Ik maak me op deze plek al een paar jaar wekelijks best wel druk over de grote veranderingen in klimaat die ons elke dag meer raken, over bodem die verdroogt en insecten die uitgezoemd zijn, over hoe we met onze planeet omgaan. Vaak tegen beter weten in.

Mij bekruipt de laatste tijd steeds vaker het gevoel dat we met twee realiteiten te maken hebben, dat we (bijna) in twee werelden leven. Er is namelijk, het kan u niet ontgaan zijn, een realiteit waarin klimaatbeleid, of streven naar duurzaamheid en een meer circulaire economie, afgebouwd wordt. Een realiteit waarin grote bedrijven andere zaken (winst, aandeelhoudersbelangen, ‘vestigingsklimaat’) lekker op de eerste plaatsen laten staan, en ondertussen denken dat een stukje greenwashing voldoende is om zowel bedrijfsimago als de toekomst veilig te stellen.

Natuurlijk, alles wat in de VS gebeurt, onder het motto drill baby drill, onder het toeziend oog van de oranje leider, is er exemplarisch voor. Ruimer dan ooit inzetten op fossiel, staten en bedrijven verbieden duurzaam beleid (verder) uit te voeren, wetenschap inperken, en zoveel mogelijk boren en graven, omhakken en vernietigen. Maar ook dichterbij zie ik, in díe realiteit, weinig dat me hoopvol stemt. Ik zie een minister die blij is met harder rijden op stukken snelweg in ons land, en die verder vooral bezig is met de belangen van Schiphol en luchtvaartmaatschappijen, ik zie een paginagrote advertentie over de Tata-uitstoot waar heel weinig aan lijkt te veranderen, ik zie kippen (niet alleen in de omgeving van Chemours) hun eieren verstoppen voor hun baasjes, want Pasen en Pfas is voor niemand een fijne combinatie.
En de minister van Klimaat etcetera dan, Dolluf?

Sofie Hermans heeft een terugkerende angstdroom waarin ze collega Wiersma ziet die Caroline van der Plas gehaktstaven staat te voeren, terwijl mevrouw van Vroonhoven er met een kakelende lach naast staat, en de heer Wilders iets verderop mogelijk klimaatbeleid in een shredder staat te proppen. Minister Faber overweegt om ‘de uitstoot per asielzoeker’ in te zetten om haar ‘strengste asielbeleid ooit’ uiteindelijk door de Eerste Kamer te gaan krijgen.

En ondertussen, en tegelijkertijd (en gelukkig maar) is er nóg een realiteit. Ik schat in de werkelijkheid waarin velen van u zich bevinden. Mensen die wél bezig zijn met de staat van de natuur, die wél bloemen planten en een insectenhotel neerzetten, die wél minder vlees en zuivel nuttigen en nadenken over hun consumptie, over wat je echt nodig hebt, wat echt nodig ís.

Een week geleden sprak ik, in een besysteemplafonde collegezaal op de Hogeschool Utrecht, voor docenten en lerarenopleiders die vanuit Teachers for Climate en de Cooperatie Leren voor Morgen hun best doen klimaatkwesties overal in het onderwijs te incorpereren – op elke plek, in elk vak-, collega’s daarin mee te krijgen, en manieren te bedenken hun leerlingen, vaak met de attentieboog van een Tiktok-filmpje, dit grote thema mee te geven. Ze te nudgen, te inspireren.

Toen ik naar huis fietste, met een olijfboompje onder mijn arm, realiseerde ik me dat in deze realiteit mijn hoop voor de nabije toekomst zit.

Ik geef gelijk maar toe dat ik tot voor een paar dagen geen idee had dat het alweer zo’n beetje Pasen is. Ik zit niet echt goed in de religieuze hoogtijdagen, heb geen kinderen met krankzinnige vakantieperiodes, en was met andere dingen bezig. Werk, buikspieroefeningen, echtscheiding. Tot ik een uitnodiging kreeg voor een zondagse paasbrunch.

Ik antwoordde, te snel wellicht: ik doe niet aan brunches, want op zondag slaap ik uit. En wtf paasbrunch, waarom zouden we vieren dat een haas met een mand vol Pfas-houdende en daaroverheen nog eens fel-beschilderde eitjes ergens in jouw achtertuin de wederopstanding van een vermoedelijk verzonnen hippie uit het jaar nul komt vieren? Jezus…hou op met me!

