopen maandag helemaal geen papieren krant. Alleen online. Genoemde Geest had logischerwijs geen tijd een krant te lezen, en redacteuren genoten dus van een (welverdiende!) vrije dag. Lekker even helemaal niks in de lucht van barbequende buren, of in een prachtig heuvel- of dijkenlandschap genietend van groepen luidronkende motorliefhebbers.

Even kort: ik werd twee weken geleden in vrij grote omvang befraudeerd. Mijn telefoon-uitbater eindigt op –dido, mijn bank (eindigt op -iodos) belde me (zo leek het) om fraude te melden en voor me op te lossen, een paar uur later was ik (vooralsnog) een hoop geld kwijt.

Kort daarna hadden we twee agenten over de vloer, om aangifte te doen. Een van hen keek wat langer naar me en sprak, nadat zijn collega hem had verteld wie ik ben, toen woorden die ik ga onthouden ‘ik vroeg me al af, heb ik hem nou laatst aangehouden, of ken ik hem ergens anders van?’ Ik heb hem maar niet verteld dat er genoeg collega-artiesten zijn voor wie dat allebei kan gelden, ik heb wel netjes verteld op welk moment het misgaat als je je niet realiseert dat alles dat je ziet en hoort (dát het je bank is die je belt, dat ze heel veel weten van je rekeningen, dat ze zeer behulpzaam en vriendelijk aan jouw kant staan) helemaal niet waar is. Dat het vertrouwen dat je hebt, in instanties, in andere mensen, in elk geval op dat moment op helemaal niets gebaseerd is.

Twee dingen nog: van genoemde telecommer had ik nooit iets gehoord, terwijl het zo bleek te zijn dat de bad guys al mijn gegevens hadden, inclusief bijvoorbeeld het adres van mijn manager die soms van dezelfde bankrekening gebruik maakt. En: iemand die ik goed ken is gisteren voor wetenschappelijk onderzoek naar het buitenland vertrokken, en kreeg vorige week een mailtje over een upgrade van de luchtvaartmaatschappij waarmee ze vliegt. Precies zoals je tegenwoordig online kunt inchecken. Maar dit was een poging tot fraude, en zij had het wel door..

Wat ik me afgelopen week realiseerde: het is zo fijn om uit te gaan van vertrouwen, ervan uit te gaan dat de meeste mensen het goed met je voor hebben, er zelfs van uit te gaan dat anderen jou ongeveer net zo leuk vinden als jij hen. En dat er dus geen reden is de ander te tillen, te liegen, te bedriegen, te befrauderen. Maar dat is dus net even te vaak niet zo.

Maar, volgende maar, ik wil niet leven in een constante staat van wantrouwen. Al was het maar omdat er al zoveel wantrouwen wordt verspreid, vaak met een politiek doel, tegen instanties, de overheid, de media of specifieke groepen mensen. En ik echt geloof dat dat wantrouwen een samenleving schaadt, dat het ons menszijn schaadt.

Eigenlijk heb ik een woord nodig dat betekent: blijf uitgaan van vertrouwen in de ander, maar wees heel erg oplettend waar dat helaas nodig blijkt.

Waar spreken we af als we elkaar kwijt zijn is, denk ik, het mooiste thema uit een voorstelling die ik afgelopen donderdag zag. Ik zat met 1700 anderen in een zaaltje langs de Amstel in Amsterdam – Carré, u heeft er vast weleens een kerstcircus gezien – om Jochem Myjer’s Net Alsof over me heen te laten komen. Jochem is een vriend van me, ik ken hem (in ons vak) als sinds zijn eerste voorstelling Gegabber uit 1998, we maakten soms samen radio (Leuk=Anders, Spijkers met Koppen) en als hij me een kaartje weet toe te schuiven voor zijn altijd uitverkochte voorstellingen zie ik hem ook graag in het theater. En zeker op het mooiste podium van dit land.

Een toch-wel-krankzinnig detail nog, ik zat naast Freek de Jonge, een man die zelf ruim 300 keer op dat Carre-podium stond. Reden voor mij om, toen ik na afloop een foto van ons drieen postte, er De Grote Twee en een Half onder te zetten.

