In1989, het jaar dat Lebbis en ik besloten ons als cabaretier te gaan profileren, met als einddoel ooit in ons leven in de Kleine Komedie te spelen, werd ik ondernemer. Hoe dat allemaal afliep kunt u lezen als, voorjaar 2027, onze (eerste) artistieke autobiografie Pissen tegen de Hemelpoort verschijnt.

Ondernemerschap is volgens mij met veel energie (passie, zelfs) een talent, een idee, een product proberen te verkopen, en in die zin is het iets heel moois. Je bedenkt een duurzaam regenhoesje voor poedels, en gaat daarmee de markt op, je hebt op satirische toon van alles te vertellen over de wereld, en beklimt de podia. En als het meezit kun je zelfs aardig geld verdienen, als ondernemer, want er zíjn veel theaterprogrammeurs met smaak, er zíjn veel poedels (en het regent hier best vaak).

Tijdens de meest recente verkiezingscampagne zette de VVD – een partij die ‘rust in de portemonnee’ belooft bij iedereen die al een goedgevuld exemplaar heeft, een partij waarvan de leider geregeld onwaarheden debiteert maar daar ga ik verder geen labeltje aanhangen, een partij die een stabiel midden-kabinet vooralsnog blokkeert maar wel met JA21 in zee wil (en desnoods met BBB en SGP) – geregeld in op het grote belang van ondernemerschap. Waarmee ik het dus zomaar eens was. De uitwerking was, en is, echter vooral: minder regels, meer vrijheid. Dat eerste omdat regels maar lastig zijn (controle, administratie, gedoe), het tweede omdat meer en vrijheid in één zin zo ongeveer iedereen blij maakt. En, het zal u niet verbazen, daar scheiden onze wegen. Want ondernemerschap kan heel mooi zijn, maar het idee dat ‘al die regels’ maar in de weg zitten, het idee dat meer vrijheid betekent dat ondernemers het nog beter gaan doen, en dat dat ons uiteindelijk allemaal ten goede komt, daar klopt volgens mij weinig van.

Een bedrijf dat zijn bollen of lelies alleen dankzij gifspuiten kan produceren is ondernemerschap.

Een uitstootrijke staalfabriek in Wijk aan Zee is ondernemerschap. Een energieslurpende kunstmestfabriek in Terneuzen is ondernemerschap.
Arbeidsmigranten uitbuiten is ondernemerschap.

Een luchthaven runnen zonder natuurvergunning en met elke keer weer opgepompte economische cijfers is ondernemerschap.
Grote fossiele bedrijven die klimaatafspraken weg-lobbyen en de plastic-recycling zo ongeveer om zeep helpen is ondernemerschap. Banken en pensioenfondsen die stevig door-investeren in planeetvernietigende bedrijven is ondernemerschap.

Het verhandelen van designer-medicijnen, opgevoerde E-bikes, suspect vuurwerk en vapes waarop je ook kunt gamen, is ondernemerschap.
Fast fashion is ondernemerschap.

De krankzinnige voedselmarkt die oplevert dat 80% van het aanbod in uw supermarkt feitelijk niet gezond is, met zo veel mogelijk producten met een licht-verslavende werking (door zout, suiker, vetten) is ondernemerschap. En de miljardenhandel in spuitjes met hormonen ‘om je te helpen afvallen’ is dat dus ook. Kijk in dezen zeker even Zembla van 9 november terug.

Veel ondernemers zweren bij vrijheid, en verwijzen graag naar het werk van schrijver en filosoof Ayn Rand. Een quote: egoisme is een deugd, zeker bij ondernemerschap.

Daar zit denk ik het probleem: als het steeds gaat om meer meer meer voor jezelf (geld, winst, macht) blijft er heel weinig ruimte, vrijheid, veiligheid en gezondheid over voor alle anderen.

Ik schrijf deze column met een aantal stevig gekneusde ribben, en een scheur in mijn voorhoofd. Maar verder natuurlijk gewoon op een toetsenbordje, en met twee vingers. Die zijn namelijk volledig ongedeerd.