Afijn, toen bleek dus dat het dit weekend Pasen is én dat het juist nu, in de tricky tijden waar we allemaal mee te maken hebben, van groot belang is tijd door te brengen met elkaar. In vriendschap. In gesprek. In een perkje op zoek naar eerdergenoemde eieren, omdat je kinderen dat allang opgegeven hebben en weer lekker op tiktok zitten. Als tiktok een door de Chinezen met een grote grijns onderhouden plek is waar kids naar dansjes kijken en worden aangezet tot vapen in fantasierijke smaakjes, zou er dan plek zijn voor toktok. Toktok, een wat simpeler variant van tiktok, speciaal voor aanhangers van de BBB, net wat langzamer, en draaiend op rode diesel?

Sorry, ik wilde niet weer over agraria beginnen, maar zelfs op mooie dagen vol vriendschap en eigeel op je witte shirt zijn er soms dingen die iets van woede in me doen opborrelen.

Bijna twee pagina’s in Trouw, sinds ruim 2,5 jaar zeker wellicht de beste krant van Nederland, over pesticiden. Volgens sommigen landbouwgif, volgens sommigen gewasbeschermingsmiddelen, volgens de een onvermijdelijk als je behoorlijke productie wilt draaien en de steeds vaker opgeworpen voedselzekerheid in stand wilt houden, volgens anderen een beangstigend feit dat zomaar je achtertuin, je huis, je lijf kan binnenwaaien.

Ik begrijp dat we in dit land best schaarse ruimte met elkaar moeten delen, ik begrijp dat dingen elkaar dus wel eens dwars kunnen zitten, ik begrijp dat boeren werken met de middelen die ze hebben, die betaalbaar en nodig zijn, terwijl ze in een doorgaande strijd zijn verwikkeld met supermarktinkoopcombinaties en RABO-achtige geldschieters die een hoop geld van ze tegoed hebben. Maar wat ik niet begrijp althans niet kan aanvaarden is dat het is toegestaan, in dat wat volle land, op allerlei plekken middelen rond te spuiten waarvan het duidelijk is dat ze niet gezond zijn, en waarvan de kans behoorlijk groot is dat omwonenden, en de agrariers zelf, daar echt ingrijpende ziektes aan overhouden. Parkinson, ALS.

Eén voorbeeld uit Trouw: In Wapserveen, Drenthe, een gebied met bovengemiddeld veel bollen- en lelieteelt, is het aantal gevallen van ALS en Parkinson, én leukemie en geboortenafwijkingen bij baby’s dusdanig dat ruim 50 artsen een brandbrief schreven.
Wat ze vragen is volgens mij zo volstrekt redelijk en menselijk: sta bestrijdingsmiddelen niet toe als de gezondheid van omwonenden gevaar loopt. Het gif – want hoe je het ook noemt, dat is het – verspreidt zich via lucht en water, het gif – want je kunt lobbyen in Brussel en Den Haag zoveel je maar wilt, maar dat is het – wordt aangetroffen in wapperend wasgoed, in urine, in babyluiers, in huisstof. Waar nog bijkomt dat het aantal gemelde mentale klachten van bewoners opvallend hoog is, en als ik me probeer voor te stellen hoeveel angst en stress je ervaart als je weet dat de buurman mag sproeien, maar je niet weet of jij, je kinderen, je kleinkinderen, daar ziek van kunnen worden, begrijp ik dat heel goed.

En burgemeester Spoelstra ‘snapt de zorgen’ maar doet vooralsnog niks. Waarmee hij dus de kant kiest van de telers, de sproeiers, de genoemde politieke beweging. Toktok.

Oke, ik heb het gevoel van onrecht even van me af kunnen schrijven, en spreken.
Ik wens je heel fijne dagen, met die brunch, die haas, die hippie, dat Paasvuur en vooral in goede gezondheid met lieve mensen om je heen.

Onlangs leerde ik, dankzij Wakker Dier, weer een hoop over communicatie. Dat is op de keper beschouwd een van mijn specialiteiten – ik bedoel ik communiceer heel veel en als ik bij hoge uitzondering even mijn mond hou wil ik nog wel eens luisteren ook – maar dit ging meer specifiek over hoe dieren communiceren. Met elkaar, met ons ook. Ik hield mijn mond, en luisterde.