Jochem is voor mij zonder twijfel de grootste komiek in ons theater, hij heeft een verbluffend hoge energie en (soms) tempo, hij stapelt grappen en stemmen en typetjes en verhalen uit zijn leven, hij weet in korte liedjes een geheel andere toon te vinden, en als je even denkt adem te halen knallen er weer snoeiharde beats door de zaal in een tempo dat je hartslag maar net aankan. En ondertussen is hij persoonlijker dan ooit, door te vertellen over zijn eigen leven dat anders liep dan gehoopt, over zijn ouders die een zwaar auto-ongeluk maar net overleefden, over een vriendinnetje van vroeger die hij als puber zo graag gezoend had en er nu niet meer is, over zijn kinderen, en daarmee vooral over de realisatie dat we elkaar, als geliefden en vrienden en familie en mensen die toevallig in dezelfde stad wonen (in zijn geval Leiden, maar dat kan natuurlijk ook Loosdrecht zijn, Den Haag, Apeldoorn, Amersfoort, Doetinchem, Ter Apel) zo nodig hebben.

Jochem raakt op geen enkele manier aan de politiek van nu, of aan wat er in de maatschappij gaande is. En ik weet ook heel zeker dat de meerderheid van de 1700 in Carre donderdag een andere politieke voorkeur hebben dan die twee magere bebrilde cabaretiers in Loge 5. Maar dat maakt helemaal niks uit, dat deed niks af aan de eenheid die ik voelde in die zaal. Allemaal mensen die hetzelfde meemaken als de man op het podium, liefde, hoop, verlies, verdriet, worsteling, vriendschap, allemaal mensen die ruim twee uur van de ene schaterlach naar de volgende worden geduwd, en zich ook na afloop afvroegen waarom ze tranen over hun wangen voelden.

Laat ik voor mezelf spreken: omdat we allemaal mensen zijn die de dingen meemaken waar Jochem over praat, omdat we allemaal willen lachen en soms even heel stil zijn. Omdat we willen dat menselijkheid het wint van hardheid, omdat we geen nog hardere politieke woorden willen en vuurwerkbommen en brandstichting, maar een poging het samen op te lossen, en een plek te vinden voor mensen die niet te bevatten ellende zijn ontvlucht.

We zoeken allemaal een plek om af te spreken als we elkaar kwijt zijn.

Vele jaren geleden, toen ik met m’n linkse hoofd nog weleens bij een NPO-talkshow mocht aanschuiven, om de gesprekken soms een klein beetje uit de rails te helpen, of om gewoon eens een vraag te stellen die voor presentator Pauw of Jinek of Witteman wellicht een beetje te ver ging, zat ik eens ingeklemd tussen toen-leidende politici Bolkestein en Pechtold. Het ging op enig moment over het wat zwaarder belasten van mensen met grote vermogens, en wie weet ook gelijk wat doen aan de nauwelijks belaste megawinsten van bedrijven met megawinsten. De heren naast mij vonden dat maar een slecht idee, de term jaloeziebelasting viel.

Ja, ook toen al was het VVD-beleid om iedereen die al heel veel heeft niet aan te pakken, en ja, ook toen al vond D66 het geen enkel probleem daarbij aan te haken. Ondertussen, dat las u onlangs, is na vele jaren van (vooral) VVD-beleid de ongelijkheid in ons land alleen maar toegenomen. Omdat bedrijven en multinationals wegkomen met zo min mogelijk belasting betalen (belastingontwijken wordt dat genoemd, een beetje zoals door rood scheuren stoplichtontwijken is), omdat vermogens en overerven niet te zwaar belast worden, en omdat allerlei ander beleid, en geopolitieke ontwikkelingen eigenlijk nooit in het voordeel werken van mensen die wat minder hebben, die het wat minder hebben. Ik bedoel, de ‘hoge prijs aan de pomp’ door de gestapelde krankzinnigheid van Trump en de zijnen aangaande Iran is voor iedereen die moet tanken vervelend (mijn vouwfiets rijdt vooral op spierkracht), maar de onwaarschijnlijk toenemende winsten gaan naar de fossiele bedrijven (en die hebben al heel veel) en hun aandeelhouders (en daar geldt hetzelfde voor, plus dat zijn meestal niet de mensen die de aanbiedingen bij de Aldi staan te bestuderen, om hun gezin redelijk te kunnen voeden.