Wat hieraan voorafging: een paar dagen geleden fietste ik op redelijk hoge snelheid door Utrecht, haakte mijn fietsstuur in een langswapperende jaszak, waarna ik kort door de lucht vloog en wat langer op de grond doorbracht. Laat ik het zo zeggen: er klonk geen gezang in de Nachtegaalstraat. Er drupte wel wat bloed op de stoep.

Ik werd door de allerliefste –altijd in de buurt! – en een aantal meer dan vriendelijk passanten geholpen, het bloeden werd gestelpt, een glaasje water genuttigd in een naastgelegen huidverzorgings-laserkliniek, en kort daarna werd een arts geraadpleegd. Ze verbond mijn hoofdwond, sprak eerlijke woorden over mijn ribben – gebroken of gekneusd maakt eigenlijk niet uit, het moet herstellen en dat zal pijnlijk zijn – en deed wat neurologische testjes met vingers en oren en ogen en kijkrichtingen, om te checken of mijn hersenen zich vooralsnog op de juiste plek bevonden. Dat bleek zo te zijn, gelukkig, want mijn eerste gedachte op die stoeprand, anderhalf uur eerder, was als ik maar geen voorstellingen af hoef te zeggen. Dat is, voor mij, in de periode dat ik mijn oudejaars kan spelen, het grootste angstbeeld namelijk.

Een assistente van de dokter had mij herkend en vroeg of ze me nog wat vragen mocht stellen, om te kijken of ik mijn mild-satirische werk wel écht weer aankon. Ik draag de medische wetenschap een warm hart toe, en stemde dus in.

De vragen die ze stelde:
Als een politica geregeld onwaarheden debiteert, omdat dat politiek goed uitkomt, of omdat ze graag wil zeggen wat de mensen thuis nou eenmaal willen horen, mag je haar dan een leugenaar noemen?

Geeft het feit dat het aantal lobbyisten van de fossiele industrie op de klimaattop in Belém hoger was dan het aantal vertegenwoordigers van ‘kwetsbare landen’ aan dat we van die industrie niets te verwachten hebben, behalve meer vernietiging en economisch cynisme?

Als je door omstandigheden in een gezin terechtkomt met een nogal losse seksuele moraal, blijft het dan volledig je eigen verantwoordelijkheid hoe je met die situatie, en eventueel aanwezige minderjarigen, omgaat?

Is de emotionele verdediging van de verdachte in het voorgaande, DAT BEN IK NIET!, ook bruikbaar voor een politicus die geregeld onwaarheden debiteert, en daarmee in nogal felle bewoordingen wordt geconfronteerd?

Is het erger dat JA21 de banden met Rusland wil herstellen en onze steun aan Oekraine wil heroverwegen, of dat JA21 de mogelijkheid van hernieuwde gasboringen in Groningen wil openhouden, óf dat de VVD toch liever met hen in een ‘stabiel kabinet’ stapt dan met de extremisten van GL-PvdA?

Wordt Ajax kampioen? En wanneer dan wel…?

Ik wist alle vragen duidelijk te beantwoorden, en mocht de wereld en het theater weer in. Maar wat me het meest bijbleef was de behulpzaamheid van mensen, toevallige passanten. Iemand die naast me bleef staan toen ik verdwaasd op de stoep zat, iemand die naar een apotheek holde voor verband, iemand die mijn hoofd zachtjes depte. Daar zal ik aan denken als ik weer wat boze capuchontypes WIJ ZIJN NEDERLAND! hoor scanderen.

Als allerlaatste van de lijsttrekkers wil ik op dit moment en op deze plek ook mijn persoonlijke reactie op de verkiezingsuitslag met u delen.