Het ging deze middag vooral over de communicatie van dieren die wij houden, opsluiten, vetmesten, melken, slachten, u weet wel, maar natuurlijk eerst even over de hond en de kat. De dieren die velen van ons dichtbij hebben, en die we ook nooit iets aan zouden doen, laat staan in een veetransport mieteren om etcetera.

Ik zag beelden van een hond die niks (van me) wilde drinken, maar me wel te vriend wilde houden, ik zag beelden van een kat die me tot zelfinzicht konden brengen dat onze niet-zo-soepele relatie toch echt aan mij lag.

Daarna maakten we de stap naar de koe. Voor mij was best moeilijk te aanvaarden dat de koe haar tijd neemt voor communicatie, en zeker zo moeilijk dat de koe in staat is zo nu en dan 45 minuten helemaal niks te doen. Gewoon te zijn. Geen actie, vermoedelijk geen gedachtes. Drie kwartier, lieve vroege luisteraar, in die tijd kan ik een kind verwekken en een column schrijven. Waarbij ik toegeef dat ik me de afgelopen 27 jaar vooral op columns heb geconcentreerd.

Ik zag, dankzij Leonie Cornips – die zich heeft ondergedompeld in koeien, die met ze mee graast en zelfs een koe heeft geadopteerd – hoe een moeder-koe haar kalfjes-kind roept, die pas na drie keer begint te luisteren, hoe koeien onderling communiceren, hoe ze op elkaar letten en elkaar beschermen. Het was niet de eerste keer die middag dat ik dacht dat wij, met onze snelwerkende hersenen en glimmende auto’s en goedsluitende stallen, nog een hoop kunnen opsteken van het vee waarmee we dit land delen. Later hoorde ik dat het kalf als ze nog in de moederbuik zit, de stemklank van zijn moeder leert kennen en herkennen, maar dat de moeder na de geboorte niet weet hoe haar kalf klinkt, omdat dat kalfje zo snel mogelijk is weggehaald. Zodat de melkstromen blijven stromen, voor ons, zodat het kalfsvlees niet veel later zo blank mogelijk bij uw slager op glimmende schalen gedeponeerd kan worden. Ik schreef deze laatste zinnen tussen verdrietig en boos, twee emoties die vaker bij me overheersen als ik me realiseer welke omgang met andere levende wezens wij, vooralsnog, normaal vinden in onze beschaving.

Ik leerde dat voor de koe het gesprek eigenlijk al begint als je haar huis, zeg de stal, binnenkomt, dat ze kijkt, daarna ook even wegkijkt (om niet te opdringerig te zijn), dat elke soort boe die ze produceert iets betekent, relationeel is, en ook dat een koe die doorheeft dat het de hele dag een komen en gaan is van nieuwe gezichten – bijvoorbeeld omdat kinderen van een naastgelegen camping de stal in kunnen – net zo makkelijk iedereen negeert, onder het motto ‘ik ben ook nog aan het herkauwen, ik blijf niet aan de gang met mensen begroeten’.

Boeren, die elke dag en hun hele werkende leven met koeien te maken hebben, hebben het druk. Die hebben helemaal geen tijd om de ene boe van de andere te onderscheiden, die hebben niet de luxe om de koe te knuffelen, zoals wij op sommige plekken mogen, boeren moeten door, want de melk moet klotsen en de leningen moeten worden afgelost.

Twee dingen nam ik nog mee van de fascinerende middag. Op de vraag ‘begrijpt de koe ons?’ kregen we het gemeende antwoord ‘ze weten meer van ons dan we denken’, wat me ontroerde, en ook deed denken aan de onvolprezen tekenaar Gary Larsen (the far side). Op een van zijn tekeningen staan koeien op hun achterpoten in de wei, in gesprek, zo te zien over politiek of aandelenkoersen. De uitkijk-koe roept ‘car!’ waarna ze allemaal netjes op vier poten gaan staan kauwen, om zodra de auto uit het zicht is weer rechtop staand hun gesprekken voort te zetten.

De andere gedachte was: ik begrijp wel een beetje dat de agro-sector, en de meeste boeren, helemaal niet zitten te wachten op onderzoeken aangaande de taal en de communicatie van hun koeien. Of hun varkens. Of hun pluimvee. Het lijkt me toch zo te zijn dat als je eenmaal door hebt dat je te maken hebt met communicerende, slimme en soms zelfs intelligente levende wezens, het zo ongeveer onmogelijk wordt te blijven doen wat we doen met die koeien, met die kalveren, met al die andere dieren die we houden om te gebruiken, om te doden.