Ondertussen neemt ook wereldwijd de ongelijkheid extreem toe, deels omdat ook daar heel veel mensen wonen zonder aandelen in Big Oil of AI, deels omdat alles dat lijkt op ontwikkelingssamenwerking, en zelfs internationale samenwerking uberhaupt, onder invloed van genoemde laureaat van de FIFA peaceprize, en vele andere populisten keihard wordt afgebroken. Je zou het schandelijk kunnen noemen, dus dat doe ik bij dezen.

Vanavond spreek ik op een bijeenkomst van OxfamNovib en Pakhuis de Zwijger in Amsterdam, over ondermeer de vernietigende gevolgen van toenemende ongelijkheid, en dat doe ik omdat ik nog oprecht geloof in (internationale) solidariteit, en het op geen enkele manier te verdedigen vind dat bedrijven en multinationals belastingen die ze moeten betalen weten te ontlopen. Dat is niet ‘volgens de regels’, dat is niet ‘slim’, dat is gewoon diefstal. Diefstal van de mensen en plekken waar dat geld besteed zou kunnen en moeten worden, diefstal van zorg en onderwijs en veiligheid en welzijn van iedereen. Terwijl de mensen waar ik het eerder over had, met hun hoge inkomens en vermogens en naderende overerving van de vorige generatie, zich helemaal nergens zorgen over hoeven te maken. En de hardwerkende Nederlander, waar de VVD voor zegt te staan, wordt er elke keer weer een beetje slechter op, en onze hele maatschappij al helemaal.

En nee, geachte lezer, ik treed volgende week niet in dienst als hoofd Communicatie bij KPMG.

Afgelopen week ging het in alle media, zoals elke week eigenlijk, weer veel over de oranjegekleurde vastgoedhandelaar die op zoveel mogelijk manieren de wereld (en haar economie) in een wurggreep houdt. Zijn versie van het Correspondents Dinner, en de nasleep ervan, was ditmaal de, nee een, aanleiding. Het CD is een fijne combinatie van politiek en amusement, waarbij de leider van het land in een speech die vaak licht van toon is duidelijk maakt waar hij (heel vaak hij, ja) voor staat, waarna een comedian de kans krijgt in een even lange speech de leider, de politiek en iedereen in de media die daar wat van vindt met de grond gelijk te maken. Met grapjes, ja, want dat is daar een perfect middel voor.

Het toont wat mij betreft zowel de kracht van de democratie aan, als het belang van satire. We nemen de leider serieus, als leider, maar geven ook iemand het woord die daar heel anders naar kijkt. Met grapjes. En, voor de goede verstaander, meer dan dat. Inhoudelijke kritiek, persoonlijke ergernis, een paar betere ideeën dan die van de coalitie.

De enige keer dat het CD in Nederland werd gehouden – Twan Huys had er in de VS van genoten en kreeg de kans de Nederlandse versie te produceren – was Rutte onze leider, en uw columnist de comedian. Ik deelde een kleedkamer met hem, Halina Reyn was zijn tafeldame, zijn team had goede tekstschrijvers ingehuurd, zodat hij zijn politieke ‘visie’ met wat humor kon larderen. Dat lukte, hij is een soepele spreker.

Ik sprak hem daarna op het podium aan op van alles, zeker op zijn pogingen in de Senaat met het SGP samen te werken. Was toen nodig voor een meerderheid aldaar, kunnen we ons nu niks meer bij voorstellen. Rutte had gezegd ‘het SGP is een sympathieke club mensen met interessante ideeen’, en kwam daarmee weg. Met zijn lach. Maar niet bij mij. Ik zei als je het SGP kunt neerzetten als ‘een sympathieke club mensen met interessante ideeen’ kun je Ku Kux Klan ook duiden met ‘een hechte vriendengroep met een aparte kledingkeuze en veel buitenactiviteiten’. Dat is een grap, maar zegt ook iets over, in dit geval, de methode-Rutte. En mocht u al willen mailen dat het een schande is dat ik de SGP met de KKK vergelijk, bespaar uzelf de moeite en lees rustig wat ik wél schrijf, en bedoel.

