De opdracht aan mezelf, op deze voor mij nieuwe plek in Trouw, is hoopvol zijn. Me niet teveel laten leiden door de ellende die ons elke krantenpagina weer overspoelt, zoeken naar lichtpuntjes, positieve ontwikkelingen, dingen die het leven mooi maken. Zoals ik de afgelopen maanden, spelend in comedyclubs in opbouw naar mijn Oudejaars2025, het publiek geregeld vroeg naar goed nieuws, naar iets waar ze blij van werden, in eigen leven of de grote woelige wereld. Laat ik het zo zeggen: ik heb veel geimproviseerd op naderende huwelijken, goedlopende zwangerschappen en uitslagen van wedstrijden van Ajax.

Ik realiseer me wel: geregeld zal ik moeten raken aan de ellende, de lelijkheid (want die is er) om het contrast met de hoop, het moois, het goede nieuws nog wat duidelijker te maken. Vandaar: het lijkt er sterk op dat er steeds meer harde, naar het schijnt masculiene, politiek opduikt, dat steeds meer mensen (mannen) in dat werkgebied harde taal gebruiken, harde maatregelen voorstaan, nergens iets van mededogen of ander ‘zacht’ gevoel toestaan. Zo ongeveer alles dat door het Trump-bewind in de afgelopen 4 maanden over ons heen is gestort voldoet hieraan. Mensen deporteren vanwege hun afkomst of tatoeage, wetenschappers ontslaan vanwege hun onderzoeksgebied, een land in oorlog chanteren omdat je met de tegenstander van dat land op goede voet staat, hele groepen in de maatschappij als minderwaardig wegzetten omdat hun gender of geaardheid je niet bevalt, natuur, landschap en oceaan (laten) vernietigen omdat kortzichtig drill baby drill-beleid economisch gezien goed uitkomt.

In ons land zien we het bovenstaande zowel terug in de taal van Wilders – tegen Timmermans, tegen demonstranten, vóór het uitzetten van kinderen, vóór bijtende politiehonden – als in de gekmakende afwachtendheid (lafheid) van Schoof en Veldkamp als het gaat over het eerst uitmoorden en aansluitend verhongeren van zo’n 2 miljoen mensen in Gaza.

Ik denk dat het probleem is dat velen van ons – zeker ook u, gewaardeerd Trouw-lezer – zich niet kunnen voorstellen dat je, als politiek leider, als mens, zo hard bent. Zo meedogenloos, en nietsontziend. Maar door het lezen/horen van een paar stukken – van vrouwen, ik kan daar niks aan doen – (Jitske Kramer in NRC, Beatrice de Graaf in De Ongelooflijke Podcast, Naomi Klein en Astra Taylor in de Groene) begon ik er iets meer van te begrijpen. Er zit een filosofie achter dit gedrag, waarin empathie een zonde is, vrouwelijke invloed zo klein mogelijk moet zijn, democratie moet worden ingeruild voor een sterke leider, type meedogenloze CEO, waarin je die leider alleen maar hoeft te geloven én te volgen, waarin inclusie en gelijkheid bestreden in plaats van nagestreefd moeten worden en waarin woede ten allen tijde mag (moet) worden ingezet om doelen te bereiken. Ik geloof oprecht dat we moeten inzien dat het niet een paar politieke loudmouths zijn, waar we mee te maken hebben, maar een filosofie die ons allemaal bedreigt.

En het hoopvolle, Dolluf? Dat wij allemaal, in ons gedrag, onze keuzes, wél vanuit empathie en medemenselijkheid, wél vanuit sociaal gevoel en solidariteit kunnen handelen. Elke dag weer. En ik hoop dat de uitslag van Ajax gisteren voor u goed nieuws was.

Er was vorige week geen JANSENPRAAT, ik was ook op andere plekken veel stiller dan u van me gewend bent, ik was even vrij. Sterker nog, ik was 12 dagen in mijn moederland, Ierland, de counties Galway, Clare, Kerry en Cork, de kust, de 1000 kleuren groen, de kliffen en heuvels, het prachtige voorjaarsweer en de aardige mensen. Het was heerlijk, dankuwel.

In een sauna-achtige ruimte in Tralee raakte ik in gesprek met een man die zijn hele leven in de agrarische sector had gewerkt, veel contacten had met Ierse mannen in bemodderde overalls én met mannen en vrouwen in pak die vanuit Brussel druk zijn met alles wat groeit en bloeit en ons steeds weer voedt. Ik vroeg hem hoe in dit land vanuit ‘de sector’ naar Brussel werd gekeken, hij zei dat dat overwegend heel positief was. Wat natuurlijk niet raar is als je weet hoeveel miljarden er al tientallen jaren vanuit die mythische Belgische plek naar de genoemde sector stromen. In alle Europese landen. En de regels en maatregelen dan, vroeg ik. Het leek hem niet meer dan logisch dat ook de agrarische sector met regels te maken heeft, en met het overgrote deel was goed te leven. Zei hij, namens de farmers van Wicklow, Cavan en Mayo. Althans, zo klonk het. En gezien de hoeveelheid stoom die om ons heen hing kon ik niet dieper in zijn ogen kijken dan jij nu bij mij.