Fijne zondag.

Wij worden – terwijl we ademen, leven, werken, spreken en ons drukmaken over ministers in dit kabinet die in een rechtvaardiger wereld nog niet eens vice-voorzitter van de speeltuinvereniging zouden kunnen worden – constant omringd door stoffen, stofjes die invloed op ons hebben. Omdat we ze inademen, doorslikken, omdat ze onze huid raken, omdat ze er zijn. Veel daarvan zien we niet, van veel daarvan weten we weinig, en over het algemeen genomen kunnen onze lijven het aan. Net zoals onze lijven om kunnen gaan met zonlicht, vettig eten, stress, Suzan, en Freek.

Als ik er iets dieper over nadenk, en dat doe ik op deze plek nogal eens, vind ik het zowel angstaanjagend als vreselijk onrechtvaardig dat het zo kan zijn, in ons verder zo goed-geregelde en beschaafde land, dat je, op de plek waar je werkt of woont, constant omringd bent door stofjes die slecht voor je zijn, die je gezondheid beinvloeden. Dat kan te maken hebben met de fabriek die iets verderop staat, de landingsbaan of snelweg, dat kan te maken hebben met het regenpak dat je draagt of de pan waarin je bakt en braadt, dat kan te maken hebben met het voedsel dat je tot je neemt (waaraan Sjamadriaan in deze krant nog niet is toegekomen), dat kan te maken hebben met stoffen die de agrarische sector toepast om gewassen te beschermen, beter te laten groeien. Soms heet het landbouwgif, soms bestrijdingsmiddelen, soms zelfs gewasbeschermingsmiddelen.

Ik kwam afgelopen dagen in pittige discussies terecht met (in dit geval) de bloemensector in ons land, omdat ik me wat negatief had uitgelaten over de manier waarop wij (in dit geval) tulpen produceren. Voor uw paas-tafel, voor de export.
De tegenargumenten kwamen me bekend voor: het is toegestaan, het is een belangrijke (economische) branche, er is al veel verbeterd in de sector, wij doen het veel beter dan andere landen. De eerste twee argumenten vind ik zwak, want het feit dat regels tekortschieten (hallo lobby!) en dat er veel geld mee verdiend wordt doet niks af aan de schande van gezondheidsschade. De andere twee argumenten kloppen deels (ik wás in het Westland, ik zag inzet van insecten in plaats van de gifspuit, ik zag succesvolle innovaties), maar ik blijf het onverteerbaar vinden dat het zo kan zijn dat een ondernemer vlakbij jouw huis tulpen of lelies gaat verbouwen, en jij dan voortaan angst voor Parkinson hebt, of zelfs je kleinkinderen niet meer uitnodigt omdat je hun gezondheid niet wil schaden. Er is wat mij betreft geen enkel argument te bedenken dat dát goed kan praten.

11 april is het, wat Natuur&Milieu betreft, Pesticide Vrij-Dag, met ondermeer een grote bijeenkomst in Den Haag. Het gaat om: ‘een gezonde landbouw voor mens en natuur’.
Nee, Natuur&Milieu is net zo min als ik tegen boeren, maar het moet toch mogelijk zijn bestrijdingsmiddelen niet meer toe te staan als er twijfel is over gezondheids- en milieueffecten, boeren te helpen bij een overstap naar een landbouwsysteem zonder deze middelen, en de natuur te versterken (schoon water, een gezond ecosysteem, een vitale bodem). Sturen we daarna Wiersma en Agema een bloemetje.

Eerder deze week hield de Amerikaanse senator Cory Booker een speech. Dat komt vaker voor, natuurlijk, in de Senaat, maar hij had er echt werk van gemaakt, hij sprak ruim 25 uur.

Voor Booker was dit een daad van verzet tegen het bewind van Donald Trump en alles wat daaruit voortkomt. Twee dingen raakten me nogal in dit verhaal, hoewel dat er ook zomaar drie zouden kunnen worden.

