‘Ze hadden jou er in Ierland toen goed bij kunnen hebben!’ is niet een zin die je verwacht, als je tien minuten na je voorstelling een stapel boeken zit weg te signeren. En toch, en toch..

Na elke voorstelling die ik speel van mijn oudejaars 2026 begeef ik mij in de foyer, om mijn bundel jij rijmt op mij te signeren. Omdat ik trots ben op die samenballing van 20 jaar gedichten en liedteksten en omdat een paar van de meest recente gedichten ook in die voorstelling langskomen, soms twee, soms wel vier. Mijn voorstelling heeft geen script, geen vaste volgorde, associatie en improvisatie zijn (mede) bepalend.

Die avond had ik het over mijn moeder gehad, om een aan haar opgedragen tekst te kunnen doen, en iets meer verteld dan anders. Over waar ze precies vandaan komt, county Clare aan de westkust, en over haar vader, mijn opa, James Dawson, die bijna 110 jaar geleden een stevige rol speelde in de vrijheidsstrijd van de Ieren tegen de Britten, die al een paar honderd jaar dachten enig recht te hebben op the emerald isle. Ik ben trots op die opa, ben op een paar plekken geweest waar hij woonde en streed (en gevangen zat, want de Britten bleven Ierland met harde hand regeren en onderdrukken), heb de kogelgaten gezien in het huis in Letterkenny, Donegal, waar zijn opa en vader woonden (terwijl ze om de hoek als stonemasons bezig waren een indrukwekkende kathedraal uit de grond te stampen), waar James zelf ook woonde als hij niet on the run was, zag zelfs de plek waar hij voor het eerste Clare Brennan zag, die mijn oma zou worden. En ik las brieven en gedichten die James schreef, juist ook vanuit de barracks waar hij en zijn kameraden opgesloten zaten, want als je in de gevangenis zit heb je tijd om te schrijven, dat weet iedereen.

De dame die me aansprak dacht dat mijn op het toneel ten toon gespreide activisme, en mijn snelle tong, de Irish Volunteers toen een stuk verder had kunnen helpen. Ik bedankte haar, maar twijfelde ook. Of mijn woorden verschil hadden kunnen maken, of ik woorden had kunnen vinden die de Britten aan het twijfelen zouden brengen, maar vooral of ik de durf zou hebben? En dat laatste is, vind ik, zo langzamerhand een vraag die we onszelf allemaal kunnen stellen, in het Nederland van najaar 2026.

Durf ik me uit te spreken als partijen de democratie uithollen, zoals al gebeurt? Durf ik me uit te spreken als partijen het Kremlin-narratief makkelijker ophoesten dan het belang van Europa en onze vrijheden beschermen? Durf ik me te verzetten op een moment dat er maatregelen komen die groepen in de samenleving tot zondebok maken? Durf ik me nog steeds uit te spreken als het gevaarlijk wordt me uit te spreken, als er wordt gedreigd, bedreigd, als de woorden die je uitspreekt of schrijft kunnen betekenen dat je tot zwijgen wordt gebracht, verdwijnt? Ik weet, dat laatste speelt nog helemaal niet, maar als het speelt zou je zomaar te laat kunnen zijn.

Op mijn shirt die avond stond Read Books Fight Fascists, want voorlopig durf ik wel.