Trouw | Kippenwraak
Column
In aanloop naar mijn oudejaars 2025 speel ik geregeld in Comedyclub Toomler in Amsterdam, perfecte plek om ideeen tegen een enthousiast publiek aan te stuiteren, en geregeld (vaak per ongeluk) nieuwe grappen te laten ontstaan. Onlangs was ik, vanwege de stapeling van ellende in Gaza en Donbas, in Washington en Den Haag, op zoek naar ‘goed nieuws’. Een voorbeeld dat ik gaf was dat een Poolse boer was opgegeten door zijn eigen varkens. Zwijnen, wellicht. Ik begrijp dat u dit in eerste instantie niet als heel goed nieuws heeft gelezen, en de nabestaanden van Zbigniew natuurlijk zeker niet, maar het beeld dat ik erna schetste was dat ik het te prijzen vind dat de beesten die wij houden om te slachten en te consumeren op enig moment kunnen vinden dat het wel een keertje mooi geweest is. En, aansluitend daarop, zelfs de rollen kunnen omdraaien. Hierop doordenkend en -pratend deelde ik met mijn publiek dat nogal wat grote varkenshouders in zeg Oost-Brabant na het lezen van dat nieuws een stuk minder rustig zijn gaan slapen. Ik bedoel, als je vlak bij je huis 30.000 biggen en varkens hebt opgesloten, realiseer je je hoe het eruit zou zien als ze echt boos op je worden. Of neem de Gelderse Vallei, waar het over kippen gaat, en als die met een paar honderdduizend tegelijk, en woedend, je tuinpad op komen struinen heb je toch een soort van probleem.
Natuurlijk, deze beelden ontstonden in mijn fantasie, maar dat ik het prachtig zou vinden als levende wezens – die wij alleen maar hebben om vet te mesten en te slachten, en/of om zoveel mogelijk eieren uit te persen – op enig moment tot revolutie zouden kunnen komen is helemaal waar.
En toen zag ik beelden uit de VS, waar grote tekorten aan eieren zijn ontstaan, omdat de vogelgriep om zich heen grijpt. De vogelgriep, waarvan de oorzaak door onze ‘minister van Landbouw etc’ bij trekvogels werd gelegd, terwijl het feit dát je tientallen miljoenen stuks pluimvee bij elkaar zet wellicht ook meespeelt. Maar ja, dat is natuurlijk een (vooralsnog aanvaardbaar) economisch model, terwijl die trekvogels, met hun besmettelijke ziektes, alleen maar voor hun eigen lol een beetje over de wereld heen en weer vliegen.
Sinds ik meer las over vogelgriep verontrust nieuws erover mij nogal. Het komt, vooralsnog vrij beperkt, voor dat er iets van op mensen overspringt. Maar wat er kán gebeuren als er een variant ontstaat die dat op grote schaal lukt is zo beangstigend dat je zou willen dat daar iets (meer) beleid tegen ontwikkeld wordt. In plaats van soms een ophokplicht, soms een paar honderdduizend kippen ‘ruimen’, en maar hopen dat het goed blijft gaan. In de VS zijn eieren, die daar niet in dozen van 12 maar van 48 gaan, nu op rantsoen. Want H7N9 waart rond. En als dat van mens op mens kan gaan overspringen, gaan we nog terugverlangen naar Hugo de Jonge en Sywert van L., als u begrijpt wat ik bedoel. Wat ik vooral bedoel: wij zijn niet de baas over andere levende wezens, en de natuur in ruimste zin. Wij zijn er onderdeel van.
Laatste columns
Trouw | Energiek
Column
Ik heb best veel energie. Er zijn zelfs mensen die me druk vinden, maar dat komt meestal omdat die me alleen op een podium zien, of van achter een radiomicrofoon horen, en dat zijn plekken/momenten dat ik de turbo nog wel eens wil aanzetten. Om mensen extra te raken, om ‘een zaal een beetje los te maken’. Verder ben ik eigenlijk een vrij rustige jongen. Echt.