Ik vertelde nog iets over de Nederlandse politiek, over hoe vaak het bij ‘Brussel’ gaat over regels die vreselijk zijn, over ambtenarij die nog erger is, over bemoeizucht, en dat het eigenlijk nooit raakt aan die grote en maar doorkolkende geldstromen. En dat de agrolobby zelfs sinds een jaar of zes een eigen politieke partij heeft, die zelfs onderdeel zijn van wat sommigen een kabinet noemen. En dat, en alleen dat, is de reden dat ik gisteravond, langzaam weer in de werkmodus komend, even de website van de BBB checkte. Waardoor ik een fascinerende ontwikkeling trof, onder de kop BBB wil einde aan miljoenenverslindend diversiteitsbeleid. En mocht u denken: hee, dat lijkt een beetje op het taalgebruik van de oranje dictator in Washington en zijn kring van tech-bro’s, influencers, tv-presentatoren en racisten, dan denk ik dat dat inderdaad geen toeval is. Even kijken wat er verder staat: Volgens BBB is het niet te verantwoorden dat er jaarlijks miljoenen euro’s aan belastinggeld wordt uitgegeven aan ideologisch beleid dat zich vooral richt op uiterlijkheden, terwijl de meerwaarde ervan nauwelijks meetbaar is. “De overheid moet mensen beoordelen op wat ze kunnen – niet op wie ze zijn..” Ik weet even niet waar te beginnen, maar natuurlijk is de zinsnede ideologisch beleid heel erg. De bewering dat de meerwaarde nauwelijks meetbaar is lijkt op hoe de BBB kijkt naar stikstofuitstoot van haar geliefde sector, waarvan natuurlijk nooit vast te stellen is welke stikstof precies welk natuurgebied verkloot, dus dan kunnen we eigenlijk gewoon doorgaan op de ingeslagen weg. Sterker nog, het zogenaamde kabinet bouwt al haar nog bestaande steun aan alle Nationale Parken in ons land af, naar ik aanneem vanuit de cynische gedachte: als natuur er niet meer is, heb je er geen last meer van en hoef je er geen rekening mee te houden. Een beetje zoals Israel naar Palestijnse kinderen kijkt, maar het zou kunnen dat u die vergelijking te ver vindt gaan. Sorry. Laten we inderdaad het door Veldkamp met duidelijke bewoordingen verzochte onderzoek afwachten of Israel ergens wellicht op enig moment een Europese regel heeft overtreden. Want als dat zo is zou dat aan de kant van Veldkamp en Schoof en Brekelmans wel eens serieuze bezorgdheid kunnen opleveren. En dan kan het niet lang meer duren of de oorlogsmisdaden tegen en uithongering en ethnische zuivering van de Palestijnen komen ten einde.

Maar dat de BBB in een beleidsstuk de zin de overheid moet mensen beoordelen op wat ze kunnen – niet op wie ze zijn gebruikt vind ik de satire voorbij. Kijk naar wat er namens die club in het kabinet zit, en zet achter elkaar wat ze in 10 maanden bereikt hebben. Kijk naar alle provincies waar de BBB heel wat in de melk te brokkelen kreeg, en hoe het daar nu staat. Kijk naar leider van der Plas, en lees die zin nog eens rustig terug.

Diversiteit, lieve luisterkijker, is niet iets waar je voor kiest, of waar je tegen bent, diversiteit is er. Omdat we allemaal verschillend zijn, anders denken, er anders uitzien, een andere achtergrond hebben, door andere zaken beinvloed worden. Omdat we verschillend zijn IS er diversiteit. En het door de BBB gepushte idee dat diversiteitsbeleid betekent dat je mensen gaat selecteren op huidskleur of geslacht – en dat dat oneerlijk is – is lelijk en onwaar. Als je echt denkt dat het werkt om géén diversiteitsbeleid te voeren, om mensen in een achtergestelde positie dus geen steun in de rug of zet in de goede richting te geven, betekent dat dat je aanvaardt dat er veel minder vrouwen dan mannen op leidende posities zitten, in politiek, in bedrijven en organisaties, om over mensen van kleur of met een voor sommigen verwarrende seksuele orientatie nog maar te zwijgen, en dat dat dus móet betekenen dat die mannen meer talent hebben, beter zijn, geschikter, terecht al die plekken innemen. Spoiler: dat is niet zo. Dat het wel nog steeds zo is komt door old boys netwerken, doordat mensen in leidende posities er het liefst iemand bij vragen die op hen lijkt (en dat is dus meestal een witte man van achter in de 50), door de achtergestelde positie van de vrouw – niet alleen bij de SGP – en natuurlijk door verborgen en soms openlijke discriminatie. Het feit dat mensen die dialect spreken geregeld als minder intelligent worden gezien, is alleen te veranderen door ze meer kansen te geven dan ze nu krijgen. Dat zou de Beweging toch moeten aanspreken..

De BBB suggereert, op de golven van populisme en Trumpidiotie, dat diversiteitsbeleid heel duur is en bijna niks oplevert, en gaat daarmee volledig voorbij aan wat de realiteit is, en hoe die in de goede richting te beinvloeden kan zijn. En die laatste 20 woorden zijn volgens mij een aardige samenvatting van het overgrote deel van waar de BBB voor staat.

Ik maak me op deze plek al een paar jaar wekelijks best wel druk over de grote veranderingen in klimaat die ons elke dag meer raken, over bodem die verdroogt en insecten die uitgezoemd zijn, over hoe we met onze planeet omgaan. Vaak tegen beter weten in.