Trump had, natuurlijk, niet de durf een comedian te vragen om zijn persoon, zijn regering, zijn wanbeleid en zijn hemeltergende corruptie aan de kaak te stellen (met grapjes!), hij zou een goochelaar laten optreden. Die, naar ik aanneem de volledige Epsteinfiles zou wegtoveren, samen met de oorlogsmisdaden van de VS en Israel, en de ziektenkostenverzekering van heel veel hardwerkende Amerikanen.

Het kwam er niet van, vanwege een aanslag (?) die óf bewees dat de Trumpisten graag aanslagen in scene zetten als de aandacht afgeleid dient te worden, óf dat de President van de VS de slechtste security heeft sinds Gerard Joling in Boerhaar, Overijssel.

Ik geloof dat satire een belangrijke rol speelt in een democratie, en satirici de mond proberen te snoeren (Jimmy Kimmel!) veel zegt over de echte intenties van een leider.

Ik begin vandaag met een regel die feitelijk kloppend, maar wellicht niet al te opzienbarend is: kinderen zijn kinderen zijn kinderen, waar ze ook wonen, waar ze ook zijn.

Maar dan Koningsdag. Ik zal alle festiviteiten missen, deze maandag, omdat ik elders vertoef. Ik gun mezelf een dag of 12 ‘vrij’ waarbij vrij tussen aanhalingstekens staat omdat ik vooral schrijvende ben, aan mijn komende oudejaarsvoorstelling en aan een bundel gedichten en liedteksten die kort na de zomer de bestsellerslijsten moet bestormen ik bedoel natuurlijk een selecte groep liefhebbers zal gaan bereiken.

Voor mij heeft Koningsdag vooral met herinneringen te maken, en dan gaat het bijna automatisch over Koninginnedag. 30 april. Waarbij ik me nu realiseer dat mijn vader (hij was van 1933) altijd volhield dat Koneginnedag (dat was de uitspraak) op 31 augustus was en altijd hoorde te zijn, omdat die traditie inclusief datum in zijn dorp in Overijssel gewoon werd volgehouden. Omdat de lang-geleden-Koningin, ons langstzittende staatshoofd ooit, Wilhelmina, op die dag verjaarde. Beter weer ook, vaak.

Wij, zijn vele kinderen, waren met de moderne tijd meegegaan, en vierden Koninginnedag, samen met steeds meer mensen leek het elk jaar, in Amsterdam en op die laatste dag van april. Veel van mijn oranje herinneringen komen ook uit die tijd. Eén beeld dat ik nooit vergeet: ik was, begin jaren tachtig denk ik, op de Lijnbaansgracht in Amsterdam. Het was druk, het liep vol, iedereen bewoog en niemand echt dezelfde kant op. Iets verderop zag ik een man, die een plant in een pot meetorste. Vermoedelijk een kamerplant, maar dan had de man minimaal één grote en best hoge kamer. De plant was zeker twee meter hoog. Het moet zo gegaan zijn: vroeg op de dag kwam deze in feloranje gehulde man een groenverkoper tegen, randje Amsterdam-West. Of op de Rozengracht, nog mooier. Hij zag die plant, precies wat hij zocht voor zijn grote hoge kamer, en vanwege de feestdag heel redelijk geprijsd. 15, misschien 20 gulden, denk ik. Die kón hij niet laten staan. Met als gevolg dat hij de rest van de dag, ik zag hem rond een uur of 11 ’s ochtends, met dat kleine stuk oerwoud door een steeds maar groeiende en dronken-wordende menigte ging laveren. Om uiteindelijk met die plant en die iets te zware pot in een veel te volle trein te stappen om….ik was zo blij dat ik niks hoefde en niks zou kopen. Mensen kijken en overleven, dat was voor mij voldoende. En blijven staan bij rammelende bandjes, waarvan je geregeld dacht dat ze maar 1 keer per jaar speelden, maar dat dat hun enthousiasme niet minder maakte.