Het is, realiseer ik me vaak, fíjn om veel energie te hebben, om genoeg energie te hebben. Dat geldt voor een mens, dat geldt zeker zo hard voor een land. Omdat zo ongeveer alles wat we doen – wonen, reizen, produceren, douchen na een stevige duurloop, een stukje sfeerverlichting – energie verbruikt.
Zo ongeveer mijn hele leven, op de oliecrisis van 1973 na, hadden we in dit land energie voldoende. Vooral natuurlijk omdat we grote delen van de bodem in het noordoosten van Nederland leeg trokken, waarna ze daar achterbleven met aardbevingen, scheurende huizen, diepe ellende en een groot wantrouwen tegen de overheid. Wat we niet met gas konden losten we op met immense hoeveelheden ruwe olie, vooral aangeschaft bij machthebbers in de Arabische wereld voor wie vrouwenrechten en democratie niet echt prioriteit hebben.
Ondertussen is, dat heeft u ook in deze krant kunnen lezen, de wereld nogal veranderd. Groningen wordt ruim, liefdevol en in hoog tempo gecompenseerd door NAM en Den Haag (sorry, stukje cynisme) en de voortdonderende klimaatcrisis gecombineerd met volstrekt onvoorspelbare geopolitiek maakt verstandig en duurzaam energiebeleid belangrijker dan ooit. Lijkt mij.
Ik had alleen buiten de krankzinnige politieke situatie in ons land gerekend. Waar coalitiepartijen op een van de meest spannende momenten in onze recente geschiedenis het kabinetsbeleid aangaande verdediging van Europa ondermijnen (aan de hand van een motie van Joost Eerdmans, dat is echt alsof je carriere-advies vraagt aan Harvey Weinstein), en waar de BBB en de PVV, respectievelijk een agrarische lobbybeweging en een vrij stuurloze eenmans-partij, grote invloed hebben op het klimaat- en daarmee op het energiebeleid voor de komende jaren.
Henk Vermeer, ik had het op deze plek eerder over hem, is vooral gek op ‘de pauzeknop’. Dat is een leuke vondst, en betekent vooral niks doen, niks veranderen, doorgaan op de ingeslagen weg. Een combinatie van conservatisme, angst voor verandering en het behartigen van eerdergenoemde agrobelangen natuurlijk. Want laten we eerlijk zijn: hoe groot is de kans dat de landbouw last krijgt van extreem weer, verdroging, natuurbranden, biodiversiteitscrisis of overstromingen vraagteken uitroepteken. Sorry, nog wat cynisme.
PVV en klimaatbeleid is een niet bestaande combinatie (u herinnert zich wellicht de shredder uit hun laatste verkiezingsprogramma). Ondertussen is NSC vooral bezig met de prijs van appelmoes en het niet-bestrijden van lobby in politiek Den Haag, en heeft de VVD eerder deze week haar eigen klimaatminister Hermans een bot mes tussen de schouderbladen geplant.
Terwijl het zo ligt: als je nu nog denkt dat het verstandig is (deels) afhankelijk te blijven van Amerikaans LNG of Russisch gas, in plaats van wind en zon en duurzaam in eigen hand te nemen, heb je een bord voor je kop ter grootte van het ego van D.Trump.
Laatste columns
Vroege Vogels | Dromen
Column
Soms droom ik wel eens van n kabinet, van bewindslieden, die dingen doen. Dingen gedaan krijgen. Bewindslieden die geen domme of onware of vijandige dingen beweren voor gulzig snorrende camera’s of aan dito talkshowtafels. Ministers die beleidslijnen uitzetten, visie hebben, de durf hebben om echte keuzes te maken, beslissingen te nemen. Soms droom ik zelfs van een minister van Landbouw die ergens in de buurt van één van de punten in de voorgaande opsomming terecht komt. U begrijpt: ik heb nogal wat slapeloze nachten, de afgelopen maanden.