Mij bekruipt de laatste tijd steeds vaker het gevoel dat we met twee realiteiten te maken hebben, dat we (bijna) in twee werelden leven. Er is namelijk, het kan u niet ontgaan zijn, een realiteit waarin klimaatbeleid, of streven naar duurzaamheid en een meer circulaire economie, afgebouwd wordt. Een realiteit waarin grote bedrijven andere zaken (winst, aandeelhoudersbelangen, ‘vestigingsklimaat’) lekker op de eerste plaatsen laten staan, en ondertussen denken dat een stukje greenwashing voldoende is om zowel bedrijfsimago als de toekomst veilig te stellen.

Natuurlijk, alles wat in de VS gebeurt, onder het motto drill baby drill, onder het toeziend oog van de oranje leider, is er exemplarisch voor. Ruimer dan ooit inzetten op fossiel, staten en bedrijven verbieden duurzaam beleid (verder) uit te voeren, wetenschap inperken, en zoveel mogelijk boren en graven, omhakken en vernietigen. Maar ook dichterbij zie ik, in díe realiteit, weinig dat me hoopvol stemt. Ik zie een minister die blij is met harder rijden op stukken snelweg in ons land, en die verder vooral bezig is met de belangen van Schiphol en luchtvaartmaatschappijen, ik zie een paginagrote advertentie over de Tata-uitstoot waar heel weinig aan lijkt te veranderen, ik zie kippen (niet alleen in de omgeving van Chemours) hun eieren verstoppen voor hun baasjes, want Pasen en Pfas is voor niemand een fijne combinatie.
En de minister van Klimaat etcetera dan, Dolluf?

Sofie Hermans heeft een terugkerende angstdroom waarin ze collega Wiersma ziet die Caroline van der Plas gehaktstaven staat te voeren, terwijl mevrouw van Vroonhoven er met een kakelende lach naast staat, en de heer Wilders iets verderop mogelijk klimaatbeleid in een shredder staat te proppen. Minister Faber overweegt om ‘de uitstoot per asielzoeker’ in te zetten om haar ‘strengste asielbeleid ooit’ uiteindelijk door de Eerste Kamer te gaan krijgen.

En ondertussen, en tegelijkertijd (en gelukkig maar) is er nóg een realiteit. Ik schat in de werkelijkheid waarin velen van u zich bevinden. Mensen die wél bezig zijn met de staat van de natuur, die wél bloemen planten en een insectenhotel neerzetten, die wél minder vlees en zuivel nuttigen en nadenken over hun consumptie, over wat je echt nodig hebt, wat echt nodig ís.

Een week geleden sprak ik, in een besysteemplafonde collegezaal op de Hogeschool Utrecht, voor docenten en lerarenopleiders die vanuit Teachers for Climate en de Cooperatie Leren voor Morgen hun best doen klimaatkwesties overal in het onderwijs te incorpereren – op elke plek, in elk vak-, collega’s daarin mee te krijgen, en manieren te bedenken hun leerlingen, vaak met de attentieboog van een Tiktok-filmpje, dit grote thema mee te geven. Ze te nudgen, te inspireren.

Toen ik naar huis fietste, met een olijfboompje onder mijn arm, realiseerde ik me dat in deze realiteit mijn hoop voor de nabije toekomst zit.

Ik geef gelijk maar toe dat ik tot voor een paar dagen geen idee had dat het alweer zo’n beetje Pasen is. Ik zit niet echt goed in de religieuze hoogtijdagen, heb geen kinderen met krankzinnige vakantieperiodes, en was met andere dingen bezig. Werk, buikspieroefeningen, echtscheiding. Tot ik een uitnodiging kreeg voor een zondagse paasbrunch.

Ik antwoordde, te snel wellicht: ik doe niet aan brunches, want op zondag slaap ik uit. En wtf paasbrunch, waarom zouden we vieren dat een haas met een mand vol Pfas-houdende en daaroverheen nog eens fel-beschilderde eitjes ergens in jouw achtertuin de wederopstanding van een vermoedelijk verzonnen hippie uit het jaar nul komt vieren? Jezus…hou op met me!

Afijn, toen bleek dus dat het dit weekend Pasen is én dat het juist nu, in de tricky tijden waar we allemaal mee te maken hebben, van groot belang is tijd door te brengen met elkaar. In vriendschap. In gesprek. In een perkje op zoek naar eerdergenoemde eieren, omdat je kinderen dat allang opgegeven hebben en weer lekker op tiktok zitten. Als tiktok een door de Chinezen met een grote grijns onderhouden plek is waar kids naar dansjes kijken en worden aangezet tot vapen in fantasierijke smaakjes, zou er dan plek zijn voor toktok. Toktok, een wat simpeler variant van tiktok, speciaal voor aanhangers van de BBB, net wat langzamer, en draaiend op rode diesel?

Sorry, ik wilde niet weer over agraria beginnen, maar zelfs op mooie dagen vol vriendschap en eigeel op je witte shirt zijn er soms dingen die iets van woede in me doen opborrelen.