Ja, inderdaad, nu pas. Omdat ik denk dat het, juist in de politiek, soms goed is even afstand te nemen in plaats van gelijk in emotionele soundbites te gaan staan dealen, waar nog bijkomt dat ik al op dinsdagavond, toen bleek dat er in geen van de grote NOS-tv-debatten ruimte voor mij zou worden ingeruimd, besloot wat me time te nemen, temeer omdat het vooruitzicht een groot deel van de woensdagavond en –nacht door te moeten brengen in een horeca-etablissement, omringd door mijn aanhang, in de hoop dat een of andere verslaggever die niemand ooit op tv had gezien mijn tranentrekkende vragen zou gaan stellen over het feitelijke resultaat – althans eerste exitpoll, althans eerste officiele prognose op de feitelijke uitslag – terwijl die aanhang op mijn kosten bier stond te slempen en op hoge toon gesprekken stond te voeren over welke crypto het beste is om nu in te beleggen, en Feyenoord of PSV vraagteken uitroepteken, dat dat vooruitzicht mij echt even teveel werd.

Zeker ook omdat het resultaat niet was wat wij ervan verwachten, dat kan ik hier wel toegeven. Maar ik blijf erbij: juist een partij die in geen enkele peiling vooraf feitelijk genoemd werd (mean, lean en ongezien, fijne zin van ons socials-team), juist een partij die dacht en denkt in aantal stemmen en niet in aantallen zetels, juist een partij die niet links is, niet rechts, niet recht-door-zee, maar menselijke waardes als vriendelijkheid, drinkwater voor iedereen, postbezorging binnen twee dagen, betere weersvoorspellingen en natuurlijk (zoals elke VVD-stemmer) keihard eigenbelang voorop stelt, had het veel beter kunnen doen. Moeten doen, zelfs.

Waarna de vraag van verantwoordelijkheid voor de uitslag natuurlijk direct opkomt. Ik neem die verantwoordelijkheid, geachte kiezer, ik loop daar niet voor weg, ik ga u niet met tranen in mijn stem bedanken voor uw inzet en betrokkenheid, om daarna het democratische stokje over te geven aan een nog te benoemen opvolger, al was het maar omdat ik ook zo gauw geen idee zou hebben wie dat zou kunnen zijn. Ik sta voor deze partij, deze beweging, ik geloof in deze partij, ik bén deze beweging. En dat we afgelopen woensdag niet de grootste zijn geworden, sterker nog, dat we niet eens in de buurt van dat scherm van Albert Bos kwamen, betekent natuurlijk op geen enkele manier niet dat we dat niet wel zouden kunnen worden, want dat is zo, of niet zo, al naar gelang of iemand de moeite zou willen nemen te tellen hoe vaak ik niet heb gezegd….Het Kan Wél, zou ik willen roepen, maar zelfs die kreet, zo vaak door mijn wanhopige moedertje geuit in mijn jonge jaren, werd onlangs door een andere partijleider gekaapt. Die ik natuurlijk meteen had moeten feliciteren, maar ik heb nu echt even mijn handen vol aan mezelf.

Wij zijn en blijven als partij beschikbaar om aan te schuiven aan de onderhandelingstafel, ter informatie, formatie, of gewoon een moment van nieuwe inhoudelijke krankzinnigheid na anderhalf jaar BBB.

En nu op naar de gemeenteraadsverkiezingen in maart!

De afgelopen week zag ik heel veel herfstbos. Dat heeft natuurlijk te maken met de laatste dagen van oktober, maar ook met een verblijf ergens in de driehoek Velp, Rozendaal, Rheden, Warschau. Inderdaad, die laatste hoort er niet echt bij, want dan zou het een vierhoek zijn geweest, maar als je eenmaal dwaalt in (of is het door?) op het oog oneindige bossen, en dan ook nog in het oostn van het land, dan is de link met Polen snel gemaakt, althans in mijn hardwerkende hoofd.
En wat was het mooi, wat is het mooi, wat zijn de herfstkleuren mooi!