Het gaat me niet om de persoon Wiersma, het gaat me denk ik om waar zij symbool voor staat. Iets dat we op veel beleidsterreinen zien, maar dat juist bij alles wat riekt of ruikt naar agro extra duidelijk is. En ook extra ingrijpend, omdat bijna alles dat in de agrosector gebeurt, of juist niet gebeurt, rechtstreeks invloed heeft op de leefbaarheid in ons land, op de staat van de natuur, op de biodiversiteit, op de kwaliteit en de hoeveelheid van ons drinkwater, op volksgezondheid zelfs.
We leven in tijden van rechtstreekse invloed van Big Agro op de politiek – ze zitten in het kabinet, de BBB-baas in de Eerste Kamer is hoofd van de pluimveelobby – dus een stukje belangenbehartiging lijkt me logisch en onvermijdelijk, maar er komt toch een moment dat weer traineren, weer verwijzen naar Europa, weer een extra onderzoek gelasten, weer hopen op een wetenschapper die iets beweert dat je kunt gebruiken om de huidige situatie niet te veranderen, echt niet meer kan.
Ik wil echt het cynisme in mijn 4 radiominuten tot n minimum beperken, maar dat wordt lastig want nu volgen wat zinnen over Dick Schoof. Die naam kent u. Hij is op papier minister-president van het kabinet-Wilders, en er komt een moment dat hij, zeg, drie zinnen achter elkaar gaat uitspreken die niet verdrinken in een oceaan van rammelende bijzinnen en mistige nuanceringen, er komt een moment dat hij ergens echt iets van gaat vinden, en dat zowel iets als ergens als echt dan n duidelijk verband hebben met wat wij de realiteit noemen. De werkelijkheid, die kent u nog wel, toch?
Maar eerst zit Schoof de Ministeriele Commissie Economie en Natuurherstel voor, de Commissie met die voormalig topambtenaar dus, negen ministers, twee staatssecretarissen, de commissie die ons land van het stikstofslot gaat halen. En het feit dat economie in de benaming van de commissie vóór natuurherstel staat hoeft vooralsnog niks te beteken natuurlijk.
En het mooie, voor die commissie, voor ons allemaal, is dat de oplossingen er zijn, dat dat stikstofslot een sleutel heeft, die er alleen maar even ingeduwd hoeft te worden. Waarna iets van politieke wil om de sleutel te draaien voldoende is, inderdaad. Het is mogelijk een agrarische sector voor je te zien die anders werkt, anders produceert. Extensiever. Met minder landbouwgif, of bestrijdingsmiddelen. En als u gewasbeschermingsmiddelen een prettiger term vindt mag dat natuurlijk ook, als we er maar minder van gaan rondpompen.
Even aside: als het lukt in een deel van Nederland nogal wat te verminderen in veeteelt, en in plaats daarvan komen er velden vol lelies, die inderdaad minder mest voortbrengen maar wel, wegens ruim bespuiten, de bodem- en waterkwaliteit ernstig doen verminderen, gaan we van de regen naar de giftige drup, en los je dus helemaal niks op.
Afijn, agrosector dubbele punt: minder kunstmest zou fijn zijn, vanwege genoemde bodemkwaliteit, maar ook omdat de productie van kunstmest taffes veel gas kost. Minder mest. Minder geimporteerd krachtvoer, minder soja, ik maak me sterk dat het oerwoud van Zuid-Amerika daar ook blij van wordt. Meer hagen en kruidenrijk grasland.
En wat ik ook niet wist maar nu wel: je zou die landbouw biologisch kunnen noemen, en dat is een Europees erkend, beschermd en gecontroleerd begrip. De toezichthouder heet Skal, maar dat hoeft u niet te onthouden.
En hoe gaan we de vele vele boeren die dit eigenlijk best zouden willen overhalen dit te doen: met omschakelsubsidies. Het meest logische zou zijn dat bedrag te halen uit alles wat we nu nog middels belastingvoordelen aan de fossiele sector gunnen, maar ook de mogelijke miljardensteun aan Tata, een bedrijf dat door de Indiase eigenaren net zo makkelijk afgeschreven kan worden, als het ze allemaal te ingewikkeld wordt, zou zomaar groen ingezet kunnen worden.