Bijna twee pagina’s in Trouw, sinds ruim 2,5 jaar zeker wellicht de beste krant van Nederland, over pesticiden. Volgens sommigen landbouwgif, volgens sommigen gewasbeschermingsmiddelen, volgens de een onvermijdelijk als je behoorlijke productie wilt draaien en de steeds vaker opgeworpen voedselzekerheid in stand wilt houden, volgens anderen een beangstigend feit dat zomaar je achtertuin, je huis, je lijf kan binnenwaaien.

Ik begrijp dat we in dit land best schaarse ruimte met elkaar moeten delen, ik begrijp dat dingen elkaar dus wel eens dwars kunnen zitten, ik begrijp dat boeren werken met de middelen die ze hebben, die betaalbaar en nodig zijn, terwijl ze in een doorgaande strijd zijn verwikkeld met supermarktinkoopcombinaties en RABO-achtige geldschieters die een hoop geld van ze tegoed hebben. Maar wat ik niet begrijp althans niet kan aanvaarden is dat het is toegestaan, in dat wat volle land, op allerlei plekken middelen rond te spuiten waarvan het duidelijk is dat ze niet gezond zijn, en waarvan de kans behoorlijk groot is dat omwonenden, en de agrariers zelf, daar echt ingrijpende ziektes aan overhouden. Parkinson, ALS.

Eén voorbeeld uit Trouw: In Wapserveen, Drenthe, een gebied met bovengemiddeld veel bollen- en lelieteelt, is het aantal gevallen van ALS en Parkinson, én leukemie en geboortenafwijkingen bij baby’s dusdanig dat ruim 50 artsen een brandbrief schreven.
Wat ze vragen is volgens mij zo volstrekt redelijk en menselijk: sta bestrijdingsmiddelen niet toe als de gezondheid van omwonenden gevaar loopt. Het gif – want hoe je het ook noemt, dat is het – verspreidt zich via lucht en water, het gif – want je kunt lobbyen in Brussel en Den Haag zoveel je maar wilt, maar dat is het – wordt aangetroffen in wapperend wasgoed, in urine, in babyluiers, in huisstof. Waar nog bijkomt dat het aantal gemelde mentale klachten van bewoners opvallend hoog is, en als ik me probeer voor te stellen hoeveel angst en stress je ervaart als je weet dat de buurman mag sproeien, maar je niet weet of jij, je kinderen, je kleinkinderen, daar ziek van kunnen worden, begrijp ik dat heel goed.

En burgemeester Spoelstra ‘snapt de zorgen’ maar doet vooralsnog niks. Waarmee hij dus de kant kiest van de telers, de sproeiers, de genoemde politieke beweging. Toktok.

Oke, ik heb het gevoel van onrecht even van me af kunnen schrijven, en spreken.
Ik wens je heel fijne dagen, met die brunch, die haas, die hippie, dat Paasvuur en vooral in goede gezondheid met lieve mensen om je heen.

Onlangs leerde ik, dankzij Wakker Dier, weer een hoop over communicatie. Dat is op de keper beschouwd een van mijn specialiteiten – ik bedoel ik communiceer heel veel en als ik bij hoge uitzondering even mijn mond hou wil ik nog wel eens luisteren ook – maar dit ging meer specifiek over hoe dieren communiceren. Met elkaar, met ons ook. Ik hield mijn mond, en luisterde.

Het ging deze middag vooral over de communicatie van dieren die wij houden, opsluiten, vetmesten, melken, slachten, u weet wel, maar natuurlijk eerst even over de hond en de kat. De dieren die velen van ons dichtbij hebben, en die we ook nooit iets aan zouden doen, laat staan in een veetransport mieteren om etcetera.

Ik zag beelden van een hond die niks (van me) wilde drinken, maar me wel te vriend wilde houden, ik zag beelden van een kat die me tot zelfinzicht konden brengen dat onze niet-zo-soepele relatie toch echt aan mij lag.

Daarna maakten we de stap naar de koe. Voor mij was best moeilijk te aanvaarden dat de koe haar tijd neemt voor communicatie, en zeker zo moeilijk dat de koe in staat is zo nu en dan 45 minuten helemaal niks te doen. Gewoon te zijn. Geen actie, vermoedelijk geen gedachtes. Drie kwartier, lieve vroege luisteraar, in die tijd kan ik een kind verwekken en een column schrijven. Waarbij ik toegeef dat ik me de afgelopen 27 jaar vooral op columns heb geconcentreerd.

Ik zag, dankzij Leonie Cornips – die zich heeft ondergedompeld in koeien, die met ze mee graast en zelfs een koe heeft geadopteerd – hoe een moeder-koe haar kalfjes-kind roept, die pas na drie keer begint te luisteren, hoe koeien onderling communiceren, hoe ze op elkaar letten en elkaar beschermen. Het was niet de eerste keer die middag dat ik dacht dat wij, met onze snelwerkende hersenen en glimmende auto’s en goedsluitende stallen, nog een hoop kunnen opsteken van het vee waarmee we dit land delen. Later hoorde ik dat het kalf als ze nog in de moederbuik zit, de stemklank van zijn moeder leert kennen en herkennen, maar dat de moeder na de geboorte niet weet hoe haar kalf klinkt, omdat dat kalfje zo snel mogelijk is weggehaald. Zodat de melkstromen blijven stromen, voor ons, zodat het kalfsvlees niet veel later zo blank mogelijk bij uw slager op glimmende schalen gedeponeerd kan worden. Ik schreef deze laatste zinnen tussen verdrietig en boos, twee emoties die vaker bij me overheersen als ik me realiseer welke omgang met andere levende wezens wij, vooralsnog, normaal vinden in onze beschaving.

