Dolf Jansen

Columns

Hek

Verschenen in Havana op

Iedereen wil ontsnappen, denk ik. Omdat ontsnappen iets in zich heeft van vrijheid, van verder komen, van ergens (uit)komen nadat je ergens uit weet te komen. Eerst ontsnappen, dan iets nieuws, iets beters. Vul zelf in waaruit je wilt ontsnappen, je relatie, je werk, je keiharde school- en studierooster, de sociale groep waar je deel van uit maakt, noem maar op.

Ik begin daarover omdat ik weer eens een dilemma binnen kreeg van een van de vele enthousiaste lezers van deze dikbetaalde rubriek. Ferdi Hek uit P., een naam waarvan ik opeens denk dat het een pseudoniem is, ik bedoel Ferdi is een legendariese misdaadnaam uit de recente Nederlandsche geschiedenis, en Hek heten en dan een dilemma voorleggen over gevangenissen en gevangenen, het is bijna te mooi... Anderzijds, is de term pseudoniem niet veels te ingewikkeld voor een eenvoudige boerenzoon uit de polder ten noorden van Amsterdam? Je weet het niet, en ik zeker niet. Maar dat geldt voor wel meer, zoals de vaste lezer van deze overbetaalde rubriek weet.

Nou is misdaad wel mijn achterland, of hoeheetdat: in de jaren tachtig van de vorige eeuw studeerde ik rechten en criminologie aan de VU, en belandde toen en door eigen initiatief in vele gevangenissen in Nederland en op andere plekken in Europa. Rondkijkend, (domme) vragen stellend aan bewaarders en hulpverleners en ‘bewoners’ van de ‘paviljoens’. Mooie tijd, vooral ook omdat ik tegen de avond weer gewoon naar mijn eenpersoonshuisje terug kon, of mijn ‘hotel’, en (na korte tijd later bleek), de rest van mijn carriere zich ook al niet binnen de penitentiaire muren zou gaan afspelen. En nou vraagt Ferdi H. zich af of we natuurlijke selectie moeten toepassen binnen de gevangenissen. Tuurlijk, humor, satire, ik ben er gek op, kijk wat er gebeurt als Regilio T. een eventuele volgende straf uitzit in een cel met Volkert van der G., regel met de Duitse en Belgiese autoriteiten dat Marc Dutroux en de kannibaal met penis-honger samen mogen (moeten) zitten, Ruud L. als strenge directeur van een Europese vrouwengevangenis, bedenk er zelf ook een!

But seriously, folks, als we nou ergens aan zien hoe beschaafd een land is, is het wel aan hoe ze degenen behandelen die het wat minder hebben, of hebben getroffen. En gedetineerden hebben het vaak wat minder getroffen, dat lijkt me duidelijk. Al was het maar omdat ze gepakt zijn, en omdat ze onschuldig zijn, ook (in al die tientallen gesprekken die ik voerde met gedetineerden, in Nederland en Zweden en Schotland, trof ik er geen een die het gedaan had!). En ook omdat het toch nogal eens mensen betreft die met enige achterstand aan de grote ratrace des levens zijn begonnen. Ik denk dan: straffen, zeker wel, en iets proberen te bereiken in de periode dat ze nou eenmaal op die plek geacht worden te blijven. Noem het reclassering, noem het een opleiding, noem het hoop op iets beters, noem het wat mij betreft ontsnappen. Aan het leven en wat dat tot dan toe bracht. Dat levert uiteindelijk, denk ik, hoop ik, meer op dan het dolkomische idee van Ferdi.

(En dat de grootste militaire en economische macht van de wereld al maanden bewijst dat je beschaving is af te lezen aan je behandeling van gedetineerden, lijkt me meer dan duidelijk).