Ik droom wel eens van een land met zeg 20, 25% biologische landbouw. En het mooie is, het is binnen n paar jaar te realiseren, als de politieke durf en wil er eindelijk eindelijk eens is.
Prettige zondag.
Laatste columns
Trouw | Verminder Vermeer
Column
De naam Vermeer was, zeker bij de cultuurliefhebber, altijd voldoende voor een glimlach, mooie beelden, herinneringen aan museumbezoek, gedachten bij een specifiek schilderij. Inderdaad, de Vermeer van Het Melkmeisje en Gezicht op Delft, een van de grootste Nederlandse schilders ooit.
Tegenwoordig, sinds een jaar of drie hebben we met een heel andere Vermeer van doen, die geheel andere gevoelens en gedachtes veroorzaakt. Ik spreek van de man achter Caroline van der Plas, door mij in mijn vorige oudejaarsvoorstelling als ‘het financiele wonder van de BBB’ neergezet. Daar zat inderdaad wat mild cynisme is, maar dat vulde ik aan met de mededeling dat hij niet zomaar op die invloedrijke plek terecht gekomen was, hij had hiervoor natuurlijk ‘jarenlang de boekhouding van de Blokker gedaan’. Inderdaad, niet waar, maar het gaf wel een beeld van hoe ik naar de heer Vermeer kijk.
Het mooie van zowel politiek als satire in volledige vrijheid bedrijven is natuurlijk dat ik dit soort dingen mag zeggen, en dat de heer Vermeer daardoor in het geheel niet gehinderd zijn heilzame werk in de Tweede Kamer en daaromtrent mag voortzetten. Korte aside: zolang politici maar niet rechters de schuld geven van hun eigen zwakke werk, en zolang politici maar nooit nooit zullen toestaan dat rechters daardoor bedreigd en beschimpt worden, blijft de democratie overeind. En inderdaad, dit ging niet over Vermeer, maar over Faber, van Weel, Wilders, Nanninga.
Vermeer wil onderzoek naar zowel Europese subsidies als Nederlandse financiele ondersteuning naar NGO’s, belangenorganisaties en lobbyclubs. Vooral bij dat laatste woord twijfel ik tussen smalend lachen en AAAAAAAAAH, want de baas ven de Senaatsfractie van BBB ís lobbyist (van de pluimveesector inderdaad), en je hebt ook niet heel veel fantasie nodig om de hele BBB als lobbyclub of belangenorganisatie van de agrosector te zien.
De BBB-website verduidelijkt waar Vermeer het over heeft: Zijn er specifieke programma’s gericht op klimaat, milieu of energie die vooral door activistische clubs worden benut?
En iets verderop: Nederlanders betalen zich scheel aan belastingen en heffingen, en ondertussen gaat er miljoenen euro’s naar organisaties die vaak een eenzijdige politieke of activistische agenda hebben.
U begrijpt, denk ik, wat hier staat. Er zijn allerlei milieuclubs en mensen die zich inzetten voor biodiversiteit en het behoud van specifieke landschappen, er zijn mensen die zich verzetten tegen miljarden aan fossiele subsidie, er zijn mensen die zich inzetten voor duurzame energie, er zijn mensen die zich luid en duidelijk uitspreken tegen dierenleed en slachthuis-hel, tegen het overmatig gebruik van landbouwgif (sorry, ‘gewasbeschermingsmiddelen’), er zijn heel veel mensen en omwonenden en actiegroepen en NGO’s zelfs die staan voor het algemeen belang, het belang van natuur en planeet die geen eigen stem hebben, en al die groepen, al die stemmen, zitten Vermeer en zijn sector alleen maar in de weg. En omdat de tegenargumenten op zijn moeten de Vlinderstichting en Schipholwatch en Natuurmonumenten op een andere manier worden aangepakt. Het is tijd om de sluiproute van publieke financiering naar activistische clubs te stoppen.