Het mooist vond en vind ik altijd de kinderen, de twee meisjes met viool in het park, de vriendjes die zelf iets onduidelijks gebakken hebben en na elke succesvolle verkoop hun euro’s tellen, de broers die een behendigheidsspel bedacht hebben en steeds brutaler worden in het ronselen van deelnemers. De lol, het samen vooral. Je zou het vandaag de kinderen op de Westbank, in Soedan, in Beiroet, in Iran, in Myanmar, in Dnipro, in Gaza ook zo gunnen. De lol, het samen, de veiligheid vooral. Want kinderen zijn kinderen zijn kinderen, waar ze ook wonen, waar ze ook zijn.

Afgelopen woensdagavond was ik in de club van ComedyTrain in Amsterdam, waar ik dezer maanden veel vaker ben, om te spelen en een beetje in de gaten te houden hoe groot de concurrentie is van de jongste generatie comedians. Laat ik het zo zeggen: er komt een hoop goeds aan. En ik ga zelf vanaf juni weer met mijn oudejaars-circusje op pad, dus dan hebben ze in de club ook geen last meer van me.

De avond had het tv-programma Dit Was Het Nieuws als aanleiding, een aantal van de huidige makers/schrijvers ging (soms met knikkende knieen) het podium op, mij was gevraagd de avond af te sluiten. Als ‘maker van het eerste uur’, als iemand ‘die het allemaal heeft meegemaakt’ als ‘oud’ dus eigenlijk. Dat laatste had gelukkig (nog) geen enkele invloed op mijn energieniveau, dus nadat we al een hoop goeie grappen en wat dieppersoonlijk leed en aanpalende vunzigheden over ons heen gekregen hadden, plus een bloemlezing op bierviltjes van tientallen grappen die de uitzending niet gehaald hadden (en hoe onterecht dat was), hoefde ik alleen nog maar even de oude doos te openen – hoe Lebbis en ik samen de kranten lazen én koppen uitknipten én grappen schreven én alles (per fax!) met de hoofdredacteuren deelden en gewoon en vooral heel hard werkten – waarna ik de huidige tijd ook nog even meenam.

De misdadige oorlogen in het Midden-Oosten, ondermeer, en hoe de VVD ‘belangrijke bondgenoot’ Israel ondanks Gaza, ondanks Westbank, ondanks Iran en ondanks Libanon onverkort blijft steunen. Als je eenmaal ‘bondgenoot’ bent volgens de ooit-liberale partij, kun je bij hen thuis de voorgevel in de fik steken, een paar dochters in een geblindeerd busje gooien en meenemen naar onbekende bestemming en op de eettafel kakken, maar word je nog steeds uitgenodigd voor de jaarlijkse barbecue, want ja, van ‘bondgenoten’ kunnen ze net wat meer hebben.

Een avond later presenteerde ik de uitreiking van Managementboek van het Jaar, vanuit de Rode Hoed in Amsterdam, waar ik de zeker aanwezige Sonja Barend-vibes meenam terwijl ik mijn eerdergenoemde energie de zaal inpompte, ‘de mens achter de schrijver’ (maal 5) interviewde, een hoop grappen op het randje maakte, en netjes buiten het fotografenshot ging staan toen de prijswinnaars werden vastgelegd.

En, zoals ik wel vaker doe als ik eigenlijk geacht wordt comedy te bedrijven, maakte ik nog een statement over mijn vreugde dat we (nog) in een land leven waar de schrijver volledige vrijheid heeft, en waar we, denk ik, de schrijver en de denker en de uitgever en de leider met visie meer nodig hebben dan ooit, we hebben de journalist nodig die onderzoekt en publiceert, niet gehinderd door de eigenaar van zijn krant die soms heel andere belangen dient, we hebben de talkshowhost of presentator anderszins nodig die de soms pijnlijke vragen wél stelt, en die doorvraagt als de politicus zich eruit draait met zinnen als ‘ik ga natuurlijk niet op elke tweet reageren’ of ‘we gaan nader onderzoek instellen’.