Ik leerde dat voor de koe het gesprek eigenlijk al begint als je haar huis, zeg de stal, binnenkomt, dat ze kijkt, daarna ook even wegkijkt (om niet te opdringerig te zijn), dat elke soort boe die ze produceert iets betekent, relationeel is, en ook dat een koe die doorheeft dat het de hele dag een komen en gaan is van nieuwe gezichten – bijvoorbeeld omdat kinderen van een naastgelegen camping de stal in kunnen – net zo makkelijk iedereen negeert, onder het motto ‘ik ben ook nog aan het herkauwen, ik blijf niet aan de gang met mensen begroeten’.

Boeren, die elke dag en hun hele werkende leven met koeien te maken hebben, hebben het druk. Die hebben helemaal geen tijd om de ene boe van de andere te onderscheiden, die hebben niet de luxe om de koe te knuffelen, zoals wij op sommige plekken mogen, boeren moeten door, want de melk moet klotsen en de leningen moeten worden afgelost.

Twee dingen nam ik nog mee van de fascinerende middag. Op de vraag ‘begrijpt de koe ons?’ kregen we het gemeende antwoord ‘ze weten meer van ons dan we denken’, wat me ontroerde, en ook deed denken aan de onvolprezen tekenaar Gary Larsen (the far side). Op een van zijn tekeningen staan koeien op hun achterpoten in de wei, in gesprek, zo te zien over politiek of aandelenkoersen. De uitkijk-koe roept ‘car!’ waarna ze allemaal netjes op vier poten gaan staan kauwen, om zodra de auto uit het zicht is weer rechtop staand hun gesprekken voort te zetten.

De andere gedachte was: ik begrijp wel een beetje dat de agro-sector, en de meeste boeren, helemaal niet zitten te wachten op onderzoeken aangaande de taal en de communicatie van hun koeien. Of hun varkens. Of hun pluimvee. Het lijkt me toch zo te zijn dat als je eenmaal door hebt dat je te maken hebt met communicerende, slimme en soms zelfs intelligente levende wezens, het zo ongeveer onmogelijk wordt te blijven doen wat we doen met die koeien, met die kalveren, met al die andere dieren die we houden om te gebruiken, om te doden.

Fijne zondag.

Wij worden – terwijl we ademen, leven, werken, spreken en ons drukmaken over ministers in dit kabinet die in een rechtvaardiger wereld nog niet eens vice-voorzitter van de speeltuinvereniging zouden kunnen worden – constant omringd door stoffen, stofjes die invloed op ons hebben. Omdat we ze inademen, doorslikken, omdat ze onze huid raken, omdat ze er zijn. Veel daarvan zien we niet, van veel daarvan weten we weinig, en over het algemeen genomen kunnen onze lijven het aan. Net zoals onze lijven om kunnen gaan met zonlicht, vettig eten, stress, Suzan, en Freek.

Als ik er iets dieper over nadenk, en dat doe ik op deze plek nogal eens, vind ik het zowel angstaanjagend als vreselijk onrechtvaardig dat het zo kan zijn, in ons verder zo goed-geregelde en beschaafde land, dat je, op de plek waar je werkt of woont, constant omringd bent door stofjes die slecht voor je zijn, die je gezondheid beinvloeden. Dat kan te maken hebben met de fabriek die iets verderop staat, de landingsbaan of snelweg, dat kan te maken hebben met het regenpak dat je draagt of de pan waarin je bakt en braadt, dat kan te maken hebben met het voedsel dat je tot je neemt (waaraan Sjamadriaan in deze krant nog niet is toegekomen), dat kan te maken hebben met stoffen die de agrarische sector toepast om gewassen te beschermen, beter te laten groeien. Soms heet het landbouwgif, soms bestrijdingsmiddelen, soms zelfs gewasbeschermingsmiddelen.

Ik kwam afgelopen dagen in pittige discussies terecht met (in dit geval) de bloemensector in ons land, omdat ik me wat negatief had uitgelaten over de manier waarop wij (in dit geval) tulpen produceren. Voor uw paas-tafel, voor de export.
De tegenargumenten kwamen me bekend voor: het is toegestaan, het is een belangrijke (economische) branche, er is al veel verbeterd in de sector, wij doen het veel beter dan andere landen. De eerste twee argumenten vind ik zwak, want het feit dat regels tekortschieten (hallo lobby!) en dat er veel geld mee verdiend wordt doet niks af aan de schande van gezondheidsschade. De andere twee argumenten kloppen deels (ik wás in het Westland, ik zag inzet van insecten in plaats van de gifspuit, ik zag succesvolle innovaties), maar ik blijf het onverteerbaar vinden dat het zo kan zijn dat een ondernemer vlakbij jouw huis tulpen of lelies gaat verbouwen, en jij dan voortaan angst voor Parkinson hebt, of zelfs je kleinkinderen niet meer uitnodigt omdat je hun gezondheid niet wil schaden. Er is wat mij betreft geen enkel argument te bedenken dat dát goed kan praten.