Eerst het feit dat het nog nooit is voorgekomen dat iemand zo lang sprak in de Senaat. Het record stond op naam van ene Strom Thurmond, die in 1957 ruim 24 uur sprak. Pikant detail, Thurmond, die we tegenwoordig een racist zouden noemen (en als hij nog in leven zou zijn ongetwijfeld een kabinets-positie onder Trump en Musk zou innemen) sprak omdat hij mordicus tegen de Civil Rights Act was, een wet die burgerrechten voor zwarte Amerikanen moest veilig stellen. Ik kan me voorstellen dat Cory Booker het extra lekker vond dit record van deze man af te pakken, daarmee een racist uit de geschiedenisboekjes rammen, extra lekker in een tijd waarin het eerdergenoemde bewind bezig is om alles uit de Amerikaanse geschiedenis te snijden waar zwarte Amerikanen in voorkomen, of dappere vrouwen, of oorspronkelijke bewoners van dat continent, om over homoseksuelen of mensen in de buurt van een regenboog helemaal maar te zwijgen. De man die zich verzette tegen gelijke rechten voor iedereen in Amerika kunnen we vergeten, en terecht.

Door de speech realiseerde ik me extra waar het Trump-bewind voor staat: het ontmantelen van sociale zekerheid en zorgverzekering, het onwettig oppakken en uitzetten van mensen, het om zeep helpen van het onderwijssysteem, en vrijheid van meningsuiting alleen toestaan als je het helemaal eens bent met de geventileerde mening. Dat noem ik meestal censuur.

Vandeweek was bevrijdingsdag volgens de oranje man: er werden tariffs, heffingen opgelegd aan zo’n beetje de hele wereld behalve Rusland, Wit-Rusland en Noord-Korea geloof ik. Een paar uur daarna stortten de beurzen wereldwijd zo hard in elkaar dat de Wilhelminatoren in Valkenburg zei ‘nou nou, dat kan ook wel wat minder heftig allemaal!’

Het economische benul van Trump zou lachwekkend kunnen zijn: er werden (dankzij AI, vermoedelijk) zelfs heffingen opgelegd aan onbewoonde eilanden – die weinig exporteren meestal – althans, er wonen alleen pinguins, maar volgens Trump hebben die de Amerikaanse arbeiders ook uitgebuit en uitgeknepen en aangerand

Ieder ander die dit soort krankzinnige taal uitslaat en heffingen oplegt aan onbewoonde eilanden zou toch allang door drie vriendelijke mannen in een witte jas naar een ambulance en een kliniek met afgesloten deuren zijn weggegeleid…?

‘Natuurlijk, Donald, jij bent president van de VS en wat heb je weer n mooie rooie stropdas vandaag, straks komt Napoleon naast je zitten, en kijk, daar loopt Elvis, ja, die leeft nog, hij zingt vanavond in de kantine, kom je ook?’

Oke, nog 1 crazy Trump-quote: het ging over kosten van boodschappen. Groceries. Trump omschreef groceries als ‘a bag with different things in it’.
War zou hij denk ik omschrijven als ‘lots of loud noises and people with bodyparts missing’.

Sex is volgens Trump: ‘physical activity that you have to pay for’
Maar goed, zijn aanhang is blij. Schijnbaar is dat wat middle America wil: guns, racism, censorship and high prices.
Ik vroeg me bij de actie van Cory Booker oprecht af: hoe zwaar is het? Ik bedoel: ik praat ook graag en veel, en hou het ook best lang vol. Laat ik het zo zeggen: als je een relatie begint met een comedian met een mening over alles die dat combineert met het uithoudingsvermogen van n behoorlijke marathonloper, dan vraag je om van alles, maar niet om momenten van stilte en of contemplatie

Aan m’n vriendin vragen ze vaak: is ie thuis ook zo druk?!
Zij antwoordt dan ‘nee, thuis zit ie in een geluidsdicht afgesloten gewatteerde ruimte drie meter onder het maaiveld’. Zie je mensen toch vaak twijfelen. Of hard weglopen met zo’n blik van dat wijf is knettergek!

Booker had vantevoren niet gegeten, hij dronk nauwelijks, wat maar goed is ook, want hij mocht niet plassen. Ruim 25 uur lang.

Ik heb groot respect voor de speech van Booker, zijn actiebereidheid, die we echt nodig hebben in deze tricky tijden.

En ik realiseerde me: hij is van New Jersey. De staat van Bruce Springsteen. Die nooit concerten speelt van minder dan drie uur. Ik denk dat daar iets in het leidingwater zit.