Henk Vermeer wordt ingehaald door de realiteit en reageert met een lelijk wanhoopsoffensief.
Laatste columns
Trouw | Aanpakken
Column
Als een groot bedrijf haar ‘jaarcijfers bekend maakt’ is dat vaak aanleiding voor een itempje in het journaal, wat beelden van een hoog weerspiegelend gebouw met het logo van dat bedrijf, wat wapperende vlaggen, wellicht nog wat frisse werknemers die uit dat pand de wereld weer betreden – meestal in een zonnetje, eigenlijk nooit in de grijzige nattesneeuwhagelmotregen waar we de afgelopen dagen geregeld mee geconfronteerd werden – en natuurlijk een gesprekje met de CEO. Bovengemiddeld vaak een witte man van tegen de vijftig, maar dat zal ongetwijfeld vanwege de kwaliteiten van de groep witte mannen van die leeftijd zijn.
Een paar dagen geleden zag ik zo ongeveer al het bovenstaande aangaande de Rabobank. Nettowinst over 2024: ruim 5 miljard euro. Waarna een betrouwbaar ogende man in beeld kwam, dat bleek ‘voorzitter van de groepsdirectie’ Stefaan Decreane. Hij sprak met onderdrukte vreugde over mooie cijfers, economische en geopolitieke uitdagingen en zijn bank als stabiele factor. En op de Rabo-website staat ook nog letterlijk hoe de bank bijdraagt aan ‘een duurzamere en gezondere toekomst’. Waarbij opgemerkt dat dit dezelfde CEO is die een paar maanden geleden op een immens spandoek ergens aan de Amsterdamse Zuidas werd afgebeeld met de tekst ‘Wanted: CEO van de Rabobank. Verantwoordelijk voor ontbossing. Schade 10 miljard euro’. Simpel gezegd: in Brazilie wordt nog steeds massaal ontbost, op die grond wordt soya verbouwd dat (ondermeer) als veevoer naar Nederland gaat, en Rabo investeert daarin. Volgens Greenpeace.
Rabo was natuurlijk ontstemd, gooide het op de integriteit, de persoonlijke veiligheid en het portretrecht van Decreane, maar verloor die zaak bij de rechter.
Ik denk dat het Greenpeace helemaal niet gaat om de zo te horen sympathieke Vlaming, ik denk dat het een poging is onder de aandacht te brengen dat wat de een investeringen noemt door de ander wordt gezien als de vernietiging van een onvervangbaar ecosysteem, dat wat de een ziet als zakelijke (en winstgevende) activiteit door de ander als afzichtelijk gedrag wordt beschouwd, als ecocide zelfs. Het probleem is alleen dat die investeringen (niet alleen van de Rabo, natuurlijk, maar van heel veel bedrijven en financiele instellingen) vooralsnog beschouwd worden als normale en zelfs verstandige economische activiteit. En zolang dat zo is verandert er niks. En moet je als Greenpeace zijnde wel grijpen naar een ludieke afbeelding van de Rabobaas als levensgevaarlijke cowboy, moet je als Milieudefensie zijnde weer naar de rechter stappen om fossielreus Shell tot meer actie te dringen, sta je als Extinction Rebellion de komende dagen met een (smeltende) ijsbeer op de Mariaplaats in Utrecht om een plek te creeeren waar mensen in gesprek kunnen gaan over de grote veranderingen op de planeet, de angst en onrust die dat oplevert, en de altijd weer grote vraag wat je zelf kunt doen. Moet doen.
Maar zolang CEO’s en CFO’s niet persoonlijk aansprakelijk zijn, en bedrijven zich hand in hand met hun teams van juristen (en blije aandeelhouders) kunnen verschuilen achter ronkende jaarcijfers en de genoemde weerspiegelende voorgevels is het verdomd moeilijk echte verandering te bewerkstelligen.