11 april is het, wat Natuur&Milieu betreft, Pesticide Vrij-Dag, met ondermeer een grote bijeenkomst in Den Haag. Het gaat om: ‘een gezonde landbouw voor mens en natuur’.
Nee, Natuur&Milieu is net zo min als ik tegen boeren, maar het moet toch mogelijk zijn bestrijdingsmiddelen niet meer toe te staan als er twijfel is over gezondheids- en milieueffecten, boeren te helpen bij een overstap naar een landbouwsysteem zonder deze middelen, en de natuur te versterken (schoon water, een gezond ecosysteem, een vitale bodem). Sturen we daarna Wiersma en Agema een bloemetje.

Eerder deze week hield de Amerikaanse senator Cory Booker een speech. Dat komt vaker voor, natuurlijk, in de Senaat, maar hij had er echt werk van gemaakt, hij sprak ruim 25 uur.

Voor Booker was dit een daad van verzet tegen het bewind van Donald Trump en alles wat daaruit voortkomt. Twee dingen raakten me nogal in dit verhaal, hoewel dat er ook zomaar drie zouden kunnen worden.

Eerst het feit dat het nog nooit is voorgekomen dat iemand zo lang sprak in de Senaat. Het record stond op naam van ene Strom Thurmond, die in 1957 ruim 24 uur sprak. Pikant detail, Thurmond, die we tegenwoordig een racist zouden noemen (en als hij nog in leven zou zijn ongetwijfeld een kabinets-positie onder Trump en Musk zou innemen) sprak omdat hij mordicus tegen de Civil Rights Act was, een wet die burgerrechten voor zwarte Amerikanen moest veilig stellen. Ik kan me voorstellen dat Cory Booker het extra lekker vond dit record van deze man af te pakken, daarmee een racist uit de geschiedenisboekjes rammen, extra lekker in een tijd waarin het eerdergenoemde bewind bezig is om alles uit de Amerikaanse geschiedenis te snijden waar zwarte Amerikanen in voorkomen, of dappere vrouwen, of oorspronkelijke bewoners van dat continent, om over homoseksuelen of mensen in de buurt van een regenboog helemaal maar te zwijgen. De man die zich verzette tegen gelijke rechten voor iedereen in Amerika kunnen we vergeten, en terecht.

Door de speech realiseerde ik me extra waar het Trump-bewind voor staat: het ontmantelen van sociale zekerheid en zorgverzekering, het onwettig oppakken en uitzetten van mensen, het om zeep helpen van het onderwijssysteem, en vrijheid van meningsuiting alleen toestaan als je het helemaal eens bent met de geventileerde mening. Dat noem ik meestal censuur.

Vandeweek was bevrijdingsdag volgens de oranje man: er werden tariffs, heffingen opgelegd aan zo’n beetje de hele wereld behalve Rusland, Wit-Rusland en Noord-Korea geloof ik. Een paar uur daarna stortten de beurzen wereldwijd zo hard in elkaar dat de Wilhelminatoren in Valkenburg zei ‘nou nou, dat kan ook wel wat minder heftig allemaal!’

Het economische benul van Trump zou lachwekkend kunnen zijn: er werden (dankzij AI, vermoedelijk) zelfs heffingen opgelegd aan onbewoonde eilanden – die weinig exporteren meestal – althans, er wonen alleen pinguins, maar volgens Trump hebben die de Amerikaanse arbeiders ook uitgebuit en uitgeknepen en aangerand

Ieder ander die dit soort krankzinnige taal uitslaat en heffingen oplegt aan onbewoonde eilanden zou toch allang door drie vriendelijke mannen in een witte jas naar een ambulance en een kliniek met afgesloten deuren zijn weggegeleid…?

‘Natuurlijk, Donald, jij bent president van de VS en wat heb je weer n mooie rooie stropdas vandaag, straks komt Napoleon naast je zitten, en kijk, daar loopt Elvis, ja, die leeft nog, hij zingt vanavond in de kantine, kom je ook?’

Oke, nog 1 crazy Trump-quote: het ging over kosten van boodschappen. Groceries. Trump omschreef groceries als ‘a bag with different things in it’.
War zou hij denk ik omschrijven als ‘lots of loud noises and people with bodyparts missing’.

Sex is volgens Trump: ‘physical activity that you have to pay for’
Maar goed, zijn aanhang is blij. Schijnbaar is dat wat middle America wil: guns, racism, censorship and high prices.
Ik vroeg me bij de actie van Cory Booker oprecht af: hoe zwaar is het? Ik bedoel: ik praat ook graag en veel, en hou het ook best lang vol. Laat ik het zo zeggen: als je een relatie begint met een comedian met een mening over alles die dat combineert met het uithoudingsvermogen van n behoorlijke marathonloper, dan vraag je om van alles, maar niet om momenten van stilte en of contemplatie

Aan m’n vriendin vragen ze vaak: is ie thuis ook zo druk?!
Zij antwoordt dan ‘nee, thuis zit ie in een geluidsdicht afgesloten gewatteerde ruimte drie meter onder het maaiveld’. Zie je mensen toch vaak twijfelen. Of hard weglopen met zo’n blik van dat wijf is knettergek!

Booker had vantevoren niet gegeten, hij dronk nauwelijks, wat maar goed is ook, want hij mocht niet plassen. Ruim 25 uur lang.

Ik heb groot respect voor de speech van Booker, zijn actiebereidheid, die we echt nodig hebben in deze tricky tijden.