Op de dag dat iedereen met gevoel voor democratie haar of zijn stem uitbracht, om daarna tot een uur of 21 in spanning te zitten – Joris Luyendijk noemde de verkiezingen een paar weken geleden niet zomaar de belangrijkste die wij meemaken – besloot ik hardlopend een flink deel van genoemd bosgebied te doorkruisen. Net voordat ik het terrein verliet waar ons natuurhuisje zich bevond zag ik een ontroerend bord: de passant werd opgeroepen zo’n grijparmpje mee te nemen, en een vuilniszakje, zodat tijdens de boswandeling alles dat zich niet in de natuur behoort te vinden, afval in ruimste zin, kon worden opgeraapt en meegenomen. Om het allemaal nog aantrekkelijker te maken werd bij het inleveren van grijpertje en gevulde zak een lekkernij beloofd. Regionale lekkernij denk ik, Rozendaalse Rotsjes of Velpse Varianten of Poolse Plofdropjes (uit Warschau) zelfs, waarbij het eerste met pinda’s is, het tweede keiharde knabbelkoekjes, en het derde alleen maar door mij verzonnen omdat ik me in mijn tweede regel zojuist in het verre oosten van Europa heb gemanoeuvreerd.

Twee gedachtes vochten om voorrang: wat is het mooi dat mensen zoiets bedenken, en dat mensen dat dan ook doen. Hou je omgeving schoon, hou de natuur in stand, laat je op geen enkele manier leiden door het cynisme en het populisme die in koor beweren dat het eigenlijk best goed gaat met de natuur, dat je stikstof kunt bestrijden door de normen aan te passen, dat klimaatverandering een woke verzinsel is dat heel veel geld kost om op te lossen, terwijl het helemaal niet opgelost hoeft te worden, want ‘het klimaat verandert altijd’. Bijgedachte: ooit schreef ik op deze plek over een bord uit mijn jeugd dat ik nooit meer vergat: laat niet als dank / voor het aangenaam verpozen / de eigenaar van het bos / de schillen en de dozen.

Poetische variant van: ruim je rotzooi achter je op; van: zolang er genoeg mensen zijn die wél zien dat de natuur, de lucht, de bodem en ons water bedreigd worden, en daarnaar handelen (en stemmen ook), kunnen we winnen, kunnen we overleven op een prettige manier.

Mijn tweede gedachte was: ik kan onmogelijk mijn geplande tempo, over kronkelende bospaden en behoorlijk wat heuveltjes ook, combineren met het rapen en verwerken van stukjes plastic of verpakkingen anderszins, om over blikjes en flesjes nog maar te zwijgen. Geen Rozendaals Rotsje voor mij dus, maar wel een kilometer of 17, 18 over genoemde paden en heuvels, en met de kleuren waar ik al even aan raakte. Groenig en bruin en goud en rood in zoveel schakeringen dat het me bijna de adem benam. Bijna, gelukkig, want 18 kilometer lopen zonder regelmatige ademhaling is, zeker op mijn leeftijd, niet aan te raden.

Ergens bij een P aan de bosrand kwam ik trouwens nog een bord tegen met de aanprijzing Genoeg reden voor Rheden. Ja, dat deed me als soms-poetisch schrijver best even pijn, maar de tekst onder de aanprijzing, die voor tweederde ging over waar je hiervandaan naartoe kunt: Arnhem is vlakbij, Duitsland is maar een uurtje rijden, bracht dan wel weer een grote grijns op mijn afgetrainde smoeltje.

Des avonds kwam de verkiezingsuitslag over ons heen, en dit is mijn duiding, als het gaat over de thema’s waar we hier elke vroege zondagochtend zo bij betrokken zijn: het is vreselijk dat klimaatontkennende partijen als PVV, JA21 en Forum zo groot zijn geworden, en dat de VVD denkt dat ondernemerschap met zo min mogelijk regels en zonder je troep achter je op te ruimen een goed idee is, maar laten we alsjeblieft volhouden in wat we doen, beschermen, bomen planten, duurzaam leven en waar nodig met zo’n grijparmpje afval oprapen.

Fijne zondag!