En ja, de rol van de satiricus – DWHN, Lubach, Even tot hier, Klikbeet, de Speld, Spijkers met Koppen – is in het wat wankele medialandschap belangrijker dan ooit.

Stel, ik ben een man op (enige) leeftijd en ik zit geregeld op de fiets. Waarbij van belang is te vermelden dat het kort voor het weekend, ook in deze krant, vooral ging om mannen van boven de 70 – dat duurt bij mij nog even. Fietsen doe ik wel zo ongeveer elke dag en dan ook nog in een vrij hoog tempo. Ik haal al trappend geregeld elektrisch ondersteunden in, fatbikes ook, en zo nu en dan een in lycra gehulde racefietser. Dit doe ik allemaal niet omdat ik vreselijke haast heb, maar omdat ik mijn tijd graag goed en doeltreffend gebruik. En dan flits je, in mijn leven, al gauw met 28 per uur naar het station. Waar ik op het perron mijn fietsje in elkaar vouw en de trein neem naar een volgende plek waar ik geacht wordt met grappen en diep-filosofische gedachtes het leven van mijn opdrachtgevers en hun personeel op te vrolijken.

Stel dat bovengenoemde mannen lezen dat ze nogal veel gevaar lopen, in het verkeer, en dat een helm dragen om die reden een goed idee is (en dat is zo!), dan lijkt me dat toch goed om te weten? Dan lijkt me dat toch een stukje informatie dat je helpt, dat zelfs je leven kan redden? Zeker als je leest dat in 2025 een kleine 300 mensen overleed tijdens een verkeersongeluk, op de fiets. En dat mannen daar een trieste meerderheid van vormen.

En toch, als het gaat over ons gedrag, over onze vrijheid van handelen, is het uitermate lastig iets zo te omschrijven dat het invloed heeft, laat staan mensen iets te verplichten of op te leggen. Vanwege die vrijheid, vanwege ‘ik bepaal zelf wel wat ik doe’, vanwege de werkelijk tranentrekkende term ‘betutteling’. Ja, dat is bijna altijd een zwaktebod met een hoop gevoel en geen argumenten, en ja, het doet me meteen aan Mona Keijzer denken.

Waarmee de stap naar Caroline van der Plas snel gemaakt is. Het was te verwachten dat de voormalige voorvrouw van een voormalig-succesvolle politieke beweging ergens aan een talkshowtafel zou opduiken om haar mening te geven over het voedingsadvies dat ons allen bereikte via de nieuwe Schijf van Vijf. Belangrijkste boodschap, die sommige columnisten op een plek als deze al jaren en jaren overbrengen: eet meer plantaardig en minder vlees en zuivel. Omdat de manier waarop wij vlees en zuivel laten produceren de planeet uitput en vervuilt, omdat ons lichaam de hoeveelheden vlees die we eten vaak niet aankan (en dat levert weer diabetes op en hart/vaatziekten en darmkanker), en omdat we uit een meer-plantaardig dieet moeiteloos alles kunnen halen dat we nodig hebben om de fietshelmleeftijd (en veel ouder nog) te bereiken.

Van der Plas noemde de Nederlandse agrosector eerst ‘een van de meest duurzame’ en iets later ‘de meest duurzame ter wereld’, vertelde over het onrecht dat mensen die maar 1x per week vlees kunnen betalen ‘dat ook al niet meer mogen’, en behartigde dus zoals altijd vooral de belangen van de vlees- en de veevoersector, en wat minder van haar achterban. Die de Schijf hopelijk zien als wat het is: een belangrijk en goed onderbouwd advies. Eet smakelijk!

Welkom in onze studio, en laten we gelijk met de deur in huis vallen, Paashaas, hoe voelt u zich?
Ja, hoe voel ik me, ik ben kapot, als ik eerlijk mag zijn, ik ben gebroken man. Dat hele Pasen begon al eind maart, met Palmpasen, en daar moet ik toch acte de presence geven met mijn lange wapperende oren. Daar kreeg ik die zomertijd overheen, dus dat kost je nog een uur nachtrust, en die heb je echt nodig, als Paashaas zijnde. Want vanaf donderdag gaat het echt helemaal loesoe, zoals mijn kleinkinderen zeggen.