En ik realiseerde me: hij is van New Jersey. De staat van Bruce Springsteen. Die nooit concerten speelt van minder dan drie uur. Ik denk dat daar iets in het leidingwater zit.

In aanloop naar mijn oudejaars 2025 speel ik geregeld in Comedyclub Toomler in Amsterdam, perfecte plek om ideeen tegen een enthousiast publiek aan te stuiteren, en geregeld (vaak per ongeluk) nieuwe grappen te laten ontstaan. Onlangs was ik, vanwege de stapeling van ellende in Gaza en Donbas, in Washington en Den Haag, op zoek naar ‘goed nieuws’. Een voorbeeld dat ik gaf was dat een Poolse boer was opgegeten door zijn eigen varkens. Zwijnen, wellicht. Ik begrijp dat u dit in eerste instantie niet als heel goed nieuws heeft gelezen, en de nabestaanden van Zbigniew natuurlijk zeker niet, maar het beeld dat ik erna schetste was dat ik het te prijzen vind dat de beesten die wij houden om te slachten en te consumeren op enig moment kunnen vinden dat het wel een keertje mooi geweest is. En, aansluitend daarop, zelfs de rollen kunnen omdraaien. Hierop doordenkend en -pratend deelde ik met mijn publiek dat nogal wat grote varkenshouders in zeg Oost-Brabant na het lezen van dat nieuws een stuk minder rustig zijn gaan slapen. Ik bedoel, als je vlak bij je huis 30.000 biggen en varkens hebt opgesloten, realiseer je je hoe het eruit zou zien als ze echt boos op je worden. Of neem de Gelderse Vallei, waar het over kippen gaat, en als die met een paar honderdduizend tegelijk, en woedend, je tuinpad op komen struinen heb je toch een soort van probleem.

Natuurlijk, deze beelden ontstonden in mijn fantasie, maar dat ik het prachtig zou vinden als levende wezens – die wij alleen maar hebben om vet te mesten en te slachten, en/of om zoveel mogelijk eieren uit te persen – op enig moment tot revolutie zouden kunnen komen is helemaal waar.

En toen zag ik beelden uit de VS, waar grote tekorten aan eieren zijn ontstaan, omdat de vogelgriep om zich heen grijpt. De vogelgriep, waarvan de oorzaak door onze ‘minister van Landbouw etc’ bij trekvogels werd gelegd, terwijl het feit dát je tientallen miljoenen stuks pluimvee bij elkaar zet wellicht ook meespeelt. Maar ja, dat is natuurlijk een (vooralsnog aanvaardbaar) economisch model, terwijl die trekvogels, met hun besmettelijke ziektes, alleen maar voor hun eigen lol een beetje over de wereld heen en weer vliegen.

Sinds ik meer las over vogelgriep verontrust nieuws erover mij nogal. Het komt, vooralsnog vrij beperkt, voor dat er iets van op mensen overspringt. Maar wat er kán gebeuren als er een variant ontstaat die dat op grote schaal lukt is zo beangstigend dat je zou willen dat daar iets (meer) beleid tegen ontwikkeld wordt. In plaats van soms een ophokplicht, soms een paar honderdduizend kippen ‘ruimen’, en maar hopen dat het goed blijft gaan. In de VS zijn eieren, die daar niet in dozen van 12 maar van 48 gaan, nu op rantsoen. Want H7N9 waart rond. En als dat van mens op mens kan gaan overspringen, gaan we nog terugverlangen naar Hugo de Jonge en Sywert van L., als u begrijpt wat ik bedoel. Wat ik vooral bedoel: wij zijn niet de baas over andere levende wezens, en de natuur in ruimste zin. Wij zijn er onderdeel van.

Ik heb best veel energie. Er zijn zelfs mensen die me druk vinden, maar dat komt meestal omdat die me alleen op een podium zien, of van achter een radiomicrofoon horen, en dat zijn plekken/momenten dat ik de turbo nog wel eens wil aanzetten. Om mensen extra te raken, om ‘een zaal een beetje los te maken’. Verder ben ik eigenlijk een vrij rustige jongen. Echt.

Het is, realiseer ik me vaak, fíjn om veel energie te hebben, om genoeg energie te hebben. Dat geldt voor een mens, dat geldt zeker zo hard voor een land. Omdat zo ongeveer alles wat we doen – wonen, reizen, produceren, douchen na een stevige duurloop, een stukje sfeerverlichting – energie verbruikt.

Zo ongeveer mijn hele leven, op de oliecrisis van 1973 na, hadden we in dit land energie voldoende. Vooral natuurlijk omdat we grote delen van de bodem in het noordoosten van Nederland leeg trokken, waarna ze daar achterbleven met aardbevingen, scheurende huizen, diepe ellende en een groot wantrouwen tegen de overheid. Wat we niet met gas konden losten we op met immense hoeveelheden ruwe olie, vooral aangeschaft bij machthebbers in de Arabische wereld voor wie vrouwenrechten en democratie niet echt prioriteit hebben.

Ondertussen is, dat heeft u ook in deze krant kunnen lezen, de wereld nogal veranderd. Groningen wordt ruim, liefdevol en in hoog tempo gecompenseerd door NAM en Den Haag (sorry, stukje cynisme) en de voortdonderende klimaatcrisis gecombineerd met volstrekt onvoorspelbare geopolitiek maakt verstandig en duurzaam energiebeleid belangrijker dan ooit. Lijkt mij.

Ik had alleen buiten de krankzinnige politieke situatie in ons land gerekend. Waar coalitiepartijen op een van de meest spannende momenten in onze recente geschiedenis het kabinetsbeleid aangaande verdediging van Europa ondermijnen (aan de hand van een motie van Joost Eerdmans, dat is echt alsof je carriere-advies vraagt aan Harvey Weinstein), en waar de BBB en de PVV, respectievelijk een agrarische lobbybeweging en een vrij stuurloze eenmans-partij, grote invloed hebben op het klimaat- en daarmee op het energiebeleid voor de komende jaren.
Henk Vermeer, ik had het op deze plek eerder over hem, is vooral gek op ‘de pauzeknop’. Dat is een leuke vondst, en betekent vooral niks doen, niks veranderen, doorgaan op de ingeslagen weg. Een combinatie van conservatisme, angst voor verandering en het behartigen van eerdergenoemde agrobelangen natuurlijk. Want laten we eerlijk zijn: hoe groot is de kans dat de landbouw last krijgt van extreem weer, verdroging, natuurbranden, biodiversiteitscrisis of overstromingen vraagteken uitroepteken. Sorry, nog wat cynisme.

PVV en klimaatbeleid is een niet bestaande combinatie (u herinnert zich wellicht de shredder uit hun laatste verkiezingsprogramma). Ondertussen is NSC vooral bezig met de prijs van appelmoes en het niet-bestrijden van lobby in politiek Den Haag, en heeft de VVD eerder deze week haar eigen klimaatminister Hermans een bot mes tussen de schouderbladen geplant.

Terwijl het zo ligt: als je nu nog denkt dat het verstandig is (deels) afhankelijk te blijven van Amerikaans LNG of Russisch gas, in plaats van wind en zon en duurzaam in eigen hand te nemen, heb je een bord voor je kop ter grootte van het ego van D.Trump.

Ik heb nog meegemaakt dat de wereld er echt anders uitzag
Dat er waarheid was en inhoud en argumenten en feiten
Dat een kabinet niet was opgebouwd uit onderling verwijten
En dat het werd samengesteld uit mensen met ideeen en durf en visie, niet met rancune en afstand tot de arbeidsmarkt

Ik heb nog meegemaakt dat de Amerikanen onze vrienden en bondgenoten waren.
Dat je in Amerika alle woorden mocht gebruiken en alle boeken mocht lezen.
En als je een paar woorden gebruikte die echt te motherfucking ver gingen kwam er een sticker op de hoes van je elpee.
Ik heb nog meegemaakt dat Amerikaanse wetenschappers alles mochten onderzoeken en daarover publiceren. In wetenschappelijke tijdschriften die ik niet begreep maar de wereld en de mens wel een stukje verder hielpen.

Ik heb nog meegemaakt dat je zelfs als provinciaal politicus niet met je auto inreed op demonstranten die ergens voor staan.
Ik heb nog meegemaakt dat je als je wel inreed op demonstranten je door je partij ontslagen en door Justitie vervolgd werd.
Dat als je je eindscriptie had overgeschreven je op geen enkele manier meer serieus werd genomen.

Ik heb nog meegemaakt dat ik de opstelling van Ajax zag en het merendeel van de spelers kende
Dat Gerri Eickhoff ergens heenging en er dan binnen de kortste keren een aardbeving, modderstroom of dramatisch uitslaande brand was
Dat je als burgemeester echt niet in je auto de hand aan jezelf zou slaan, want daar had je mensen voor
Dat mijn moeder zich niet druk maakte over wat ze in huis moest halen om 72 uur te kunnen overleven, omdat ze op haar leeftijd blij is dat 72 uur overleven überhaupt nog n optie is

Ik heb nog meegemaakt dat mijn kinderen zich druk maakten over een proefwerk, of wat ze aan zouden doen naar een feestje, en niet over een door leidende politici en bijna alle grote bedrijven genegeerde klimaatcrisis die hun planeet steeds desolater maakt
Dat mannen die vrouwen kleineerden, bedreigden en als object zagen werden uitgelachen en uitgespuugd, en niet op een schild van politieke macht of social media invloed werden gehesen

Ik heb nog meegemaakt dat grote monden het niet altijd voor het zeggen hadden
Dat de bully’s van het schoolplein het niet verder schopten dan dat schoolplein
Dat je niet schaterlachend in het Witte Huis met de liar in chief op de foto hoefde
Dat chantage, bedreiging, belediging en het onthouden van noodzakelijke steun geen aanvaard politiek drukmiddel waren

Ik heb nog meegemaakt dat Nederland stond voor solidariteit met landen en mensen die het minder hebben. Veel minder. Echt veel minder.
Dat we samen werkten, hulp gaven, dat we stonden voor gerechtigheid en vrouwenrechten en vrijheid en kansen voor iedereen om te overleven op de plek waar je wilt zijn, de plek waar je bent
Ik heb nog meegemaakt dat een spandoek of een sticker of een logo op je t-shirt voldoende leken om de wereld te veranderen.
En dat een column van drie minuten voldoende was om je verontwaardiging van je af te schrijven
Maar dat is niet meer zo.
Er is veel meer nodig.