Wat gebeurt er op donderdag dan?
Dat is Witte Donderdag, en als jullie denken dat dat een lijntje coke is om de werkweek te breken zit je er echt helemaal naast.

Want…
Want ten eerste zit je op donderdag smack-bamm in het Paastriduüm, ten tweede moet je alles in huis halen voor het Laatste Avondmaal, en ten derde kan je ook nog in Luyksgestel verzeild raken, waar de traditie van het klepperen, of eigenlijk het KLEPPEREN, nog springlevend is. Dat allerlei misdienaarachtige jongetjes om kwart over zeven des ochtends een onwaarschijnlijke hoeveelheid kabaal komen maken voor je slaapkamerraam. En weet u waarom?

Ik heb geen idee, eerlijk gezegd..
Omdat het traditie is, meneer. En zal ik nog even quoten uit Trouw ook?

Ja, waarom ook niet?
Luister: ‘Niet meedoen is geen optie. Daar zorgen ze op school wel voor. Die heet De Klepper.’ Dit zijn toch gewoon maffia-praktijken, die kinderen móeten drie ochtenden achter elkaar gaan lopen klepperen, zodat ze op zaterdag snoep krijgen van de ondertussen bloedsjaggereinige Luyksgestelnaren. Stukje afpersing dus. En dan moeten wij ons allemaal druk maken om mevrouw Weski, terwijl dit gewoon open en bloot gebeurt, en élk jaar weer..

Nou, Paashaas, met alle respect, het lijkt ons toch niet dat..
Nee, ik ben nog niet klaar! Want nadat ik donderdagavond vastgebonden en met een balletje in mijn mond de hele uitzending van The Passion had gekeken, had ik vrijdagavond dus al die eters over de vloer, en daar moet je echt wat speciaals van maken, want de gasten verwachten er een hoop van en evengoed is het hun laatste maaltijd. Dus dan kom je niet weg met in een fabriek gevulde eieren, matige championnensoep, een kiloknaller-vleesschotel en een zogenaamde Paasstol uit een kartonnen doos. Mag ik daar nog wat over zeggen trouwens..?

Nou, u bent aan het woord en wij komen er eigenlijk niet t..
Precies, de Paashaas is aan het woord. Die Paasstol dus, dat daar amandelspijs inzit is tot daaraan toe, maar één supermarkt kwam met spijs met de kleur en de smaak van frambozen. Frambozen! Tuurlijk, het is knap wat onze chemische industrie allemaal kan, maar ik vraag de regering om maatregelen. Uitroepteken.

Ja, Paashaas, tot slot, u klinkt wat ontstemd?
Ja joh…? Moet u luisteren, ik heb me anderhalve week een slag in de rondte gewerkt, loop constant met een mand eitjes op mijn buik, als het een beetje warm wordt loopt de gesmolten chocolade door mijn kruis, en gisteren moest ik Heere-Jezus-in-den-Hemelen met mijn vrouwtje naar de meubelboulevard. Dan wil je toch dood?

En dat werkt niet, zegt u?
Nee, want drie dagen later…ach, laat ook maar. Op naar Pinksteren, jongens. Ik heb er zin in!

Ik kreeg de afgelopen week een aantal keer te maken met hardnekkig activisme. En dan mag ik nog blij zijn dat dat geen vervelende huidaandoening is waarvoor de enige remedie is het volledige lichaam insmeren met ingedikte uierzalf terwijl je het repertoire van Celine Dion integraal beluisterd op een trommelvliesverschroeiend audiovermogen, nee hoor, ik heb het gewoon over mensen die zich inzetten voor menselijke waarden, voor behoud van natuur en planeet, voor de toekomst van iedereen die nu zou kunnen luisteren plus de generaties na ons.

Via mijn tv-scherm zag ik de documentaire The System van Joris Postema, het verhaal van drie mensen die zich inzetten tegen onrecht, tegen voortdurende klimaatverandering, voor schoon water voor zoveel mogelijk mensen op aarde. Een waterdiplomaat van de VN, een Berlijnse klimaatactivist en antifascist, een mede-oprichter van Extinction Rebellion. Wat de film zo goed maakt is de persoonlijke betrokkenheid en energie van de drie – of het nou gaat om vergaderen en internationale conferenties opzetten, over bos fysiek beschermen tegen oprukkende bruinkoolgraafmachines, of over de XR-acties die we kennen van stukken snelweg aan de rand van Den Haag – maar ook de twijfel en zelfs wanhoop die ze soms voelen. Dat een wereldomvattende waterconferentie een groot succes is, maar dat er dan in de maanden en jaren erna heel erg weinig gebeurt, dat de bruinkoolmijn die verder reikt dan de camera kan vastleggen er toch komt, dat de fossiele sector ondanks volstrekt kloppende tegenargumenten nog steeds onwaarschijnlijke subsidies en belastingvoordelen binnentrekt, en alles dat duurzaam is moet vechten om overeind te blijven. Denk bijvoorbeeld aan recycling van plastic in ons land, waar het vorige wrakhoutkabinet niks mee had, omdat nieuw-geproduceerd plastic net zo makkelijk en net even goedkoper is. En of het huidige VVD-kabinet een andere, wel-duurzame weg in gaat slaan…? De vraag stellen is hem beantwoorden, ben ik bang.

Je voelt als kijker die twijfel, die wanhoop ook, de vraag of het wel zin heeft. Zeker ook als ‘gewone Nederlanders’ die langs de A12 de XR-actie becommentarieren letterlijk zeggen ‘ik wil gewoon een goede toekomst voor mijn kinderen’ en op geen enkele manier inzien dat al die activisten op die snelweg precies dat proberen te bewerkstelligen. Omdat doorgaan in het huidige systeem juist die goede toekomst onmogelijk zal maken.

Ook vorig weekend spraken Willemijn en ik bij Spijkers met Koppen met twee ‘activisten voor het leven’, Toni en Jim, beiden al meer dan 50 jaar wapperend met zelfbeschilderde spandoeken en vlaggen, onderweg van demo naar blokkade. Honderden demonstraties, meermalen opgepakt, maar met een nog steeds brandend vuur van gerechtigheid, een vuur dat moet leiden tot een beetje eerlijker verdeling van wat er is onder degenen die het nodig hebben. En ja, daar hoort de natuur ook bij, schone lucht, drinkwater zonder al teveel chemische toevoegingen, volksgezondheid. Ze brachten een zelfgemaakte versie mee van Picasso’s Guernica, als protest tegen de voortdurende genocide in Gaza en aanpalende gebieden, maar vertelden ook dat ze bij een demo stonden met de tekst (in grote losse letters) TOP FOSSIELE SUBSIDIES, maar dat was alleen omdat de man die de eerste S omhooghield even was gaan plassen.

En, nog een flard activisme, afgelopen dinsdag was ik, samen met ondermeer Koningin Maxima en minister Sjoerdsma, bij het 70 jarig jubileum van Oxfam-Novib. Vooral jongeren kregen daar het woord, en dat is terecht want die hoeven gewoon minder vaak te plassen dan mensen boven de zestig. De strijd tegen klimaatcrisis – en de samenhang met wereldwijde hoofdbrekers als voedselzekerheid, armoede, beschikbaarheid van drinkwater en vluchtelingenstromen – kwam ruim aan de orde. En omdat dat, denk ik, de grootste strijd is die we te voeren hebben, was het meer dan verheugend te horen en zien hoe de jongste generatie zich daarbij betrokken voelt. En mocht u feitelijk niet meer echt bij die jongste generatie horen, dat maakt dus helemaal niets uit. Grootouders voor het Klimaat verwelkomt u graag, XR ook, Oxfam-Novib net zo makkelijk, maar u kunt ook later vandaag nog wat insect-verwennende bloemen gaan planten.

Fijne zondag!